بزرگ‌ترین زمین‌های کشاورزی جهان کجاست؟ چین در صدر و ایران در رتبه هجدهم

کشاورزی یکی از مهم‌ترین پایه‌های تأمین غذای جمعیت جهان است و زمین‌های کشاورزی نقش اساسی در امنیت غذایی کشورها دارند. در مجموع، حدود ۴۶.۶ میلیون کیلومتر مربع از سطح زمین‌های جهان به فعالیت‌های کشاورزی اختصاص دارد؛ بااین‌حال، این زمین‌ها به‌طور مساوی میان کشورها توزیع نشده‌اند. برخی کشورها به دلیل وسعت سرزمینی، شرایط اقلیمی و منابع طبیعی مناسب، میلیون‌ها کیلومتر مربع زمین کشاورزی در اختیار دارند، در حالی که سهم برخی کشورهای کوچک از این منابع بسیار محدود است.

بر اساس جدیدترین داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) که توسط بانک جهانی گردآوری شده، چین با بیش از ۵.۲ میلیون کیلومتر مربع زمین کشاورزی در صدر جهان قرار دارد. پس از چین، آمریکا، استرالیا، برزیل و روسیه پنج کشور نخست این فهرست را تشکیل می‌دهند. ایران نیز با حدود ۴۷۰ هزار کیلومتر مربع زمین کشاورزی، در جایگاه هجدهم جهان قرار گرفته است.

این آمار در عین حال نشان می‌دهد که وسعت کل یک کشور الزاماً به معنای برخورداری از زمین‌های کشاورزی بیشتر نیست؛ زیرا عواملی مانند بیابان، یخ‌بندان، توندرا، کیفیت خاک و شرایط آب‌وهوایی تعیین می‌کنند چه مقدار از سرزمین یک کشور واقعاً قابلیت استفاده برای کشاورزی داشته باشد.

چرا چین بیشترین زمین کشاورزی جهان را دارد؟

چین با حدود ۵ میلیون و ۲۰۴ هزار کیلومتر مربع زمین کشاورزی، بزرگ‌ترین سطح زمین کشاورزی جهان را در اختیار دارد. این رقم چین را با فاصله قابل‌توجهی بالاتر از سایر کشورهای جهان قرار می‌دهد و نشان‌دهنده نقش بسیار مهم کشاورزی در اقتصاد و تأمین غذای این کشور است.

حدود یک‌پنجم جمعیت چین به نوعی با بخش کشاورزی در ارتباط هستند و این کشور امروزه هم یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و هم یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان محصولات کشاورزی جهان محسوب می‌شود. جمعیت بسیار زیاد چین باعث شده تولید داخلی مواد غذایی اهمیت ویژه‌ای برای این کشور داشته باشد.

نکته جالب این است که چین حتی از کشورهایی با مساحت کلی بسیار زیاد نیز زمین کشاورزی بیشتری دارد. برای نمونه، روسیه حدود ۲.۱۶ میلیون کیلومتر مربع زمین کشاورزی دارد، در حالی که مساحت زمین‌های کشاورزی چین بیش از دو برابر این رقم است. کانادا نیز با وجود وسعت بسیار زیاد، حدود ۵۶۹ هزار کیلومتر مربع زمین کشاورزی دارد.

دلیل این تفاوت را باید در شرایط طبیعی جست‌وجو کرد. بخش‌های بزرگی از روسیه و کانادا در مناطق بسیار سرد، یخ‌زده یا توندرا قرار گرفته‌اند و همین مسئله امکان توسعه کشاورزی را محدود می‌کند. بنابراین، برای بررسی ظرفیت کشاورزی یک کشور، تنها مساحت جغرافیایی آن کافی نیست و باید نوع زمین و شرایط اقلیمی نیز مورد توجه قرار گیرد.

بااین‌حال، تغییرات اقلیمی می‌تواند در دهه‌های آینده این الگو را تغییر دهد. گرم‌تر شدن مناطق شمالی ممکن است برخی سرزمین‌هایی را که در گذشته برای کشاورزی نامناسب بودند، به تدریج قابل‌استفاده‌تر کند؛ هرچند این تغییرات همزمان می‌توانند مشکلات جدیدی مانند خشکسالی، فرسایش خاک و افزایش آفات را در سایر مناطق ایجاد کنند.

تغییرات اقلیمی نقشه کشاورزی جهان را تغییر می‌دهد

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره آینده زمین‌های کشاورزی این است که تغییرات اقلیمی چگونه توزیع مناطق مناسب برای کشت را تغییر خواهد داد.

افزایش دمای جهانی می‌تواند در برخی مناطق شمالی، فصل رشد گیاهان را طولانی‌تر کند و حتی بخش‌هایی از زمین‌هایی را که در گذشته برای کشاورزی مناسب نبودند، به مناطق قابل‌کشت تبدیل کند. این مسئله به‌خصوص درباره مناطق سردسیر شمالی در کشورهایی مانند روسیه و کانادا مطرح است.

اما این تغییر لزوماً به معنای افزایش ظرفیت کشاورزی جهان نیست. در مقابل، بسیاری از مناطق گرم و خشک ممکن است با کاهش منابع آب و افزایش فشار گرمایی مواجه شوند. افزایش دما همچنین می‌تواند چرخه زندگی برخی آفات و بیماری‌های گیاهی را تغییر داده و خسارت بیشتری به محصولات وارد کند.

کشاورزی جهان در واقع با یک معادله پیچیده روبه‌رو است؛ برخی مناطق ممکن است زمین‌های قابل‌کشت بیشتری به دست آورند، اما مناطق دیگری همزمان بخشی از ظرفیت کشاورزی خود را از دست بدهند.

این موضوع اهمیت مدیریت منابع آب، حفاظت از خاک و استفاده از روش‌های پایدار کشاورزی را بیشتر می‌کند. کشورهایی که امروز زمین‌های کشاورزی گسترده‌ای دارند، برای حفظ این ظرفیت در آینده باید خود را با شرایط جدید اقلیمی سازگار کنند.

جمع‌بندی

زمین‌های کشاورزی یکی از مهم‌ترین منابع استراتژیک جهان هستند و حدود ۴۶.۶ میلیون کیلومتر مربع از سطح زمین را پوشش می‌دهند. بااین‌حال، این منابع به شکل یکسان میان کشورها توزیع نشده‌اند. چین با بیش از ۵.۲ میلیون کیلومتر مربع زمین کشاورزی در صدر جهان قرار دارد و پس از آن آمریکا، استرالیا، برزیل و روسیه قرار گرفته‌اند.

ایران نیز با ۴۷۰ هزار و ۶۲۵ کیلومتر مربع زمین کشاورزی، رتبه هجدهم جهان را در اختیار دارد. در کنار آن، کشورهای بزرگی مانند هند، قزاقستان، آرژانتین و سودان نیز بخش قابل‌توجهی از زمین‌های کشاورزی جهان را در اختیار دارند.

با این حال، آینده کشاورزی تنها به میزان زمین وابسته نیست. دسترسی به آب، کیفیت خاک، فناوری، شرایط اقلیمی و نحوه مدیریت منابع می‌توانند تعیین کنند که چه مقدار از این زمین‌ها واقعاً توان تولید غذا دارند. تغییرات اقلیمی نیز ممکن است در سال‌های آینده موقعیت مناطق مناسب برای کشاورزی را تغییر دهد؛ به همین دلیل، حفاظت از زمین‌های حاصلخیز و استفاده پایدار از منابع طبیعی بیش از گذشته اهمیت خواهد داشت.