معرفی «کتاب مهر، کتاب داستان گیلان»؛ تجلی هم‌صدایی نسل‌های داستان‌نویسی در دیار باران
معرفی «کتاب مهر، کتاب داستان گیلان»؛ تجلی هم‌صدایی نسل‌های داستان‌نویسی در دیار باران
ادبیات داستانی گیلان همواره آیینه‌ای تمام‌نما از زیست، اقلیم و دردهای مشترک مردمی بوده که نبض واژه‌هایشان با عطر خاک و باران پیوند خورده است. خطه‌ای که همواره زادگاه قلم‌های استوار و راویان خلاق بوده، این‌بار در قالب پروژه‌ای جمعی و کم‌نظیر گرد هم آمده است.
نشر «چهره مهر» با انتشار اثر ارزشمند «کتاب مهر؛ کتاب داستان گیلان (دفتر اول)»، روایتی چندصدایی از زیست‌بوم و عواطف گیلانیان را پیش روی مخاطبان فارسی‌زبان گذاشته است؛ کتابی که تنها یک گردآوری داستانی ساده نیست، بلکه نمادی از پیوند نسلی در ادبیات معاصر این سامان به شمار می‌رود. در ادامه این مطلب از مجله ویانامگ به معرفی این کتاب می‌پردازیم.
درباره کتاب و فهرست نویسندگان
ایده اولیه شکل‌گیری این اثر با پیشنهاد حسن فرهنگ‌فر کلید خورد؛ پروژه‌ای که هدف آن گردآوری چهل داستان کوتاه بود، اما در نهایت با حضور ۳۹ نویسنده برجسته، پیشکسوت و نوقلم گیلانی در قالب مجموعه‌ای ۴۳۸ صفحه‌ای سر و سامان یافت.
وجه تمایز اساسی کتاب مهر در این است که برخلاف بسیاری از گزیده‌های متداول ادبی، معیار گزینش داستان‌ها جایگاه، عنوان یا تعداد کتاب‌های پیشین نویسندگان نبوده، بلکه ملاک اصلی، پیوند اثر با جوهره «مهر»، درک عمیق از روایت و زیست انسانی بوده است.
در این کتاب داستان‌های نویسندگان پیشکسوت و حرفه‌ای و جوان گیلانی در کنار هم قرار گرفته است و بنابراین پنجره‌ای است روشن به سوی جهان ِداستانی هر یک از این عزیزان که پس‌زمینه‌ای مشترک در عشق و جنون ِنوشتن دارند.
شما در داستان‌های این اثر از لحاظ ِانتخاب سوژه، توانایی قلم ِخالق؛ سبک ِنگارش، محتوای اثر، جهان‌بینی ِ هر نویسنده اشتراکی غیرقابل انکار می‌یابید که اثر را با یک ارزیابی استقرایی منحصر به فرد می‌کند؛
درحالی‌که سعی در پیاده‌سازی استقرایی قیاسی دارید و می‌کوشید هر داستان را با دیگری در ترازوی محک بگذارید ناگهان می‌بینید از شِمای وجودی هر داستان به یک نَمای کلی رسیده‌اید.
تنوع؛ تعدد و تفاوت ِسوژه‌ها انکارناپذیر است و پیرنگ‌های محکم، دغدغه‌های اجتماعی هریک از نویسندگان که به شیوه‌ها و تکنیک‌های مدرن و گاه حتی روایت‌های خطی ساختار هر داستان را پایه نهاده است سرانجام به یک اصل کلی می‌رسد، عشق.
طراحی جلد و صفحه‌آرایی این مجموعه را شیرین صفری (از نویسندگان حاضر در همین مجموعه) انجام داده و متن اثر نیز با وفاداری کامل به رسم‌الخط و لحن اصیل نویسندگان ویرایش شده است.
فهرست نام ۳۹ داستان‌نویس در کتاب داستان گیلان (به ترتیب حروف الفبا):
- ۱. شعله آریان‌پور (داستان «اسماعیل برگرد!»)
- ۲. مریم احمدی (داستان «زخم درخت»)
- ۳. علی اخوان (داستان «تیله‌های سبز»)
- ۴. صدیقه (ناهید) اکبرپور (داستان «کابوس»)
- ۵. رویا بخشی‌نژاد (داستان «داستان‌های ناتمام»)
- ۶. منوچهر بهدانی (داستان «تنهائی»)
- ۷. ربابه بهشتی (داستان «پله»)
- ۸. شقایق پالوایه (داستان «حفره توخالی»)
- ۹. الهه پوربخش (داستان «چای زندگی»)
- ۱۰. محمدرضا پورجعفری (داستان «گوریده»)
- ۱۱. حامد پورشعبان (داستان «من دخترم»)
- ۱۲. شیوا پورنگ (داستان «یاس در مشت»)
- ۱۳. فرحناز تقی‌پور (داستان «گِل»)
- ۱۴. شراره توانا (داستان «شاهو»)
- ۱۵. سیما خسروی (داستان «محروم از آخرین دیدار»)
- ۱۶. مجید دانش‌آراسته (داستان «من ژیلا هستم ویلا نیستم»)
- ۱۷. مژگان زمان (داستان «یکی مثلِ بقیه»)
- ۱۸. اسماعیل سالاری (داستان «آمبولانس صورتی»)
- ۱۹. عارفه سلیمانی (داستان «فاطی»)
- ۲۰. سیدعلی شاهری (داستان «آرش کمانگیر»)
- ۲۱. راضیه (الهام) شعبانزاده گیلاکجانی (داستان «گنجشکی که پرید»)
- ۲۲. شهلا شهابیان (داستان «رشت، ساغری‌سازان، کوچه بلورچیان»)
- ۲۳. مجید شهرستانی (داستان «تراژدی چوپان»)
- ۲۴. شیرین صفری (داستان «سوزی»)
- ۲۵. نسیم فلاح (داستان «اَویر»)
- ۲۶. لاله فقیهی (داستان «مترو»)
- ۲۷. رضا عابد (داستان «پِتَه کور»)
- ۲۸. جواد (علی) عسگری (داستان «بالماسکه»)
- ۲۹. شیرین عظیمی (داستان «این‌همانی»)
- ۳۰. موسی علیجانی (داستان «زنگ هفتم»)
- ۳۱. هادی غلامدوست (داستان «جمجمه»)
- ۳۲. سهیلا فرزاد (داستان «پرنده زرد»)
- ۳۳. حسن فرهنگ‌فر (داستان «آن طرف پل»)
- ۳۴. میرهادی کریمی (داستان «دیدار با هنرمندان»)
- ۳۵. ناتاشا محرم‌زاده (داستان «سوسک‌ها»)
- ۳۶. محمدسعید محصصی (داستان «سه خودکار بیک و یک انبردست»)
- ۳۷. نرگس مقدسیان (داستان «آشغالکوهِ لندفیل»)
- ۳۸. فاطمه ندیمی (داستان «آنپاسان»)
- ۳۹. مازیار همای نیکفر (داستان «تصویر باقی‌مانده یک مرد»)
چکیده‌ای از مراسم رونمایی؛ ضیافتی با عطر واژه‌ها
در شانزدهمین روز از شهریورماه ۱۴۰۵، دفتر نشر چهره مهر در لاهیجان میزبان محفلی صمیمی و پرشور از اهالی قلم بود. مراسم با خیرمقدم شیوا پورنگ، مدیرمسئول نشر، آغاز شد؛ افتتاحیه‌ای متفاوت که در آن شعرواره‌ای تلفیقی ساخته‌شده از جملات برگزیده تک‌تک داستان‌های کتاب برای حاضران قرائت شد تا نشان دهد چگونه تار و پود این آثار در کنار یکدیگر بافته شده است.
در ادامه، مجید شهرستانی پیرامون جایگاه داستان کوتاه و ساختارهای روایی سخن گفت و حسن فرهنگ‌فر به پیشینه شکل‌گیری ایده کتاب اشاره کرد و هم‌نشینی چندین نسل از نویسندگان استان را رویدادی کم‌سابقه در ادبیات منطقه دانست.
آیین پرده‌برداری از کتاب با حرکتی نمادین رقم خورد؛ جایی که پیشکسوتانی چون حسن فرهنگ‌فر و منوچهر بهدانی در کنار نویسندگانی همچون شهلا شهابیان و نسیم فلاح ردای پرده‌برداری را کنار زدند تا نماد پیوستگی نسل قدیم و جدید داستان‌نویسی ثبت شود.
از جلوه‌های دیگر این گردهمایی، حضور نویسندگانی چون محمدرضا پورجعفری و رویا بخشی‌نژاد و نگار نادری، رئیس اداره ارشاد لنگرود بود که با وجود دشواری مسیر در نشست حاضر شدند.
مراسم با ادای احترام و تقدیم معنوی اثر به روح زنده‌یاد «مژده ساجدین» و خوانش بخش‌هایی از داستان‌ها توسط مازیار همای نیکفر و نسیم فلاح به پایان رسید.
درددل‌ها و سخنان ناشر؛ راوی مسیر دشوار همگرایی
شیوا پورنگ، مدیرمسئول نشر چهره مهر و گردآورنده مجموعه، با اشاره به فراز و فرودهای گردآوری چنین کارنامه‌ای جمعی می‌گوید:
«هدف ما در این کتاب، نمایش سلسله‌مراتب و رتبه‌بندی‌های معمول نبود؛ خواستیم فضایی بسازیم که تنها معیار آن “مهر” باشد. در این کتاب نام پیشکسوتی صاحب‌نام با کارنامه‌ای پربار دقیقاً در کنار نام نویسنده‌ای جوان که نخستین تجربه‌های انتشارش را رقم می‌زند قرار گرفته است، چرا که اعتقاد داشتیم هر دو در یک دغدغه مشترک‌اند: روایت انسان و دیار.
پس از اعلام فراخوان و گذر از بیش از یک سال تلاش، بررسی و پیگیری مراحل مجوز و ویرایش، بارها با تردیدها و سختی‌های هماهنگی روبه‌رو شدیم؛ حتی در میانه راه با انصراف یکی از نویسندگان پیشکسوت مواجه شدیم و در نهایت کار با ۳۹ داستان به فرجام رسید.
بزرگ‌ترین دستاورد این کار، ایجاد پیوندی میان نسل‌هایی بود که شاید کمتر مجالی برای انتشار مشترک زیر یک سقف را می‌یافتند؛ اثری که به گمان ما همچون سندی ارزشمند در تاریخ ادبیات معاصر گیلان ثبت خواهد شد.»
این کتاب برای چه کسانی خواندنی است؟
- علاقه‌مندان به داستان کوتاه معاصر: ساختار چندصدایی اثر فرصتی فراهم می‌کند تا تنوعی گسترده از تکنیک‌ها، درون‌مایه‌ها و جهان‌بینی‌های روایی مختلف را در یک جلد تجربه کنند.
- نویسندگان نوقلم و کارگاهیان داستان: مطالعه این ۳۹ اثر در کنار هم، کارکردی شبیه به یک کارگاه عملی داستان‌نویسی دارد؛ چرا که تقابل و قیاس فرمی داستان‌های پخته پیشکسوتان با تجربه‌های نویسندگان جوان، آموزه‌های تکنیکی فراوانی ارائه می‌دهد.
- پژوهشگران فرهنگ و ادبیات اقلیمی گیلان: هر یک از داستان‌ها گوشه‌ای از دغدغه‌های بومی، جامعه‌شناسی شهری و روستایی، روان‌شناسی بومی و زبان‌شناسی منطقه گیلان را بازتاب می‌دهد.
کلام آخر
«کتاب مهر؛ کتاب داستان گیلان» روایتی مستقل، صادقانه و فراتر از دسته‌بندی‌های رایج است. این مجموعه ۳۹داستانه نه در پی تفاخر به نام‌ها، بلکه در پی نشان دادن پیوستگی زیست ادبی در جغرافیایی است که همواره الهام‌بخش قصه و درام بوده است.
نشر چهره مهر با انتشار این اثر، گنجینه‌ای درخور توجه از داستان‌نویسی معاصر گیلان فراهم آورده که نه‌تنها سندی برای خوانندگان امروز، بلکه مرجعی برای پژوهشگران فردای داستان ایرانی خواهد بود.
علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه این اثر به صفحه اختصاصی کتاب مهر، کتاب داستان گیلان در فروشگاه نشر چهره مهر مراجعه نمایند.
