انواع گلودرد و روش درمان هرکدام؛ از التهاب حنجره تا عفونت لوزهها
انواع گلودرد و روش درمان هرکدام؛ از التهاب حنجره تا عفونت لوزهها
گلودرد یکی از علائم شایع بیماریهای عفونی، بهویژه سرماخوردگی و آنفلوآنزاست؛ اما همه گلودردها علت و نشانههای یکسانی ندارند. گاهی التهاب در حنجره و تارهای صوتی ایجاد میشود، در مواردی حلق را درگیر میکند و گاهی نیز لوزهها عامل اصلی درد و ناراحتی هستند.
برای مثال، آنفلوآنزا میتواند با تب ناگهانی، بدندرد، خستگی شدید، سرفه خشک، سردرد و گلودرد همراه باشد. بااینحال، برای شناخت بهتر علت گلودرد باید به محل التهاب و علائم همراه آن توجه کرد.
دکتر سارا جارویس، پزشک عمومی، و دکتر لیلا هانبک، داروساز و مدیر اجرایی انجمن داروخانههای مستقل در بریتانیا، در گفتوگو با روزنامه سان توضیح دادهاند که گلودرد را میتوان براساس محل التهاب به سه گروه اصلی تقسیم کرد: لارنژیت، فارنژیت و تونسیلیت.
به گفته این متخصصان، هر سه وضعیت ممکن است با درد، خشکی و تحریک گلو و گاهی تب همراه باشند. آبریزش بینی، سرفه و نشانههای شبیه سرماخوردگی نیز در برخی افراد دیده میشود؛ اما تفاوتهایی در علائم اختصاصی هر نوع وجود دارد که میتواند به تشخیص بهتر کمک کند.

۱. لارنژیت؛ وقتی التهاب باعث گرفتگی صدا میشود
لارنژیت به التهاب حنجره گفته میشود؛ اندامی که در بخش میانی گردن قرار دارد و نقش مهمی در تولید صدا ایفا میکند. حنجره ساختاری توخالی دارد و در بالای نای و جلوی مری قرار گرفته است. این بخش علاوه بر مشارکت در تولید صدا، مسیر عبور هوا به سمت نای و ریهها را نیز فراهم میکند.
یکی از نشانههای شاخص لارنژیت، تغییر صداست. دکتر لیلا هانبک میگوید افراد مبتلا به این عارضه معمولاً با گرفتگی صدا یا حتی از دست دادن موقت آن مواجه میشوند. گلودرد، سرفه و گاهی تب نیز از دیگر علائم احتمالی هستند.
دکتر سارا جارویس نیز تأکید میکند که در لارنژیت، سرفه خشک و تحریککننده و صدای گرفته بیشتر از سایر نشانهها به چشم میآیند.
بنابراین اگر گلودرد با خشونت صدا، کاهش حجم صدا یا دشواری در صحبت کردن همراه باشد، التهاب حنجره یکی از احتمالهایی است که باید در نظر گرفته شود.

۲. فارنژیت؛ التهاب بخش پشتی گلو
فارنژیت به التهاب حلق گفته میشود؛ بخشی از دستگاه تنفسی که در پشت دهان و حفره بینی قرار دارد. این ناحیه در هنگام بلع و عبور هوا نقش مهمی ایفا میکند و التهاب آن میتواند درد و ناراحتی قابلتوجهی ایجاد کند.
به گفته دکتر جارویس، در فارنژیت معمولاً شدت درد گلو بیشتر است و ممکن است غدد لنفاوی گردن نیز متورم و حساس شوند.
ژاکی لی، داروساز، مجموعهای از علائم را برای این نوع التهاب برمیشمارد که عبارتاند از:
- گلودرد یا احساس خراشیدگی و تحریک در گلو
- درد یا ناراحتی هنگام بلع غذا و نوشیدنی
- قرمزی و تورم در قسمت پشتی گلو
- گرفتگی صدا یا از دست رفتن موقت آن
- سرفه خشک یا همراه با خلط
- تب در برخی افراد
احساس درد هنگام بلع و قرمزی بخش پشتی گلو از نشانههای مهم فارنژیت هستند. البته این علائم بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند و ممکن است در بیماریهای دیگر نیز دیده شوند.

۳. تونسیلیت؛ التهاب لوزهها
تونسیلیت یا التهاب لوزهها یکی از شناختهشدهترین انواع گلودرد است. لوزهها دو توده از بافت لنفاوی هستند که در بخش پشتی دهان و بالای گلو قرار دارند. این بافتها بخشی از سیستم ایمنی بدن محسوب میشوند و در شناسایی و مقابله با عوامل عفونی، از جمله برخی ویروسها و باکتریها، نقش دارند.
در صورت التهاب لوزهها، فرد ممکن است با گلودرد شدید، درد هنگام بلع و تورم غدد لنفاوی گردن مواجه شود. وجود لکههای سفید روی لوزهها یا در بخش پشتی گلو نیز یکی از نشانههای احتمالی تونسیلیت است.
این بیماری بهویژه در کودکان شایع است و میتواند با علائم زیر همراه باشد:
- گلودرد و درد هنگام بلع
- قرمزی و تورم لوزهها
- لکههای سفید روی لوزهها
- سردرد
- سرفه
- تب
- بوی نامطبوع دهان
دکتر هانبک میگوید بیشتر موارد تونسیلیت ظرف حدود یک هفته بهبود پیدا میکنند؛ اما در بعضی افراد ممکن است التهاب طولانیتر شود یا بیماری بهصورت مکرر بازگردد.
در برخی موارد، تونسیلیت میتواند عوارضی مانند تشکیل آبسه چرکی در اطراف گلو یا عفونت گوش میانی ایجاد کند. در موارد نادر نیز عفونت باکتریایی درماننشده ممکن است زمینهساز مشکلاتی مانند مخملک یا تب روماتیسمی شود.

چه عواملی باعث ایجاد گلودرد میشوند؟
علت گلودرد همیشه یکسان نیست و میتواند از عفونتهای ویروسی و باکتریایی تا عوامل محیطی و تحریککننده متغیر باشد.
دکتر جارویس میگوید بیشتر موارد لارنژیت، فارنژیت و تونسیلیت در اثر عفونتهای ویروسی ایجاد میشوند. بااینحال، برخی باکتریها نیز میتوانند باعث التهاب و عفونت گلو شوند. علاوه بر این، دود، هوای خشک و استفاده بیش از حد از تارهای صوتی ممکن است گلو را تحریک کنند.
علتهای شایع لارنژیت
لارنژیت معمولاً منشأ ویروسی دارد و در موارد کمتری ممکن است عفونت باکتریایی یا قارچی عامل آن باشد. بااینحال، همیشه پای عفونت در میان نیست و عوامل دیگری نیز میتوانند باعث التهاب حنجره شوند.
از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده بیش از حد از صدا، مانند فریاد زدن یا صحبت کردن طولانیمدت
- مشکلات و عفونتهای سینوسی
- واکنشهای آلرژیک
- رفلاکس معده به مری و بازگشت اسید به سمت گلو
- استعمال سیگار
- استفاده از ویپ و قرار گرفتن در معرض مواد تحریککننده
در نتیجه، گرفتگی صدا همیشه به معنای ابتلا به یک عفونت نیست و گاهی رفتارهای روزمره یا مشکلات دیگری مانند رفلاکس میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.

علتهای شایع فارنژیت
فارنژیت اغلب در پی ابتلا به عفونتهای ویروسی ایجاد میشود. ویروسهای عامل سرماخوردگی و آنفلوآنزا از جمله عوامل رایج آن هستند. ویروس اپشتینبار نیز که با بیماری مونونوکلئوز عفونی ارتباط دارد، میتواند باعث التهاب حلق شود.
در کنار ویروسها، برخی باکتریها نیز عامل فارنژیت هستند. استرپتوکوک گروه A یکی از مهمترین باکتریهایی است که میتواند گلودرد استرپتوکوکی ایجاد کند.
عوامل غیرعفونی نیز در تحریک حلق نقش دارند. دود سیگار، آلودگی هوا، مواد حساسیتزا و تنفس هوای خشک، بهخصوص در محیطهایی که با وسایل گرمایشی گرم میشوند، میتوانند باعث خشکی و التهاب گلو شوند.
علتهای شایع تونسیلیت
تونسیلیت نیز میتواند در اثر عفونت ویروسی یا باکتریایی ایجاد شود. در میان عوامل باکتریایی، استرپتوکوک گروه A یکی از علتهای شناختهشده التهاب لوزهها محسوب میشود.
تشخیص عامل ایجادکننده بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روش درمان تونسیلیت ویروسی با نوع باکتریایی آن یکسان نیست و مصرف آنتیبیوتیک در همه موارد ضرورت ندارد.
گلودرد را چگونه درمان کنیم؟
روش درمان گلودرد بیش از هر چیز به علت ایجاد التهاب یا عفونت بستگی دارد. به همین دلیل، صرفاً دانستن اینکه گلودرد در کدام بخش از گلو ایجاد شده، برای انتخاب درمان کافی نیست.
دکتر جارویس تأکید میکند که آنتیبیوتیکها روی عفونتهای ویروسی اثری ندارند. در بیشتر موارد ویروسی، سیستم ایمنی بدن طی چند روز با عامل بیماری مقابله میکند و علائم بهتدریج کاهش مییابند.
در این مدت، میتوان از روشهای مختلفی برای تسکین درد و کاهش ناراحتی استفاده کرد.
روشهای خانگی و دارویی برای گلودرد ویروسی
ژاکی لی برای کاهش علائم گلودردهای ویروسی، رعایت چند نکته را پیشنهاد میکند:
- مصرف مایعات کافی: نوشیدن آب و مایعات به حفظ رطوبت بدن و کاهش خشکی گلو کمک میکند. او مصرف حدود دو تا سه لیتر مایعات در روز را پیشنهاد میکند؛ البته میزان مناسب برای هر فرد به شرایط جسمی و وضعیت سلامتی او بستگی دارد.
- پرهیز از نوشیدنیهای بسیار داغ: نوشیدنیهای خیلی داغ ممکن است تحریک و ناراحتی گلو را بیشتر کنند.
- انتخاب غذاهای نرم: غذاهایی که بلع آنها آسانتر است، میتوانند هنگام گلودرد ناراحتی کمتری ایجاد کنند.
- استفاده از قرص مکیدنی یا اسپری گلو: برخی محصولات داروخانهای میتوانند به تسکین موقت درد و تحریک گلو کمک کنند.
- مصرف مسکن در صورت نیاز: داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن میتوانند برای کاهش درد و تب استفاده شوند؛ البته باید با توجه به شرایط فرد و موارد منع مصرف انتخاب شوند.
- غرغره آبنمک: غرغره آبنمک ولرم ممکن است به کاهش موقت ناراحتی و تحریک گلو کمک کند.
- مصرف آسپرین در بزرگسالان واجد شرایط: به گفته این داروساز، افراد ۱۶ سال به بالا در صورت نداشتن حساسیت یا منع مصرف میتوانند از آسپرین استفاده کنند.
ژاکی لی میگوید بیشتر موارد گلودرد طی حدود یک هفته برطرف میشوند.
دکتر هانبک نیز مصرف چای همراه با عسل و لیمو را یکی از روشهای تسکین فارنژیت میداند. قرصهای مکیدنی گلو، مسکنها و بخور نیز ممکن است به کاهش برخی علائم کمک کنند.

چه زمانی گلودرد به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
اگر مشخص شود عامل گلودرد یک عفونت باکتریایی است، ممکن است پزشک برای درمان آن آنتیبیوتیک تجویز کند. بااینحال، مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای هر نوع گلودرد توصیه نمیشود؛ زیرا این داروها در برابر ویروسها بیاثر هستند و استفاده غیرضروری از آنها میتواند به مقاومت آنتیبیوتیکی منجر شود.
دکتر جارویس توصیه میکند افرادی که دستکم سه مورد از نشانههای زیر را دارند، برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنند:
- گلودرد بدون سرفه
- تب
- تورم و حساسیت غدد لنفاوی گردن
- وجود لکههای سفید روی لوزهها
وجود این نشانهها میتواند احتمال عفونت باکتریایی را مطرح کند، اما تشخیص قطعی و تصمیمگیری درباره مصرف آنتیبیوتیک باید با ارزیابی پزشک انجام شود.
چه زمانی گلودرد خطرناک است و باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
بیشتر گلودردها طی چند روز تا حدود یک هفته بهبود پیدا میکنند؛ اما برخی علائم ممکن است نشانه یک مشکل جدیتر باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
اگر در بلع بزاق یا تنفس مشکل دارید، نمیتوانید دهان خود را بهراحتی باز کنید، حال عمومیتان بهشدت نامساعد است یا درد شدید و بهخصوص یکطرفه در گلو احساس میکنید، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
این نشانهها ممکن است با عوارضی مانند آبسه اطراف لوزه یا مشکلات جدیتر همراه باشند و نیاز به بررسی فوری دارند.
در مجموع، شناخت تفاوت میان لارنژیت، فارنژیت و تونسیلیت میتواند به درک بهتر علائم کمک کند؛ اما تشخیص علت اصلی گلودرد و انتخاب روش درمان مناسب، بهویژه در صورت شدید بودن یا طولانی شدن علائم، اهمیت زیادی دارد.










