تغییر قیمت بنزین و سهمیه بندی سوخت در ایران
تغییر قیمت بنزین و سهمیه بندی سوخت در ایران؛ توضیح کامل تغییرات در سهمیه بندی و قیمت بنزین
افزایش نرخ بنزین آزاد در ایران از بامداد سه‌شنبه ۱۷ شهریور وارد مرحله جدیدی شد و قیمت هر لیتر بنزین آزاد از ۵۰۰۰ تومان به ۱۰ هزار تومان رسید. با این حال، افزایش نرخ شامل تمام سهمیه‌های بنزین نمی‌شود و سهمیه‌های اول و دوم همچنان با همان قیمت‌های قبلی در اختیار دارندگان کارت سوخت شخصی قرار می‌گیرند. بنابراین اگر میزان مصرف ماهانه خودرو از سهمیه‌های یارانه‌ای تعیین‌شده بیشتر نشود، افزایش قیمت بنزین آزاد تأثیر مستقیمی بر هزینه سوخت‌گیری نخواهد داشت.
سهمیه بنزین خودروها چگونه محاسبه می‌شود؟ جدول سهمیه و قیمت هر مرحله
سهمیه‌بندی بنزین برای خودروهای سواری بر اساس کارت سوخت شخصی انجام می‌شود و مصرف ماهانه در چند مرحله با نرخ‌های متفاوت محاسبه خواهد شد. در نخستین مرحله، هر خودرو در طول یک ماه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۱۵۰۰ تومان دریافت می‌کند. این مقدار به عنوان سهمیه اول در کارت سوخت شخصی خودرو ثبت می‌شود و تا زمان مصرف شدن آن قابل استفاده است.
بعد از پایان سهمیه ۶۰ لیتری، نوبت به سهمیه دوم می‌رسد. این بخش شامل ۵۰ لیتر بنزین با قیمت هر لیتر ۳۰۰۰ تومان است. با در نظر گرفتن سهمیه اول و دوم، مجموع بنزین یارانه‌ای قابل دریافت برای خودرو در هر ماه به ۱۱۰ لیتر می‌رسد. به همین دلیل، بخش عمده مصرف ماهانه خودروها همچنان با نرخ‌های یارانه‌ای محاسبه می‌شود.
پس از مصرف کامل ۱۱۰ لیتر، سهمیه سوم فعال خواهد شد. در کارت سوخت شخصی هر خودرو ۳۰ لیتر سهمیه سوم در نظر گرفته شده که برخلاف دو مرحله قبلی، با نرخ آزاد محاسبه می‌شود. بنابراین قیمت این بخش از مصرف به نرخ جدید بنزین آزاد وابسته خواهد بود.
در نتیجه، ترتیب استفاده از سهمیه‌ها به این شکل است: ابتدا ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان، سپس ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان و در مرحله سوم ۳۰ لیتر با نرخ آزاد در اختیار راننده قرار می‌گیرد. اگر مصرف خودرو از این میزان نیز فراتر برود، برای ادامه سوخت‌گیری باید از کارت جایگاه یا روش تعیین‌شده برای دریافت بنزین آزاد استفاده شود.
بنزین آزاد لیتری ۱۰ هزار تومان؛ نرخ جدید از چه زمانی اجرا شد؟
نرخ بنزین آزاد همان قیمتی است که برای مرحله سوم مصرف در نظر گرفته می‌شود. این نرخ پیش از اجرای تغییر جدید، ۵۰۰۰ تومان به ازای هر لیتر بود، اما از بامداد ۱۷ شهریور به ۱۰ هزار تومان افزایش پیدا کرد.
بنزین ۱۰ هزار تومانی زمانی محاسبه می‌شود که مصرف خودرو از سهمیه‌های یارانه‌ای عبور کرده باشد. به این ترتیب، راننده‌ای که ۱۱۰ لیتر سهمیه اول و دوم خود را مصرف کرده است، می‌تواند تا سقف ۳۰ لیتر از سهمیه سوم را با نرخ آزاد دریافت کند.
نکته مهم این است که افزایش قیمت تنها مربوط به مرحله سوم مصرف است و نرخ سهمیه اول و دوم تغییری نکرده است. بنابراین همچنان ۶۰ لیتر نخست با قیمت ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان محاسبه می‌شود. در نتیجه، افرادی که میزان مصرف ماهانه خودرویشان از سقف ۱۱۰ لیتر عبور نمی‌کند، در عمل با افزایش نرخ بنزین مواجه نخواهند شد.
تغییر نرخ بنزین آزاد برای افرادی که کارت سوخت شخصی خود را همراه ندارند نیز اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، امکان استفاده از کارت آزاد جایگاه وجود دارد و سوخت‌گیری با این کارت بر اساس نرخ آزاد انجام می‌شود. بنابراین اگر راننده بدون کارت سوخت شخصی به جایگاه مراجعه کند، هزینه بنزین مصرف‌شده با نرخ جدید محاسبه خواهد شد.
کارت سوخت جایگاه‌ها چگونه استفاده می‌شود؟
کارت‌های سوخت موجود در جایگاه‌ها همچنان قابل استفاده هستند، اما کاربرد اصلی آن‌ها برای شرایطی است که راننده به کارت شخصی خود دسترسی ندارد یا سهمیه کارت شخصی او به پایان رسیده است. برای مثال، در صورت گم‌شدن کارت سوخت، همراه نداشتن کارت یا تمام شدن سهمیه شخصی، می‌توان از کارت آزاد جایگاه برای سوخت‌گیری استفاده کرد.
مقدار بنزینی که با کارت جایگاه در هر نوبت می‌توان دریافت کرد، در تمام مناطق یکسان نیست. بسته به شهر و جایگاه، سقف سوخت‌گیری ممکن است ۱۵، ۲۰ یا ۲۵ لیتر تعیین شود. این محدودیت با هدف مدیریت مصرف کارت‌های آزاد و جلوگیری از استفاده بیش از اندازه از آن‌ها اعمال شده است. البته ممکن است در برخی جایگاه‌ها کارت آزاد در اختیار مشتریان قرار نگیرد؛ برای مثال، گاهی متصدی جایگاه اعلام می‌کند سهمیه کارت آزاد آن جایگاه در همان روز به پایان رسیده است.
بر اساس اعلام سخنگوی صنف جایگاه‌داران سوخت، بخش عمده سوخت‌گیری‌ها باید با کارت سوخت شخصی انجام شود و کارت‌های آزاد جایگاه برای استفاده دائمی طراحی نشده‌اند. در زمان‌هایی مانند تعطیلات یا افزایش سفرهای بین‌شهری، تعداد کارت‌های آزاد و میزان شارژ آن‌ها می‌تواند متناسب با میزان مراجعه رانندگان و شرایط هر منطقه تنظیم شود.
تغییر نرخ بنزین آزاد یک مسئله فنی دیگر را نیز در برخی جایگاه‌ها ایجاد کرده است. تعدادی از نمایشگرهای پمپ‌بنزین ظرفیت نمایش عدد پنج‌رقمی را ندارند و در نتیجه نمی‌توانند رقم ۱۰۰۰۰ تومان را به شکل کامل روی نمایشگر نشان دهند.
برای حل این مشکل، عدد نمایش داده‌شده روی نمایشگر یک صفر کمتر از قیمت واقعی خواهد بود و یک صفر ثابت نیز در کنار آن قرار می‌گیرد تا نرخ نهایی مشخص شود. برای نمونه، عدد ۱۵۰ همراه با صفر ثابت به معنای ۱۵۰۰ تومان است و عدد ۳۰۰ نیز قیمت ۳۰۰۰ تومان را نشان می‌دهد.
برای بنزین ۱۰ هزار تومانی نیز ممکن است عدد ۱۰۰۰ روی نمایشگر مشاهده شود و صفر ثابت کنار نمایشگر، رقم نهایی ۱۰ هزار تومان را کامل کند. تغییر کامل نمایشگرهای جایگاه‌ها نیازمند هزینه و زمان قابل توجهی است و به همین دلیل، استفاده از این روش به عنوان راهکاری موقت برای نمایش نرخ جدید بنزین در نظر گرفته شده است.
جمع‌بندی نهایی
با تغییر نرخ بنزین آزاد، قیمت تمام سهمیه‌های سوخت افزایش پیدا نکرده است. سهمیه اول همچنان ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و سهمیه دوم ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان خواهد بود و تنها مصرف خارج از این سهمیه‌ها وارد محدوده نرخ آزاد می‌شود. سهمیه سوم نیز تا سقف ۳۰ لیتر با نرخ جدید ۱۰ هزار تومان محاسبه خواهد شد.
بنابراین برای رانندگانی که مصرف ماهانه خودرویشان در محدوده سهمیه‌های یارانه‌ای قرار دارد، افزایش نرخ بنزین آزاد تغییر مستقیمی در هزینه سوخت ایجاد نمی‌کند. در مقابل، افرادی که بیش از سهمیه‌های اول و دوم مصرف دارند یا بدون کارت سوخت شخصی از کارت آزاد جایگاه استفاده می‌کنند، باید هزینه بیشتری برای هر لیتر بنزین پرداخت کنند.
