علاقه‌مندان به نجوم و آسمان شب در آستانه‌ی تماشای یکی از خیره‌کننده‌ترین رویدادهای سال قرار دارند. بارش شهابی جوزایی (Geminids) که به پربارترین و پرفروغ‌ترین بارش شهابی سال شهرت دارد، قرار است آسمان شب را نورباران کند. اوج این نمایش کیهانی، در شامگاه شنبه ۲۲ آذر تا بامداد یکشنبه ۲۳ آذر (مصادف با ۱۳ تا ۱۴ دسامبر) رخ خواهد داد.

شرایط ایده‌آل رصد و زمان اوج بارش

شرایط رصد بارش جوزایی در سال جاری بسیار مطلوب پیش‌بینی می‌شود؛ چرا که زمان اوج بارش تقریباً با آسمانی بدون نور مزاحم ماه همزمان شده است. در شب اوج، ماه در فاز هلال کاهشی با تنها ۲۸ درصد روشنایی طلوع می‌کند. این امر باعث می‌شود زمانی که نقطه‌ی تابش بارش جوزایی (نزدیک ستارگان پولوکس و کاستور در صورت فلکی دوپیکر) به بالاترین ارتفاع خود در آسمان می‌رسد، آسمان برای مشاهده‌ی شهاب‌های کم‌نورتر، به حد کافی تاریک باشد.

فعالیت شهاب‌ها از حدود ساعت ۱۰ شب شروع به نمایان شدن می‌کند و با گذشت زمان و ارتفاع گرفتن کانون بارش در آسمان، شرایط رصد به‌طور پیوسته بهتر خواهد شد. اگرچه انتظار می‌رود در شرایط ایده‌آل، نرخ رصد شهاب‌ها به ۱۵۰ شهاب در ساعت برسد، اما در عمل، مشاهده‌ی این تعداد نیازمند یک رصدگاه کاملاً تاریک و دور از هرگونه آلودگی نوری است.

منشأ منحصربه‌فرد: سیارکی به نام فایتون ۳۲۰۰

بارش شهابی جوزایی برخلاف اکثریت بارش‌های سالانه که منشأ آن‌ها خرده‌ریزهای به‌جا مانده از دنباله‌دارها هستند، ویژگی منحصربه‌فردی دارد؛ این تنها بارش سالانه‌ی شناخته شده است که منشأ آن یک سیارک به نام فایتون ۳۲۰۰ (3200 Phaethon) است.

• ویژگی سیارک: این سنگ فضایی با قطری حدود ۵.۸ کیلومتر، هر ۱.۴ سال یک‌بار به دور خورشید می‌گردد.

• کیفیت شهاب‌ها: ذرات باقی‌مانده از سیارک فایتون نسبت به ذرات دنباله‌دارها، چگال‌تر هستند. همین ویژگی باعث می‌شود شهاب‌های جوزایی بسیار پرنور، کم‌سرعت و اغلب رنگارنگ ظاهر شوند. رنگ‌های متنوع مشاهده شده در این شهاب‌ها، ناشی از سوختن مقادیر اندکی از عناصر شیمیایی چون سدیم و کلسیم در حین ورود به جو زمین است.

توصیه‌های رصدی: بدون نیاز به تجهیزات خاص

یکی از مزایای بزرگ تماشای بارش‌های شهابی، عدم نیاز به ابزارهای رصدی پیچیده است. چشم غیرمسلح بهترین وسیله برای لذت بردن از این رویداد است.

• مکان: برای داشتن بهترین تجربه، به محلی تاریک و دور از نورهای مصنوعی شهرها نقل مکان کنید.

• سازگاری با تاریکی: حدود ۲۰ دقیقه به چشمان خود فرصت دهید تا به تاریکی مطلق عادت کنند. در این مدت و در حین رصد، از نگاه‌کردن به صفحه‌ی روشن تلفن همراه اکیداً خودداری کنید.

• جهت نگاه: نیازی نیست مستقیماً به کانون بارش (صورت فلکی دوپیکر) نگاه کنید؛ زیرا شهاب‌ها می‌توانند در هر نقطه‌ای از آسمان ظاهر شوند.

پایان سال رصدی با بارش اورسید

اگرچه تعداد شهاب‌های جوزایی پس از شب اوج به‌سرعت افت می‌کند، اما این بارش تا ۲۶ آذر (۱۷ دسامبر) فعال باقی خواهد ماند. پس از آن، بارش شهابی کم‌رمق‌تر اورسید شروع می‌شود که در اوج خود در شب‌های ۳۰ آذر تا ۱ دی (۲۱ تا ۲۲ دسامبر)، حدود ۱۰ شهاب در ساعت تولید خواهد کرد. این بارش هرچند به قدرت جوزایی نمی‌رسد، اما زیر آسمان کاملاً تاریک ماه نو اتفاق می‌افتد و می‌تواند پایان دلپذیری برای رویدادهای رصدی سال باشد.