چرا پشه‌ها بعضی افراد را بیشتر نیش می‌زنند؟ راز این انتخاب در پوست انسان است
چرا پشه‌ها بعضی افراد را بیشتر نیش می‌زنند؟ راز این انتخاب در پوست انسان است
احتمالاً برای شما هم پیش آمده که در یک جمع، پشه‌ها به شکل عجیبی یک نفر را هدف قرار دهند، در حالی که فرد دیگری تقریباً از گزند آنها در امان بماند. این تفاوت رفتار پشه‌ها مدت‌هاست ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است و حالا پژوهشی جدید سرنخ‌های مهمی درباره علت آن ارائه کرده است.
نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که بوی بدن و میکروب‌های ساکن روی پوست می‌توانند نقش مهمی در میزان جذابیت افراد برای پشه‌ها و حشرات داشته باشند. با این حال، موضوع به همین سادگی نیست؛ زیرا گونه‌های مختلف پشه ظاهراً به نشانه‌های متفاوتی از بدن انسان واکنش نشان می‌دهند.
چرا پشه‌ها برخی افراد را بیشتر انتخاب می‌کنند؟
اینکه چرا بعضی افراد بارها توسط پشه‌ها نیش زده می‌شوند و برخی دیگر کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند، هنوز پاسخ کاملاً مشخصی ندارد. تحقیقات گذشته نشان داده‌اند که بوی بدن انسان یکی از عوامل مهم در پیدا کردن میزبان توسط پشه‌هاست، اما بیشتر این مطالعات روی یک گونه خاص از پشه تمرکز داشته‌اند.
به همین دلیل، مشخص نبود آیا همه گونه‌های پشه انسان‌ها را بر اساس معیارهای مشابه انتخاب می‌کنند یا هر گونه دارای ترجیحات بویایی مخصوص خود است. پژوهش جدید با مقایسه چند گونه متفاوت تلاش کرده است این تفاوت‌ها را دقیق‌تر بررسی کند.
دانشمندان برای انجام این آزمایش، نزدیک به ۱۲۰ داوطلب در میامی فلوریدا را انتخاب کردند. هر یک از شرکت‌کنندگان دست خود را داخل محفظه‌ای مخصوص بررسی بو قرار دادند تا ترکیبات شیمیایی منتشرشده از پوست آنها برای پژوهشگران قابل اندازه‌گیری باشد.
سه گونه پشه در یک آزمایش
در بخش دیگری از آزمایش، پژوهشگران سه گونه مختلف پشه را در معرض بوی بدن داوطلبان قرار دادند. این سه گونه شامل آئدس اجیپتی یا پشه تب زرد، آئدس آلبوپیکتوس که با نام پشه ببر آسیایی شناخته می‌شود و کولکس کوئینکوفاسیاتوس یا پشه خانگی جنوبی بودند.
انتخاب این سه گونه اهمیت زیادی داشت، زیرا آنها از نظر رفتار و زمان فعالیت با یکدیگر تفاوت دارند. برای مثال، پشه کولکس کوئینکوفاسیاتوس عمدتاً در ساعات شب فعال است و همین موضوع باعث شد پژوهشگران برای ثبت بوی بدن داوطلبان، روش متفاوتی را به کار بگیرند.
شرکت‌کنندگان برای جمع‌آوری بوی پوست، آستین‌های نایلونی مخصوصی پوشیدند تا ترکیبات بویایی بدن آنها در این پوشش باقی بماند. سپس پژوهشگران این نمونه‌ها را در اختیار پشه‌ها قرار دادند تا میزان جذب هر گونه نسبت به افراد مختلف اندازه‌گیری شود.
دانشمندان فقط به بوی بدن اکتفا نکردند
پژوهشگران برای رسیدن به نتیجه دقیق‌تر، تنها به بررسی بوی پوست بسنده نکردند. آنها از هوای اطراف بازوی هر داوطلب نیز نمونه‌برداری کردند تا بتوانند ترکیبات شیمیایی موجود در بوی منتشرشده از بدن را شناسایی کنند.
در مرحله بعد، از سطح ساعد شرکت‌کنندگان نمونه‌هایی تهیه شد. این نمونه‌ها برای بررسی میکروب‌ها و باکتری‌های موجود روی پوست مورد تجزیه‌وتحلیل ژنتیکی قرار گرفتند.
در نهایت، دانشمندان افرادی را که بیشترین جذابیت را برای پشه‌ها داشتند با کسانی که کمترین میزان جذب را ایجاد می‌کردند مقایسه کردند. هدف این بود که مشخص شود آیا بین ترکیبات بوی بدن، میکروبیوم پوست و میزان جذب پشه‌ها ارتباطی وجود دارد یا خیر.
نتایج نشان داد که پاسخ پشه‌ها به افراد مختلف یکسان نیست و گونه‌های گوناگون این حشرات ممکن است بر اساس نشانه‌های شیمیایی متفاوتی میزبان مورد نظر خود را انتخاب کنند.
واکنش متفاوت پشه‌ها به زنان و مردان
یکی از یافته‌های جالب این تحقیق، تفاوت واکنش برخی گونه‌های پشه نسبت به جنسیت افراد بود. پژوهشگران دریافتند که پشه آئدس اجیپتی تمایل اندکی بیشتری به شرکت‌کنندگان مرد نشان می‌داد.
با این حال، چنین الگویی در دو گونه دیگر مشاهده نشد. آئدس آلبوپیکتوس و کولکس کوئینکوفاسیاتوس در انتخاب میزبان، سوگیری مشخصی بر اساس جنسیت نشان ندادند.
این یافته نشان می‌دهد که نمی‌توان یک قانون کلی برای رفتار همه پشه‌ها در نظر گرفت. حتی اگر یک گونه نسبت به ویژگی خاصی از بدن انسان واکنش نشان دهد، ممکن است گونه دیگری همان ویژگی را نادیده بگیرد و به سراغ نشانه‌ای متفاوت برود.
کتون‌ها می‌توانند برخی پشه‌ها را جذب کنند
یکی دیگر از نتایج قابل توجه این پژوهش به رفتار پشه آئدس آلبوپیکتوس مربوط می‌شد. دانشمندان دریافتند این گونه در برخی موارد به افرادی که ترکیبات بویایی مشخصی مانند کتون‌ها در پوست یا اطراف بدنشان وجود داشت، علاقه بیشتری نشان می‌داد.
کتون‌ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که می‌توانند به طور طبیعی در فرایندهای مختلف بدن ایجاد شوند. وجود این مواد در بوی بدن بخشی از همان نشانه‌هایی است که پشه‌ها می‌توانند با سیستم بویایی خود تشخیص دهند.
البته این موضوع به معنای آن نیست که تنها یک ماده شیمیایی تعیین می‌کند پشه چه کسی را نیش بزند. به نظر می‌رسد رفتار این حشرات حاصل ترکیبی پیچیده از مواد شیمیایی موجود روی پوست و هوای اطراف بدن باشد.
باکتری‌های پوست چگونه پشه‌ها را جذب می‌کنند؟
یکی از بخش‌های مهم این تحقیق، نقش میکروبیوم پوست بود. پوست انسان محل زندگی مجموعه بزرگی از میکروارگانیسم‌هاست که از ترکیبات مختلف موجود روی سطح بدن تغذیه می‌کنند.
باکتری‌های پوستی می‌توانند از عرق و چربی‌های طبیعی بدن استفاده کنند و در جریان این فرایند، ترکیبات شیمیایی و بوهای مختلفی تولید کنند. بخشی از این ترکیبات همان موادی هستند که پشه‌ها قادر به شناسایی آنها هستند.
به بیان ساده‌تر، ممکن است خود پشه مستقیماً به یک فرد خاص علاقه نداشته باشد، بلکه ترکیبی از بوی بدن و محصول فعالیت باکتری‌های روی پوست باعث شود آن فرد برای پشه جذاب‌تر به نظر برسد.
این مسئله می‌تواند توضیحی برای تفاوتی باشد که بسیاری از افراد در زندگی روزمره تجربه می‌کنند؛ یعنی قرار گرفتن دو نفر در یک محیط یکسان، اما نیش خوردن بسیار بیشتر یکی از آنها.
صدها نوع میکروب روی پوست داوطلبان شناسایی شد
بررسی‌های ژنتیکی نشان داد که پوست شرکت‌کنندگان محل زندگی مجموعه متنوعی از میکروب‌هاست. پژوهشگران در مجموع ۲۴۶ نوع مختلف میکروب پوستی را در میان داوطلبان شناسایی کردند.
در میان آنها گونه‌هایی مانند کورینه‌باکتریوم کفیررزیدنتی، کوتی‌باکتریوم گرانولوزوم و نوعی استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس نیز مشاهده شد.
وجود این تنوع میکروبی اهمیت زیادی دارد، زیرا ترکیب میکروارگانیسم‌های سطح پوست در افراد مختلف یکسان نیست. در نتیجه، محصولاتی که این باکتری‌ها هنگام تجزیه عرق و چربی پوست تولید می‌کنند نیز می‌تواند تفاوت داشته باشد.
همین تفاوت‌ها ممکن است در نهایت باعث ایجاد الگوهای متفاوتی از بوی بدن شود؛ الگویی که برای پشه‌ها می‌تواند مانند یک سیگنال شیمیایی برای پیدا کردن میزبان عمل کند.
آیا گروه خونی در انتخاب پشه‌ها تأثیر دارد؟
گروه خونی نیز ممکن است در میزان جذابیت افراد برای پشه‌ها نقش داشته باشد، اما این تأثیر به گونه پشه بستگی دارد و نمی‌توان گفت همه پشه‌ها یک گروه خونی مشخص را ترجیح می‌دهند. برای مثال، در برخی آزمایش‌ها پشه آئدس آلبوپیکتوس تمایل بیشتری به افراد دارای گروه خونی O نشان داده است، در حالی که مطالعات روی آئدس اجیپتی الگوهای متفاوتی را نشان داده‌اند و در برخی آزمایش‌ها جذب بیشتری نسبت به گروه خونی B مشاهده شده است. بنابراین، شواهد علمی فعلی یک پاسخ قطعی و یکسان برای همه گونه‌های پشه ارائه نمی‌کنند.
در واقع، گروه خونی تنها یکی از عواملی است که ممکن است در انتخاب میزبان نقش داشته باشد و بوی بدن، ترکیبات شیمیایی پوست، دی‌اکسیدکربن بازدم، گرمای بدن و باکتری‌های ساکن روی پوست نیز در این فرایند اهمیت دارند. به همین دلیل، اگر یک نفر بیشتر از دیگران توسط پشه نیش زده می‌شود، نمی‌توان صرفاً گروه خونی او را دلیل این اتفاق دانست. احتمالاً مجموعه‌ای از ویژگی‌های فردی و بویایی در کنار یکدیگر باعث می‌شوند یک انسان برای پشه جذاب‌تر از فرد دیگری باشد.
هر گونه پشه ممکن است «سلیقه» متفاوتی داشته باشد
یکی از مهم‌ترین نتایج تحقیق این است که نمی‌توان رفتار تمام پشه‌ها را با یک الگوی واحد توضیح داد. پژوهشگران مشاهده کردند که گونه‌های مختلف، واکنش‌های متفاوتی نسبت به افراد نشان می‌دهند.
برخی پشه‌ها ممکن است به ترکیبات خاصی در بوی بدن واکنش بیشتری نشان دهند، در حالی که گونه‌ای دیگر به مجموعه متفاوتی از نشانه‌های شیمیایی توجه کند. بنابراین، اینکه یک فرد برای یک گونه پشه جذاب‌تر باشد، لزوماً به این معنی نیست که برای گونه دیگری نیز همان میزان جذابیت را داشته باشد.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه میان انسان، میکروبیوم پوست و پشه‌ها بسیار پیچیده‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد.
این یافته‌ها چه کمکی به ساخت مواد دافع پشه می‌کند؟
دانشمندان امیدوارند شناخت دقیق‌تر این ارتباط بتواند به تولید نسل جدیدی از مواد دافع پشه کمک کند. روش‌های فعلی بیشتر تلاش می‌کنند پشه‌ها را با ایجاد یک مانع شیمیایی از نزدیک شدن به پوست بازدارند، اما شناخت نقش میکروب‌های پوستی می‌تواند مسیرهای تازه‌ای برای مقابله با این حشرات ایجاد کند.
اگر مشخص شود کدام باکتری‌ها یا ترکیبات حاصل از فعالیت آنها پشه‌ها را بیشتر جذب می‌کنند، می‌توان در آینده موادی طراحی کرد که تولید این بوهای جذاب را کاهش دهند یا حتی ترکیباتی ایجاد کنند که برای پشه‌ها خاصیت دفع‌کنندگی داشته باشند.
به این ترتیب، شاید در آینده بتوان به جای تمرکز صرف بر کشتن یا دور کردن پشه‌ها، از شناخت میکروبیوم پوست برای تغییر سیگنال‌هایی استفاده کرد که این حشرات هنگام پیدا کردن انسان به دنبال آنها هستند.
جمع‌بندی؛ چرا بعضی‌ها بیشتر توسط پشه نیش زده می‌شوند؟
پژوهش جدید نشان می‌دهد پاسخ این سؤال که «چرا پشه‌ها من را بیشتر نیش می‌زنند؟» احتمالاً در ترکیبی از بوی بدن، ترکیبات شیمیایی پوست و باکتری‌های ساکن روی آن نهفته است. البته این فرآیند یک رابطه ساده و مستقیم نیست و گونه‌های مختلف پشه می‌توانند به نشانه‌های متفاوتی واکنش نشان دهند.
شناسایی صدها نوع میکروب روی پوست افراد مختلف نیز نشان می‌دهد بدن هر انسان یک ترکیب میکروبی و شیمیایی منحصربه‌فرد دارد که می‌تواند روی نحوه شناسایی او توسط پشه‌ها تأثیر بگذارد.
در نهایت، این تحقیق فقط به توضیح یک تجربه آزاردهنده روزمره محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند راه را برای طراحی مواد دافع هوشمندتر و مبتنی بر میکروبیوم پوست هموار کند. شاید در آینده، پاسخ به نیش خوردن مکرر از پشه‌ها نه در شانس یا بدشانسی، بلکه در اکوسیستم نامرئی و پیچیده‌ای باشد که روی پوست هر انسان زندگی می‌کند.
