ورزش فقط برای کاهش وزن نیست؛ سبک زندگی سالم می‌تواند سال‌ها به عمر سالم شما اضافه کند
نتایج یک پژوهش جدید در آمریکا نشان می‌دهد تأثیر ورزش و تغذیه سالم بسیار فراتر از کاهش وزن یا پیشگیری از دیابت است. محققان دریافتند افرادی که در طول چندین سال رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی منظم را در برنامه زندگی خود حفظ کرده‌اند، در دوران سالمندی کمتر به مجموعه‌ای از بیماری‌های مزمن مبتلا شده‌اند و از کیفیت زندگی بهتری برخوردار بوده‌اند.
بیشتر افراد، ورزش و تغذیه سالم را راهی برای کنترل وزن یا جلوگیری از برخی بیماری‌ها می‌دانند، اما یافته‌های تازه نشان می‌دهد انتخاب‌های ساده و پایدار در سبک زندگی می‌توانند اثرات عمیق‌تری بر سلامت انسان داشته باشند. به گفته پژوهشگران، تغییر عادت‌های روزمره نه‌تنها خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند دهه‌ها بعد از آغاز این تغییرات نیز از بروز هم‌زمان چند بیماری مزمن جلوگیری کند.
این نتایج بر پایه داده‌های «برنامه پیشگیری از دیابت» (DPP) و مطالعه پیگیری آن (DPPOS) به دست آمده است؛ دو پروژه بزرگ و طولانی‌مدت که از مهم‌ترین تحقیقات جهان در زمینه پیشگیری از بیماری‌های مزمن به شمار می‌روند. در این طرح پژوهشی، وضعیت سلامت هزاران فرد مبتلا به پیش‌دیابت طی بیش از دو دهه مورد بررسی قرار گرفته است.
در مرحله نخست مطالعه، ۱۱۷۳ فرد مبتلا به پیش‌دیابت به سه گروه مختلف تقسیم شدند. گروه اول دارونما دریافت کرد، گروه دوم تحت درمان با متفورمین، یکی از رایج‌ترین داروهای خوراکی دیابت نوع ۲، قرار گرفت و گروه سوم وارد برنامه‌ای فشرده برای اصلاح سبک زندگی شد. این برنامه شامل تغییر رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی و هدف‌گذاری برای کاهش حداقل ۷ درصد از وزن بدن طی سه سال بود. برخلاف دو گروه دیگر، تمرکز اصلی این بخش بر ایجاد تغییرات پایدار در رفتارهای روزمره شرکت‌کنندگان قرار داشت.
سبک زندگی سالم، سدی در برابر چند بیماری مزمن
پس از پایان مرحله اولیه، محققان وضعیت سلامت شرکت‌کنندگان را بیش از ۲۰ سال دیگر نیز زیر نظر گرفتند. نتایج نشان داد افرادی که در گروه اصلاح سبک زندگی قرار داشتند، به‌طور محسوسی کمتر از سایر افراد به «چندبیماری» یا ابتلای هم‌زمان به دو یا چند بیماری مزمن دچار شدند.
جالب اینکه این مزیت تنها به کاهش خطر دیابت محدود نبود. حتی زمانی که بیماری دیابت از فهرست بیماری‌های مورد بررسی حذف شد، همچنان افرادی که رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم داشتند، کمتر در معرض بیماری‌هایی مانند نارسایی قلبی، بیماری‌های قلبی-عروقی و زوال عقل قرار گرفتند.
در مقابل، پژوهشگران تفاوت قابل‌توجهی میان گروه دریافت‌کننده متفورمین و گروه دارونما مشاهده نکردند. این موضوع نشان می‌دهد که تغییر سبک زندگی در بلندمدت تأثیر بیشتری نسبت به مداخلات دارویی در کاهش خطر بیماری‌های مزمن دارد.
۱۵ بیماری مهم زیر ذره‌بین پژوهشگران
در این مطالعه، محققان ۱۵ بیماری مزمن مهم را بررسی کردند؛ بیماری‌هایی از جمله فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر قلب، نارسایی قلبی، آریتمی‌های قلبی، چربی خون بالا، سکته مغزی، آرتریت، آسم، سرطان، بیماری مزمن کلیه، بیماری انسدادی مزمن ریه، زوال عقل و آلزایمر، افسردگی، پوکی استخوان و دیابت.
برای افزایش دقت نتایج، عوامل مختلفی مانند سن، جنسیت، نژاد، شاخص توده بدنی (BMI) و حتی میزان مصرف الکل نیز در تحلیل‌ها لحاظ شد تا مشخص شود نقش سبک زندگی سالم تا چه اندازه مستقل از سایر عوامل خطر است.
مارسل سالیو، از مؤسسه ملی سالمندی آمریکا، در توضیح اهمیت این یافته‌ها می‌گوید:
«پیشگیری از دیابت اهمیت بالایی دارد، اما جلوگیری از تجمع چندین بیماری مزمن با افزایش سن می‌تواند اثرات بسیار گسترده‌تری بر کیفیت زندگی، استقلال فردی و هزینه‌های نظام سلامت داشته باشد.»
پژوهشگران نیز در مقاله خود تأکید می‌کنند:
«مداخله فشرده سبک زندگی با کاهش بروز چندبیماری در دوران سالمندی همراه بوده است و می‌تواند بروز یا پیشرفت بیماری‌های متعدد را در افراد در معرض خطر به تأخیر بیندازد.»
سالمندی همچنان با افزایش خطر بیماری همراه است
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هشدار می‌دهند که سبک زندگی سالم به معنای حذف کامل خطر بیماری‌ها نیست. در مجموع، حدود ۸۵ درصد از شرکت‌کنندگان، حتی افرادی که در گروه سبک زندگی سالم قرار داشتند، در نهایت به دست‌کم دو بیماری مزمن مبتلا شدند.
این یافته نشان می‌دهد که روند طبیعی افزایش سن همچنان با بالا رفتن احتمال ابتلا به بیماری‌های مختلف همراه است، اما داشتن عادت‌های سالم می‌تواند بروز این بیماری‌ها را به تعویق بیندازد و شدت پیامدهای آن‌ها را کاهش دهد.
اهمیت سبک زندگی سالم در آینده نظام سلامت
با افزایش میانگین سنی جمعیت جهان، چالش اصلی نظام‌های سلامت دیگر صرفاً افزایش طول عمر انسان‌ها نیست، بلکه حفظ کیفیت زندگی در سال‌های پایانی عمر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه می‌تواند پیامدهای مهمی برای سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت عمومی داشته باشد.
به باور کارشناسان، این تحقیق بار دیگر نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری بر پیشگیری، به‌ویژه از طریق تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن، می‌تواند در بلندمدت به کاهش بار بیماری‌های مزمن، افزایش استقلال سالمندان و کاهش هزینه‌های درمانی در جوامع مختلف منجر شود.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی JAMA منتشر شده است.
