همه چیز درباره انواع هواپیماهای مسافربری و معروفترین آنها

دنیای هوانوردی تجاری مجموعه‌ای گسترده از هواپیماهای مسافربری با طراحی‌ها و کاربری‌های متنوع را در بر می‌گیرد؛ هواپیماهایی که هر یک متناسب با نیازهای عملیاتی مشخصی از جمله برد پروازی، ظرفیت حمل مسافر و نوع مسیر طراحی شده‌اند. این تنوع باعث شده تا از پروازهای کوتاه‌مدت داخلی گرفته تا مسیرهای طولانی بین‌قاره‌ای، برای هر نوع سفر، هواپیمایی با ویژگی‌های خاص در اختیار خطوط هوایی قرار گیرد. در این میان، شناخت دسته‌بندی‌ها و مشخصات فنی هواپیماهای مسافربری، درک بهتری از عملکرد ناوگان هوایی و انتخاب‌های ایرلاین‌ها فراهم می‌کند. در ادامه، انواع هواپیماهای مسافربری، تقسیم‌بندی آن‌ها و معروف‌ترین مدل‌های فعال در صنعت هوانوردی بررسی می‌شود.انواع هواپیمای مسافربری از نظر ابعاد و برد مسافت

فهرست محتوا

• انواع هواپیمای مسافربری از نظر ابعاد و برد مسافت
  1. هواپیماهای پهن پیکر
  2. هواپیماهای باریک پیکر
• دسته بندی هواپیماها بر اساس برد مسافتی
• معروفترین هواپیماهای مسافربری
  1. ایرباس A۳۲۰
  2. بوئینگ ۷۳۷
  3. امبرائر ERJ-175
  4. ایرباس A۳۲۱
  5. ایرباس A۳۳۰-۳۰۰
  6. بمباردیه سی آرجی ۹۰۰
  7. ایرباس A۳۱۹
  8. بویینگ ۷۱۷
  9. بوئینگ ۷۵۷
  10. بوئینگ ۷۷۷
  11. بوئینگ ۷6۷
• جمع‌بندی

انواع هواپیمای مسافربری از نظر ابعاد و برد مسافت

۱. هواپیماهای پهن پیکر

هواپیماهای پهن‌پیکر یا Wide-body Aircraft که به هواپیماهای دو‌راهرویی نیز معروف‌اند، دارای بدنه‌ای عریض‌تر و دو راهرو در کابین مسافران هستند. عرض بدنه این هواپیماها معمولاً بین ۵ تا ۶ متر است و امکان جانمایی ۷ تا ۹ صندلی در هر ردیف را فراهم می‌کند. در برخی مدل‌های بسیار بزرگ مانند ایرباس A380، تعداد صندلی‌ها در یک ردیف حتی به ۱۱ عدد نیز می‌رسد. ظرفیت کلی این هواپیماها معمولاً از حدود ۲۰۰ مسافر آغاز شده و در مدل‌های خاص به بیش از ۸۵۰ مسافر نیز می‌رسد.

به دلیل برد پروازی بالا و توان حمل سوخت و بار بیشتر، هواپیماهای پهن‌پیکر انتخاب اصلی برای پروازهای طولانی و بین‌قاره‌ای محسوب می‌شوند و به همین علت، بخش عمده‌ای از پروازهای بین‌المللی با این نوع هواپیما انجام می‌شود. در برخی مسیرهای کوتاه‌تر نیز ایرلاین‌ها با کاهش تعداد صندلی‌ها، فضای بیشتری برای راحتی مسافران ایجاد می‌کنند. علاوه بر این، ظرفیت بالای حمل بار باعث شده است که بسیاری از هواپیماهای پهن‌پیکر، در نسخه‌های باری یا ترکیبی نیز مورد استفاده قرار گیرند. موتورهای قدرتمند و ساختار مستحکم، این هواپیماها را به ستون فقرات پروازهای دوربرد جهان تبدیل کرده است.

۲. هواپیماهای باریک پیکر

هواپیماهای باریک‌پیکر یا Narrow-body Aircraft که با عنوان هواپیماهای تک‌راهرویی شناخته می‌شوند، بدنه‌ای باریک‌تر با عرض تقریبی ۳ تا ۴ متر دارند و تنها یک راهرو در کابین مسافران آن‌ها تعبیه شده است. در این هواپیماها معمولاً بین ۲ تا ۶ صندلی در هر ردیف قرار می‌گیرد. ظرفیت کلی آن‌ها اغلب کمتر از ۳۰۰ مسافر است و برای پروازهای داخلی، منطقه‌ای و مسیرهای کوتاه تا میان‌برد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این هواپیماها به دلیل هزینه‌های عملیاتی کمتر، مصرف سوخت پایین‌تر و امکان استفاده در فرودگاه‌های کوچک‌تر، بخش بزرگی از ناوگان جهانی را تشکیل می‌دهند. هرچند برخی مدل‌های پیشرفته باریک‌پیکر توان انجام پروازهای طولانی‌تر را نیز دارند، اما به‌طور کلی برای مسیرهای بسیار طولانی و بین‌قاره‌ای کمتر به کار گرفته می‌شوند. تفاوت اصلی میان هواپیماهای پهن‌پیکر و باریک‌پیکر در تعداد راهروها، ظرفیت مسافر و میزان حمل بار است؛ به‌گونه‌ای که پهن‌پیکرها برای مسیرهای طولانی و پرترافیک و باریک‌پیکرها برای پروازهای کوتاه و منطقه‌ای مناسب‌تر هستند.

دسته بندی هواپیماها بر اساس برد مسافتی

از منظر برد پروازی، هواپیماهای مسافربری در چهار گروه اصلی طبقه‌بندی می‌شوند. هواپیماهای کوتاه‌برد مسیرهایی با طول کمتر از ۳۲۰۰ کیلومتر و پروازهایی با مدت زمان کمتر از سه ساعت را پوشش می‌دهند و عمدتاً از نوع باریک‌پیکر هستند. هواپیماهای میان‌برد برای مسیرهای ۳۲۰۰ تا ۶۴۰۰ کیلومتر و پروازهای سه تا شش‌ساعته طراحی شده‌اند و این گروه نیز بیشتر شامل هواپیماهای تک‌راهرو می‌شود.

در مقابل، هواپیماهای بلندبرد برای مسیرهایی بین ۶۴۰۰ تا ۱۲۸۰۰ کیلومتر و پروازهای شش تا دوازده‌ساعته مورد استفاده قرار می‌گیرند و اغلب در دسته هواپیماهای پهن‌پیکر قرار دارند. در نهایت، هواپیماهای ماورای بلندبرد برای پروازهای بیش از دوازده ساعت و مسیرهای بین‌قاره‌ای بدون توقف طراحی شده‌اند که نقش مهمی در اتصال مستقیم قاره‌ها ایفا می‌کنند.

معروفترین هواپیماهای مسافربری

۱. ایرباس A۳۲۰

ایرباس A320 یکی از موفق‌ترین و پرفروش‌ترین جت‌های باریک‌پیکر جهان است که توسط شرکت اروپایی ایرباس طراحی و توسعه داده شد. این هواپیما نخستین بار در سال ۱۹۸۷ پرواز کرد و یک سال بعد وارد خدمت تجاری شد. خانواده A320 شامل مدل‌های مختلفی است که از نظر ظرفیت و برد پروازی تفاوت‌هایی دارند. استفاده از دو موتور توربوفن، طراحی کابین با شش صندلی در هر ردیف در کلاس اقتصادی و بهره‌گیری از فناوری Fly-by-Wire، از مهم‌ترین ویژگی‌های این هواپیما به شمار می‌رود. معرفی نسخه A320neo با مصرف سوخت کمتر و موتورهای بهینه، جایگاه این هواپیما را در بازار جهانی بیش از پیش تثبیت کرد.

A320 به‌صورت استاندارد از دو موتور توربوفن استفاده می‌کند که بسته به سفارش ایرلاین، می‌توانند از نوع CFM56 یا IAE V2500 باشند. تنها استثنا در این خانواده، مدل A318 است که امکان تجهیز به موتور Pratt & Whitney PW6000 را نیز دارد. چیدمان کابین اقتصادی این هواپیما معمولاً به‌صورت ۳+۳ طراحی شده و شش صندلی در هر ردیف قرار می‌گیرد. طول بدنه بسته به مدل، از حدود ۳۱ متر در A318 تا بیش از ۴۴ متر در A321 متغیر است و ظرفیت حمل مسافر آن بین ۱۰۷ تا ۲۳۰ نفر قرار دارد.

برد پروازی ایرباس A320 در محدوده ۵۷۰۰ تا نزدیک ۷۰۰۰ کیلومتر قرار می‌گیرد که آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای پروازهای داخلی پرتردد، مسیرهای منطقه‌ای و حتی برخی پروازهای بین‌المللی کوتاه تبدیل کرده است. یکی از مهم‌ترین نقاط عطف این هواپیما، معرفی سیستم کنترل پرواز دیجیتال موسوم به Fly-by-Wire بود؛ فناوری‌ای که برای نخستین‌بار در یک هواپیمای مسافربری تجاری به‌کار گرفته شد و تحولی اساسی در ایمنی، دقت و کاهش بار کاری خلبانان ایجاد کرد.

در سال ۲۰۱۰، ایرباس با معرفی نسل جدید این خانواده تحت عنوان A320neo، گام بزرگی در بهبود بهره‌وری سوخت برداشت. این نسخه با موتورهای نسل جدید و بهینه‌سازی‌های آیرودینامیکی، مصرف سوخت را تا ۱۵ درصد کاهش داد و با استقبال بی‌سابقه‌ای از سوی ایرلاین‌ها مواجه شد. A320neo از سال ۲۰۱۶ وارد ناوگان عملیاتی شد و توانست جایگاه ایرباس را در رقابت مستقیم با بوئینگ 737 تقویت کند؛ به‌طوری که در سال ۲۰۱۹، خانواده A320 عنوان پرفروش‌ترین جت باریک‌پیکر تاریخ را از آن خود کرد.

۲. بوئینگ ۷۳۷

بوئینگ 737 به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال پرکاربردترین هواپیماهای جت باریک‌پیکر، از دهه ۱۹۶۰ تاکنون در حال تولید و به‌روزرسانی است. این هواپیما در نسل‌های مختلفی توسعه یافته و نسل‌های مختلف آن، از سری کلاسیک تا Next Generation و MAX، هر یک پاسخ‌گوی دوره‌ای از تحولات صنعت هوانوردی بوده‌اند. به دلیل طراحی ساده، قابلیت اطمینان بالا و هزینه‌های عملیاتی مناسب، محبوبیت گسترده‌ای میان ایرلاین‌ها دارد. تغییرات در نوع موتور و ارتقای سامانه‌های کابین خلبان، باعث شده است نسل‌های جدید این هواپیما از نظر مصرف سوخت و کارایی عملکرد بهتری داشته باشند. مزیت اصلی 737، سادگی عملیاتی، سازگاری با فرودگاه‌های متنوع و قابلیت اطمینان بالا است؛ عواملی که آن را به گزینه‌ای محبوب برای ایرلاین‌هایی با شبکه پروازی گسترده تبدیل کرده‌اند.

طراحی اولیه بوئینگ 737 با الهام از مدل‌های بزرگ‌تر بوئینگ 707 و 727 انجام شد، اما بدنه‌ای کوتاه‌تر و نزدیک‌تر به سطح زمین داشت تا امکان استفاده از آن در فرودگاه‌های کوچک‌تر و کم‌امکانات فراهم شود. این ویژگی باعث شد بارگیری، تخلیه و سوار و پیاده شدن مسافران بدون نیاز به تجهیزات زمینی پیچیده انجام گیرد.

در نسل‌های اولیه، بوئینگ 737 از موتورهای JT8D استفاده می‌کرد، اما با ورود نسل‌های جدیدتر، موتورهای CFM56 جایگزین شدند که مصرف سوخت کمتر و صدای کمتری تولید می‌کردند. در جدیدترین نسل یعنی 737 MAX، بوئینگ از موتورهای پیشرفته LEAP-1B بهره برده است که بهره‌وری سوخت بالاتر و برد پروازی بیشتری را فراهم می‌کنند. این نسل برای رقابت مستقیم با خانواده A320neo طراحی شده است.

سیستم‌های کنترلی بوئینگ 737 برخلاف ایرباس، همچنان مبتنی بر کنترل‌های هیدرومکانیکی هستند و در صورت از کار افتادن سیستم‌های هیدرولیکی، امکان کنترل مکانیکی مستقیم هواپیما وجود دارد. این سادگی ساختاری یکی از دلایل محبوبیت این هواپیما در میان ایرلاین‌ها بوده است.

مدل‌های متعددی از 737 در خدمت هستند؛ از جمله 737-700، 737-800 و مدل‌های سری MAX مانند MAX 8 و MAX 9 که ظرفیت آن‌ها از حدود ۱۱۰ تا بیش از ۲۲۰ مسافر متغیر است. بوئینگ 737-800 یکی از پرکاربردترین مدل‌ها در پروازهای میان‌برد محسوب می‌شود، در حالی که MAX 8 به‌عنوان نسخه‌ای اقتصادی‌تر و کم‌مصرف‌تر معرفی شده است.

۳. امبرائر ERJ-175 (ئی آر جی-۱۷5)

هواپیمای Embraer ERJ-175 یکی از موفق‌ترین جت‌های منطقه‌ای جهان است که توسط شرکت هوافضای برزیلی امبرائر طراحی و تولید شده است. این هواپیما بخشی از خانواده E-Jet محسوب می‌شود و برای پروازهای کوتاه و متوسط با تقاضای مسافری کمتر طراحی شده است. ERJ-175 نسخه کشیده‌تر ERJ-170 بوده و نخستین‌بار در سال ۲۰۰۵ معرفی شد.

این هواپیما قادر است بسته به پیکربندی کابین، بین ۶۶ تا ۱۲۴ مسافر را جابجا کند و به‌دلیل طراحی کابین چهارصندلی در هر ردیف (۲+۲)، تجربه‌ای راحت‌تر نسبت به بسیاری از هواپیماهای منطقه‌ای ارائه می‌دهد. فضای داخلی مناسب، نبود صندلی وسط و ارتفاع مناسب کابین، از جمله عواملی هستند که محبوبیت ERJ-175 را در میان مسافران افزایش داده‌اند.

ERJ-175 به موتورهای توربوفن کم‌مصرف مجهز شده و از سیستم‌های اویونیکی پیشرفته‌ای بهره می‌برد که با همکاری شرکت Honeywell توسعه یافته‌اند. این سیستم‌ها ایمنی پرواز، دقت ناوبری و کارایی عملیاتی را به شکل محسوسی بهبود داده‌اند. از نظر اقتصادی، هزینه‌های نگهداری پایین و مصرف سوخت مناسب، این هواپیما را به گزینه‌ای جذاب برای ایرلاین‌های منطقه‌ای تبدیل کرده است.

این مدل به‌ویژه در ایالات متحده جایگاه ویژه‌ای دارد و بسیاری از خطوط هوایی بزرگ، از آن در قالب شرکت‌های زیرمجموعه منطقه‌ای خود استفاده می‌کنند. با وجود معرفی نسل جدیدتر E-Jet E2، ERJ-175 همچنان به‌دلیل تطابق با محدودیت‌های عملیاتی برخی بازارها، تقاضای بالایی دارد و یکی از ستون‌های حمل‌ونقل هوایی منطقه‌ای به‌شمار می‌رود.

۴. ایرباس A۳۲۱

ایرباس A321 بزرگ‌ترین عضو خانواده A320 است که به‌عنوان نسخه کشیده‌تر A320 برای افزایش ظرفیت مسافر طراحی شد. این هواپیما نخستین‌بار در سال ۱۹۹۴ وارد خدمت شد و به‌سرعت به یکی از گزینه‌های محبوب ایرلاین‌ها برای مسیرهای پرتردد تبدیل گردید. A321 یک جت باریک‌پیکر دو موتوره است که می‌تواند بین ۱۸۵ تا بیش از ۲۳۰ مسافر را جابجا کند.

یکی از مزیت‌های مهم A321، اشتراک کامل تایپ خلبانی با سایر اعضای خانواده A320 است؛ به این معنا که خلبانان می‌توانند بدون آموزش مجدد، میان این مدل‌ها جابه‌جا شوند. این ویژگی، هزینه‌های عملیاتی ایرلاین‌ها را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

نسخه‌های جدیدتر A321neo با موتورهای بهینه‌تر و وینگلت‌های Sharklet، مصرف سوخت را کاهش داده و برد پروازی را افزایش داده‌اند. مدل‌های دوربرد مانند A321LR و A321XLR امکان انجام پروازهای طولانی‌تر، حتی بین قاره‌ای محدود، را فراهم کرده‌اند و نقش مهمی در تغییر استراتژی شبکه پروازی ایرلاین‌ها ایفا می‌کنند.

۵. ایرباس A۳۳۰-۳۰۰

ایرباس A330 یکی از موفق‌ترین هواپیماهای پهن‌پیکر دو موتوره جهان است که برای پروازهای میان‌برد و بلندبرد طراحی شده است. نسخه A330-300 نخستین‌بار در اوایل دهه ۱۹۹۰ وارد خدمت شد و به‌سرعت به‌دلیل تعادل مناسب میان ظرفیت، برد و هزینه عملیاتی مورد توجه ایرلاین‌ها قرار گرفت.

این هواپیما می‌تواند حدود ۲۵۰ تا ۲۸۰ مسافر را جابجا کند و برد پروازی آن به بیش از ۱۱ هزار کیلومتر می‌رسد. A330 از سیستم Fly-by-Wire و کابین خلبان مشترک با A340 بهره می‌برد که آموزش خلبانان و نگهداری ناوگان را ساده‌تر کرده است.

نسخه به‌روزشده A330neo با موتورهای Trent 7000 و بهینه‌سازی‌های آیرودینامیکی، مصرف سوخت را به‌طور محسوسی کاهش داده و جایگاه این هواپیما را در رقابت با مدل‌هایی مانند بوئینگ 787 حفظ کرده است.

۶. بمباردیه سی آرجی ۹۰۰

هواپیمای Bombardier CRJ900 یکی از اعضای خانواده جت‌های منطقه‌ای CRJ است که توسط شرکت کانادایی بمباردیه طراحی و تولید شد. این خانواده از اوایل دهه ۱۹۹۰ وارد بازار هوانوردی تجاری شد و به‌سرعت به یکی از موفق‌ترین پروژه‌ها در حوزه پروازهای کوتاه‌برد و منطقه‌ای تبدیل گردید. CRJ900 در واقع نسخه کشیده‌تر CRJ700 محسوب می‌شود و برای افزایش ظرفیت مسافر بدون افزایش چشمگیر هزینه‌های عملیاتی توسعه یافت.

CRJ900 معمولاً ظرفیتی بین ۷۰ تا ۹۰ مسافر دارد و برای مسیرهای کوتاه با تقاضای متوسط طراحی شده است. این هواپیما از دو موتور توربوفن بهره می‌برد که در بخش انتهایی بدنه نصب شده‌اند؛ طراحی‌ای که به کاهش نویز در کابین و بهبود آیرودینامیک کمک می‌کند. کابین مسافران در این مدل باریک‌تر از هواپیماهای اصلی تک‌راهرو است، اما برای پروازهای کوتاه، راحتی قابل قبولی ارائه می‌دهد.

یکی از دلایل موفقیت CRJ900، مصرف سوخت پایین و هزینه‌های نگهداری نسبتاً اندک آن است. این ویژگی‌ها باعث شد بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی منطقه‌ای، به‌ویژه در آمریکای شمالی و اروپا، این هواپیما را به‌عنوان گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه انتخاب کنند. CRJ900 همچنین از سیستم‌های اویونیک دیجیتال مدرن بهره می‌برد که ایمنی و دقت عملیات پروازی را افزایش می‌دهند.

با وجود توقف تولید سری CRJ در سال ۲۰۲۰ و انتقال برنامه آن به شرکت میتسوبیشی، CRJ900 همچنان بخش مهمی از ناوگان منطقه‌ای جهان را تشکیل می‌دهد و به‌دلیل عملکرد قابل اعتماد و سابقه عملیاتی موفق، همچنان در خدمت بسیاری از ایرلاین‌ها باقی مانده است.

۷. ایرباس A۳۱۹

ایرباس A319 یکی از اعضای خانواده موفق A320 است که به‌عنوان نسخه‌ای کوتاه‌تر از A320 طراحی شد و نخستین‌بار در سال ۱۹۹۶ وارد خدمت تجاری گردید. این هواپیما با کاهش طول بدنه، ظرفیت کمتری نسبت به A320 دارد، اما در عوض از همان ظرفیت سوخت بهره می‌برد که همین موضوع باعث افزایش برد پروازی آن شده است.

A319 می‌تواند بسته به چیدمان کابین، بین ۱۲۴ تا ۱۵۶ مسافر را جابجا کند و برد آن به حدود ۶۹۰۰ کیلومتر می‌رسد. این ویژگی باعث شده A319 گزینه‌ای مناسب برای مسیرهایی باشد که تقاضای مسافر کمتر اما فاصله پروازی نسبتاً طولانی دارند. بسیاری از ایرلاین‌ها از این هواپیما برای مسیرهای خاص با فرودگاه‌های محدود یا باندهای کوتاه استفاده می‌کنند.

یکی از مزایای مهم A319، اشتراک کامل فنی و عملیاتی با سایر اعضای خانواده A320 است. خلبانان، تکنسین‌ها و تیم‌های عملیاتی بدون نیاز به آموزش گسترده جدید می‌توانند از این هواپیما استفاده کنند. نسخه‌های خاصی مانند A319LR با برد بلندتر و A319CJ به‌عنوان جت تجاری یا دولتی نیز توسعه یافته‌اند که نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری بالای این مدل است.

با معرفی نسخه A319neo، ایرباس تلاش کرد مصرف سوخت و آلایندگی این مدل را کاهش دهد، هرچند استقبال بازار از A319 نسبت به A320 و A321 کمتر بوده است. با این حال، A319 همچنان به‌عنوان یک هواپیمای قابل‌اعتماد و منعطف در ناوگان جهانی حضور دارد.

۸. بویینگ ۷۱۷

بوئینگ 717 یک هواپیمای جت باریک‌پیکر و دو موتوره است که ریشه‌های آن به خانواده موفق DC-9 بازمی‌گردد. این هواپیما در ابتدا با نام MD-95 توسط شرکت مک‌دانل داگلاس معرفی شد، اما پس از ادغام این شرکت با بوئینگ در سال ۱۹۹۷، با نام Boeing 717 وارد بازار شد و در سال ۱۹۹۹ به خدمت تجاری درآمد.

بوئینگ 717 برای پروازهای کوتاه و منطقه‌ای طراحی شده و می‌تواند تا حدود ۱۳۴ مسافر را حمل کند. موتورهای Rolls-Royce BR715 که در انتهای بدنه نصب شده‌اند، علاوه بر کاهش نویز کابین، عملکرد مناسبی در مصرف سوخت ارائه می‌دهند. این هواپیما از کابین خلبان دیجیتال و سیستم‌های الکترونیکی پیشرفته‌تری نسبت به نسل‌های قبلی DC-9 بهره می‌برد.

یکی از ویژگی‌های مهم 717، سادگی طراحی و هزینه نگهداری پایین آن است. این هواپیما به‌ویژه برای ایرلاین‌هایی که به‌دنبال جایگزینی مدل‌های قدیمی MD-80 بودند، گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شد. هرچند تولید آن در سال ۲۰۰۶ متوقف شد و تنها ۱۵۵ فروند از آن ساخته شد، اما بسیاری از هواپیماهای 717 همچنان در ناوگان فعال هستند و سابقه ایمنی بسیار خوبی دارند.

۹. بوئینگ ۷۵۷

بوئینگ 757 یک هواپیمای باریک‌پیکر دو موتوره است که به‌عنوان جانشین بوئینگ 727 طراحی شد و نخستین‌بار در اوایل دهه ۱۹۸۰ وارد خدمت گردید. این هواپیما برای پروازهای میان‌برد و حتی برخی مسیرهای بین‌قاره‌ای کوتاه طراحی شده و به‌دلیل عملکرد قوی، جایگاهی منحصربه‌فرد در ناوگان بسیاری از ایرلاین‌ها پیدا کرده است.

بوئینگ 757 در نسخه‌های مختلف، از جمله 757-200 و 757-300، قادر به حمل ۲۰۰ تا بیش از ۲۴۰ مسافر است. موتورهای قدرتمند این هواپیما، چه از نوع رولزرویس و چه پرات‌اندویتنی، امکان برخاست از باندهای کوتاه و پرواز در شرایط سخت را فراهم می‌کنند. یکی از مزایای مهم 757، دریافت گواهینامه ETOPS است که اجازه پروازهای طولانی بر فراز اقیانوس‌ها را می‌دهد.

نسخه باربری 757 نیز به‌دلیل ظرفیت بالای حمل بار و برد مناسب، محبوبیت زیادی در صنعت لجستیک پیدا کرده است. با وجود توقف تولید در سال ۲۰۰۴، بوئینگ 757 همچنان به‌دلیل قابلیت اطمینان، عملکرد فنی مطلوب و انعطاف‌پذیری بالا، در ناوگان بسیاری از شرکت‌ها فعال باقی مانده است.

۱۰. بوئینگ -777

بوئینگ 777 یکی از موفق‌ترین و شناخته‌شده‌ترین هواپیماهای پهن‌پیکر جهان است که به‌عنوان بزرگ‌ترین هواپیمای دو موتوره تاریخ شناخته می‌شود. این هواپیما با هدف پر کردن فاصله میان بوئینگ 767 و 747 طراحی شد و نخستین‌بار در سال ۱۹۹۵ وارد خدمت تجاری گردید.

بوئینگ 777 بسته به مدل، می‌تواند بین ۳۰۰ تا بیش از ۳۶۰ مسافر را در سه کلاس پروازی جابجا کند و برد آن به بیش از ۱۵ هزار کیلومتر می‌رسد. این هواپیما از موتورهای بسیار قدرتمند جنرال الکتریک، رولزرویس یا پرات‌اندویتنی استفاده می‌کند و به‌دلیل قطر بزرگ موتور و ارابه فرود مستحکم، ظاهری متمایز دارد.

777 نخستین هواپیمای بوئینگ است که به‌طور کامل با سیستم Fly-by-Wire طراحی شد و استفاده از مواد کامپوزیتی در ساخت آن، وزن و مصرف سوخت را کاهش داده است. مدل 777-300ER به‌عنوان موفق‌ترین نسخه این خانواده شناخته می‌شود و ستون فقرات ناوگان بسیاری از ایرلاین‌های بزرگ بین‌المللی، از جمله امارات، محسوب می‌گردد.

۱۱. بوئینگ ۷۶۷

بوئینگ 767 نخستین هواپیمای پهن‌پیکر دو موتوره بوئینگ است که در اوایل دهه ۱۹۸۰ وارد خدمت شد. این هواپیما برای مسیرهای میان‌برد و بین‌قاره‌ای طراحی شده و نقش مهمی در تغییر نگرش صنعت هوانوردی نسبت به استفاده از هواپیماهای دوقلوی پهن‌پیکر ایفا کرده است.

767 در نسخه‌های مختلف مسافری، باری و نظامی تولید شده و می‌تواند بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ مسافر را حمل کند. این هواپیما از موتورهای جنرال الکتریک، رولزرویس یا پرات‌اندویتنی استفاده می‌کند و به‌دلیل بهره‌مندی از بال‌های فوق‌بحرانی و کابین دیجیتال، عملکردی اقتصادی و قابل‌اعتماد دارد.

با اصلاح قوانین ETOPS، بوئینگ 767 توانست وارد پروازهای بین‌قاره‌ای شود و به یکی از گزینه‌های محبوب ایرلاین‌ها برای مسیرهای اقیانوس اطلس تبدیل گردد. هرچند امروزه بوئینگ 787 به‌عنوان جانشین آن معرفی شده، اما 767 همچنان به‌ویژه در نسخه‌های باری و سوخت‌رسان نظامی، حضوری پررنگ در صنعت هوانوردی دارد.

جمع‌بندی

صنعت هوانوردی تجاری با تکیه بر تنوع گسترده هواپیماهای مسافربری، توانسته است پاسخ‌گوی نیازهای متفاوت حمل‌ونقل هوایی در سطوح داخلی، منطقه‌ای و بین‌قاره‌ای باشد. از هواپیماهای باریک‌پیکر که ستون اصلی پروازهای کوتاه و میان‌برد محسوب می‌شوند تا هواپیماهای پهن‌پیکر که نقش کلیدی در اتصال قاره‌ها ایفا می‌کنند، هر مدل با توجه به ظرفیت، برد پروازی، مصرف سوخت و هزینه‌های عملیاتی طراحی شده است.

بررسی هواپیماهای شاخصی مانند ایرباس A320 و A321، بوئینگ 737، 757 و 777، یا مدل‌های منطقه‌ای همچون امبرائر ERJ-175 و بمباردیه CRJ900 نشان می‌دهد که رقابت میان سازندگان بزرگ هواپیما همواره بر محور افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف سوخت، ارتقای ایمنی و بهبود تجربه مسافران شکل گرفته است. همچنین معرفی نسخه‌های جدیدتر با موتورهای پیشرفته و طراحی‌های آیرودینامیکی بهینه، بیانگر حرکت صنعت هوانوردی به سمت پایداری بیشتر و کاهش اثرات زیست‌محیطی است.

در مجموع، شناخت انواع هواپیماهای مسافربری و ویژگی‌های فنی آن‌ها نه‌تنها به درک بهتر ساختار ناوگان هوایی جهان کمک می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه انتخاب هر هواپیما می‌تواند بر اقتصاد خطوط هوایی، کیفیت خدمات و تجربه سفر مسافران تأثیرگذار باشد. این تنوع و پیشرفت مستمر، هوانوردی تجاری را به یکی از پویاترین و راهبردی‌ترین صنایع جهان تبدیل کرده است.

سؤالات متداول

هواپیماهای پهن‌پیکر و باریک‌پیکر چه تفاوتی با هم دارند؟

هواپیماهای پهن‌پیکر دارای بدنه عریض‌تر و معمولاً دو راهرو هستند و برای پروازهای طولانی و بین‌قاره‌ای استفاده می‌شوند، در حالی که هواپیماهای باریک‌پیکر تنها یک راهرو دارند و بیشتر برای پروازهای کوتاه و میان‌برد به کار می‌روند.

چرا بیشتر پروازهای داخلی با هواپیماهای باریک‌پیکر انجام می‌شود؟

هزینه‌های عملیاتی پایین‌تر، مصرف سوخت کمتر و امکان استفاده از فرودگاه‌های کوچک‌تر باعث شده هواپیماهای باریک‌پیکر گزینه‌ای اقتصادی و کارآمد برای پروازهای داخلی و منطقه‌ای باشند.

پرفروش‌ترین هواپیمای مسافربری جهان کدام است؟

در میان هواپیماهای باریک‌پیکر، خانواده ایرباس A320 و بوئینگ 737 بیشترین فروش را داشته‌اند. در بخش پهن‌پیکر نیز بوئینگ 777 عنوان پرفروش‌ترین هواپیمای دو موتوره را در اختیار دارد.

هواپیماهای منطقه‌ای چه نقشی در صنعت هوانوردی دارند؟

هواپیماهای منطقه‌ای مانند امبرائر ERJ-175 و بمباردیه CRJ900 برای اتصال شهرهای کم‌جمعیت یا مسیرهای با تقاضای کمتر طراحی شده‌اند و نقش مهمی در تکمیل شبکه پروازی شرکت‌های هواپیمایی ایفا می‌کنند.

چرا نسخه‌های «نئو» (neo) در هواپیماها معرفی شدند؟

نسخه‌های neo با موتورهای جدید و بهبودهای آیرودینامیکی، مصرف سوخت کمتر، آلایندگی پایین‌تر و برد پروازی بیشتر را ارائه می‌دهند و پاسخ صنعت هوانوردی به نیازهای اقتصادی و زیست‌محیطی هستند.

آیا هواپیماهای قدیمی‌تر هنوز هم ایمن هستند؟

بله، هواپیماهای قدیمی در صورت رعایت استانداردهای نگهداری و بازرسی، همچنان ایمن و قابل استفاده‌اند. بسیاری از مدل‌های قدیمی مانند بوئینگ 757 و 767 هنوز در ناوگان جهانی فعال هستند.