نقشه جدید جهان ۲۰۲۶؛ سازمان ملل چرا می‌خواهد تصویر آفریقا را اصلاح کند؟
نقشه جدید جهان ۲۰۲۶؛ سازمان ملل چرا می‌خواهد تصویر آفریقا را اصلاح کند؟
نقشه جدید جهان سازمان ملل یکی از خبرهای جالب و بحث‌برانگیز روزهای اخیر در حوزه جغرافیا و فناوری است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای با عنوان «نقشه را اصلاح کنید» از استفاده گسترده‌تر از نقشه‌هایی حمایت کرده است که اندازه واقعی قاره‌ها و کشورهای جهان را دقیق‌تر نمایش می‌دهند.
این قطعنامه که با ابتکار کشورهای آفریقایی و با محوریت توگو مطرح شد، با ۱۶۴ رأی موافق، یک رأی مخالف و ۶ رأی ممتنع به تصویب رسید. ایالات متحده تنها کشوری بود که به این قطعنامه رأی منفی داد. البته این تصمیم به معنای حذف فوری نقشه‌های قدیمی از سراسر جهان نیست؛ بلکه سازمان ملل از دولت‌ها، مراکز آموزشی، رسانه‌ها و شرکت‌های فناوری خواسته است استفاده از نقشه Equal Earth و سایر نقشه‌های مساحت‌محور را در موارد مناسب گسترش دهند.
به همین دلیل، خبری که با عنوان‌هایی مانند «نقشه جدید جهان تصویب شد» یا «نقشه جهان تغییر کرد» منتشر شده، نیاز به یک توضیح مهم دارد: خودِ جغرافیای کشورها تغییر نکرده است؛ چیزی که در حال تغییر است، شیوه نمایش جهان روی یک صفحه دوبعدی است.
چرا سازمان ملل به فکر تغییر نقشه جهان افتاده است؟
شاید در نگاه اول عجیب باشد که یک نقشه قدیمی بتواند تا این اندازه خبرساز شود. اما مسئله به یکی از قدیمی‌ترین مشکلات علم نقشه‌نگاری یعنی تبدیل یک کره سه‌بعدی به یک تصویر دوبعدی مربوط می‌شود.
زمین کروی است و به همین دلیل نمی‌توان سطح آن را روی یک صفحه صاف نمایش داد، بدون اینکه بخشی از اطلاعات مربوط به اندازه، شکل، فاصله یا جهت دچار تغییر شود. هر نوع نقشه جهان در واقع یک مصالحه میان این ویژگی‌هاست.
یکی از مشهورترین نمونه‌ها، پروجکشن مرکاتور (Mercator Projection) است که جراردوس مرکاتور در سال ۱۵۶۹ آن را برای کاربردهای دریانوردی طراحی کرد. این نقشه برای حفظ جهت‌ها و زوایا بسیار کاربردی بود و به همین دلیل جایگاه مهمی در تاریخ ناوبری پیدا کرد. با این حال، در نمایش اندازه واقعی مناطق مختلف جهان، به‌خصوص در نزدیکی قطب‌ها، دچار اعوجاج قابل توجهی می‌شود.
مشکل نقشه مرکاتور چیست؟
مشهورترین انتقادی که به نقشه مرکاتور وارد می‌شود، تفاوت میان اندازه ظاهری و اندازه واقعی سرزمین‌هاست. در این نوع نمایش، هرچه از خط استوا فاصله بگیریم، مناطق روی نقشه بزرگ‌تر از اندازه واقعی خود دیده می‌شوند.
برای مثال، گرینلند روی نقشه مرکاتور بسیار بزرگ به نظر می‌رسد و ممکن است در نگاه اول تصور شود اندازه‌ای نزدیک به آفریقا دارد. اما در واقعیت، مساحت آفریقا حدود ۱۴ برابر گرینلند است. با استفاده از نقشه‌های مساحت‌محور، این اختلاف بسیار بهتر قابل مشاهده است.
این موضوع درباره بخش‌هایی از اروپا، آمریکای شمالی و روسیه نیز صدق می‌کند. بنابراین وقتی فردی سال‌ها نقشه جهان را با یک نوع خاص از پروجکشن مشاهده می‌کند، ممکن است درک ذهنی او از اندازه واقعی کشورها و قاره‌ها با واقعیت تفاوت داشته باشد.
البته این به معنای «اشتباه بودن» مطلق نقشه مرکاتور نیست. این نقشه برای کاربردهایی مانند ناوبری دریایی ویژگی‌های ارزشمندی دارد و همچنان در برخی کاربردهای تخصصی استفاده می‌شود. حتی انجمن بین‌المللی نقشه‌نگاری نیز تأکید می‌کند که هیچ پروجکشن واحدی برای تمام کاربردهای نقشه‌نگاری بهترین گزینه نیست.
Equal Earth چیست و چرا به نقشه جدید جهان معروف شده است؟
یکی از مهم‌ترین نام‌هایی که در بحث نقشه جدید سازمان ملل مطرح شده، Equal Earth است. این پروجکشن در سال ۲۰۱۸ معرفی شد و هدف اصلی آن، نمایش متناسب‌تر مساحت قاره‌ها و سرزمین‌هاست.
در نقشه Equal Earth، برخلاف مرکاتور، مناطق نزدیک خط استوا از نظر مساحت دچار کوچک‌نمایی شدید نمی‌شوند و سرزمین‌های نزدیک قطب‌ها نیز بیش از اندازه بزرگ دیده نمی‌شوند. نتیجه این است که آفریقا بزرگ‌تر و واقعی‌تر از نقشه‌های مرکاتوری دیده می‌شود، در حالی که اروپا و آمریکای شمالی نسبت به تصویری که بسیاری از ما به آن عادت کرده‌ایم، کوچک‌تر به نظر می‌رسند.
نکته جالب این است که Equal Earth نیز قرار نیست تمام مشکلات نقشه‌نگاری را حل کند. همان‌طور که کره زمین را نمی‌توان بدون هیچ اعوجاجی روی یک صفحه نمایش داد، این نقشه نیز میان حفظ مساحت و ویژگی‌هایی مانند شکل و فاصله نوعی تعادل برقرار می‌کند.
چرا آفریقا در مرکز بحث نقشه جدید جهان قرار گرفته است؟
یکی از اصلی‌ترین دلایل مطرح شدن این موضوع، نحوه نمایش قاره آفریقا در نقشه‌های رایج جهان است. آفریقا دومین قاره بزرگ جهان از نظر مساحت است، اما در نقشه مرکاتور به دلیل قرار گرفتن بخش زیادی از آن در نزدیکی خط استوا، نسبت به مناطق شمالی‌تر کوچک‌تر به نظر می‌رسد.
کشورهای آفریقایی معتقدند این مسئله تنها یک موضوع فنی و مربوط به نقشه‌نگاری نیست. از دیدگاه حامیان طرح «Correct the Map»، نقشه‌ها در آموزش، رسانه، فرهنگ و حتی شکل‌گیری برداشت عمومی از جهان نقش دارند.
به همین دلیل، اتحادیه آفریقا و کشورهای آفریقایی از استفاده از نقشه‌هایی حمایت کرده‌اند که نسبت مساحت قاره‌ها را دقیق‌تر نمایش می‌دهند. توگو نیز نقش اصلی را در پیشبرد این قطعنامه در سازمان ملل بر عهده داشت.
آیا اندازه واقعی کشورها تغییر کرده است؟
خیر؛ این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید درباره نقشه جدید جهان ۲۰۲۶ بدانیم.
تصویب قطعنامه سازمان ملل هیچ تغییری در مساحت واقعی کشورها ایجاد نمی‌کند. آفریقا بزرگ‌تر نشده، اروپا کوچک‌تر نشده و گرینلند نیز مساحت جدیدی پیدا نکرده است.
آنچه تغییر می‌کند، تصویر این مناطق روی نقشه است. در واقع، نقشه جدید تلاش می‌کند اختلاف میان اندازه واقعی سرزمین‌ها و اندازه‌ای که روی یک نقشه دوبعدی مشاهده می‌کنیم، کاهش پیدا کند.
بنابراین تیترهایی مانند «اندازه کشورها تغییر کرد» بیشتر جنبه خبری و جذاب دارند و نباید به معنای تغییر واقعی مرزها یا مساحت کشورها برداشت شوند.
آیا نقشه مرکاتور از این به بعد ممنوع می‌شود؟
خیر. سازمان ملل نقشه مرکاتور را ممنوع نکرده است.
قطعنامه تصویب‌شده از نظر حقوقی الزام‌آور نیست و قرار نیست تمام نقشه‌های موجود در جهان یک‌شبه تغییر کنند. سازمان ملل در این قطعنامه، استفاده از Equal Earth و سایر پروجکشن‌های مساحت‌محور را برای نمایش بهتر اندازه قاره‌ها توصیه و ترویج می‌کند.
در عین حال، مرکاتور همچنان برای برخی کاربردها، به‌ویژه موارد مرتبط با ناوبری، می‌تواند مفید باشد. بنابراین احتمالاً در آینده نیز شاهد استفاده همزمان از نقشه مرکاتور، Equal Earth و سایر انواع پروجکشن‌های جغرافیایی خواهیم بود.
فرانسه هم نقشه جهان خود را تغییر می‌دهد
همزمان با مطرح شدن این موضوع در سازمان ملل، فرانسه نیز اعلام کرده است که در نقشه‌های مورد استفاده وزارت خارجه خود از پروجکشن Eckert IV به جای مرکاتور استفاده خواهد کرد.
Eckert IV نیز مانند Equal Earth یک پروجکشن مساحت‌محور است که تلاش می‌کند اندازه نسبی قاره‌ها را با واقعیت جغرافیایی هماهنگ‌تر نشان دهد. بنابراین حرکت فرانسه را می‌توان بخشی از روند گسترده‌تر تغییر نگاه کشورها به نمایش دقیق‌تر نقشه جهان دانست.
آیا گوگل مپس هم نقشه جدید را استفاده می‌کند؟
یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها پس از انتشار خبر نقشه جدید سازمان ملل این است که آیا گوگل مپس نیز به‌زودی ظاهر خود را تغییر خواهد داد یا خیر.
در حال حاضر، Google Maps همچنان از سیستم مختصات مبتنی بر پروجکشن مرکاتور در ساختار نقشه‌های خود استفاده می‌کند. مستندات رسمی گوگل نیز نشان می‌دهد که مختصات جهانی Google Maps بر مبنای Mercator تعریف شده و محدوده نمایش نقشه در نزدیکی عرض‌های جغرافیایی بالا نیز به همین دلیل محدود می‌شود.
با این حال، قطعنامه سازمان ملل به شکل مشخص شرکت‌های فناوری و ارائه‌دهندگان خدمات نقشه را نیز به بررسی و استفاده بیشتر از روش‌های دقیق‌تر تشویق می‌کند. بنابراین موضوع تغییر نقشه گوگل مپس می‌تواند یکی از بحث‌های مهمی باشد که در آینده ادامه پیدا می‌کند؛ اما در حال حاضر نمی‌توان گفت گوگل مپس به‌طور رسمی اعلام کرده است که Equal Earth را جایگزین سیستم فعلی خود خواهد کرد.
چرا این خبر در شبکه‌های اجتماعی ترند شده است؟
تفاوت چشمگیر میان نقشه مرکاتور و Equal Earth باعث شده تصاویر مقایسه‌ای این دو نقشه در شبکه‌های اجتماعی بسیار مورد توجه قرار بگیرند. مقایسه آفریقا با گرینلند، یکی از معروف‌ترین نمونه‌هایی است که به کاربران نشان می‌دهد یک پروجکشن جغرافیایی چگونه می‌تواند برداشت بصری ما از اندازه سرزمین‌ها را تغییر دهد.
از سوی دیگر، رأی‌گیری سازمان ملل و مخالفت تنها یک کشور با این قطعنامه نیز به جذابیت خبری ماجرا افزوده است. به همین دلیل عباراتی مانند نقشه جدید جهان، نقشه جدید سازمان ملل، نقشه Equal Earth، نقشه جهان ۲۰۲۶، اندازه واقعی آفریقا، نقشه مرکاتور، تغییر نقشه جهان و نقشه واقعی جهان در روزهای اخیر بیشتر مورد توجه کاربران قرار گرفته‌اند.
کلام آخر؛ آیا واقعاً نقشه جهان تغییر کرده است؟
تصویب قطعنامه جدید سازمان ملل را نباید به معنای تغییر ناگهانی نقشه جهان یا تغییر مرز کشورها دانست. اتفاق مهم‌تر این است که یک بحث قدیمی درباره نحوه نمایش جهان و اندازه واقعی قاره‌ها اکنون در سطح بین‌المللی جدی‌تر از گذشته دنبال می‌شود.
نقشه مرکاتور با وجود محدودیت‌هایش، قرن‌ها نقش مهمی در نقشه‌نگاری و ناوبری داشته است؛ اما برای نمایش مساحت واقعی قاره‌ها، گزینه‌های جدیدتری مانند Equal Earth می‌توانند تصویر دقیق‌تری ارائه کنند.
در نهایت، شاید مهم‌ترین پیام این ماجرا این باشد که هیچ نقشه دوبعدی نمی‌تواند تمام ویژگی‌های یک زمین کروی را بدون اعوجاج نمایش دهد. بنابراین به جای اینکه یک نقشه را «تنها نقشه درست جهان» بدانیم، باید بدانیم هر پروجکشن برای هدف خاصی طراحی شده است. قطعنامه سازمان ملل نیز بیشتر از آنکه جهان را روی کاغذ تغییر دهد، تلاش می‌کند نگاه ما به تصویری که از جهان می‌بینیم، دقیق‌تر و آگاهانه‌تر شود.
