دو نامزدی اسکار نصیب جعفر پناهی شد

در شرایطی که کشور با محدودیت و خاموشی اینترنت مواجه است، نهادهای سینمایی غرب دو نامزدی جایزه اسکار را به فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی اختصاص دادند؛ فیلمی که نه در فرآیند ساخت و نه در فیلم‌نامه، از نظر فنی و محتوایی نکته‌ قابل‌توجهی برای ارائه ندارد.

با این حال، این اثر به شکلی قابل‌تأمل دقیقاً در دو بخش «بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان» و «بهترین فیلم‌نامه» نامزد دریافت جایزه اسکار شد.

«یک تصادف ساده» بیش از آن‌که فیلمی خوش‌ساخت، منسجم و تماشاگرپسند باشد، اثری نمادین و مبتنی بر نشانه‌پردازی‌های مستقیم است.

رویکردی که اگرچه از منظر سینمای حرفه‌ای محل نقد جدی است، اما همین ویژگی باعث شده در محافل و جوامع جهانی با استقبال بیشتری مواجه شود. این فیلم پیش از این نیز توانسته بود در جشنواره کن سال جاری، مهم‌ترین جایزه این رویداد یعنی «نخل طلا» را از آن خود کند.

دریافت نخل طلا تنها افتخار بین‌المللی این فیلم محسوب نمی‌شود. «یک تصادف ساده» همچنین در مراسم گلدن گلوب نامزد دریافت سه جایزه در بخش‌های «بهترین فیلم»، «بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان» و «بهترین کارگردانی» شده بود.

با این حال، علی‌رغم این تعداد نامزدی، فیلم پناهی در نهایت موفق به کسب هیچ‌یک از این جوایز نشد؛ موضوعی که بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که معیارهای انتخاب و داوری در چنین رویدادهایی تا چه اندازه متأثر از ملاحظات فرامتنی و غیرسینمایی است.

پیش از این، تصور و حتی پیش‌بینی غالب آن بود که فیلم برزیلی «مأمور ویژه» (The Secret Agent) بتواند عنوان بهترین فیلم خارجی را هم در اسکار و هم در گلدن گلوب از آنِ خود کند. با این حال، در شرایط فعلی دیگر نمی‌توان با اطمینان از این پیش‌بینی دفاع کرد.

هرچند «مأمور ویژه» موفق شد جایزه بهترین فیلم خارجی گلدن گلوب را دریافت کند، اما با توجه به فضای سیاسی و رسانه‌ای شکل‌گرفته در ماه‌های اخیر، این احتمال تقویت شده است که جایزه بهترین فیلم خارجی اسکار در نهایت به «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی برسد.

با این وجود، انتظار می‌رود این حمایت‌ها به دریافت جوایزی مانند «بهترین فیلم‌نامه» اسکار یا «بهترین کارگردانی» گلدن گلوب منتهی نشود و دامنه موفقیت فیلم پناهی در همین سطح باقی بماند.

فیلم «یک تصادف ساده» روایت‌گر داستان یک زندانی سیاسی ایرانی است؛ فردی که پس از آزادی از زندان، شکنجه‌گر خود را پیدا می‌کند و در پی انتقام‌جویی از اوست. با این حال، روایت فیلم به‌شدت ساده، خطی و فاقد پیچیدگی دراماتیک است.

دیالوگ‌ها حالتی شعاری دارند و حتی در بسیاری از موارد با گفتار طبیعی و روان زبان فارسی فاصله می‌گیرند. همین مسئله باعث شده فیلم، علی‌رغم موضوع ملتهب و بالقوه تأثیرگذارش، نتواند ارتباط عاطفی عمیق یا اثرگذاری قابل‌توجهی بر مخاطب برقرار کند و بیش از آن‌که تجربه‌ای سینمایی باشد، به بیانیه‌ای مستقیم شبیه شود.

در شرایط کنونی، فیلم پناهی به‌وضوح به ابزاری نمادین برای بخشی از محافل فرهنگی و سیاسی اروپا و همچنین برخی جریان‌های لیبرال آمریکایی تبدیل شده است؛ گروه‌هایی که با معرفی این اثر به‌عنوان یکی از بهترین فیلم‌های سال، در واقع در حال بازتولید و تقویت آرمان‌ها و مواضع ایدئولوژیک خود هستند.

این رویکرد، تفاوت چندانی با رفتارهای نمایشی همچون قرار دادن پرچم فلسطین یا اوکراین در انتهای حساب‌های کاربری شبکه‌های اجتماعی ندارد؛ کنش‌هایی نمادین که بیشتر جنبه‌ی اعلام موضع دارند تا کنش فرهنگی مؤثر.

حاصل چنین فضایی، در نهایت بزرگ‌نمایی جایگاه کارگردانی است که آشکارا تلاش می‌کند خود را در امتداد سنت سینمای عباس کیارستمی تعریف کند، اما در عمل، بخش عمده اعتبار هنری‌اش به همان چند تجربه دستیاری و نزدیکی به استاد محدود مانده و فراتر از آن، دستاورد سینمایی چشمگیری ارائه نمی‌دهد.

رکوردشکنی «گناهکاران» در تاریخ اسکار

فارغ از حواشی مربوط به جعفر پناهی و فیلمش، توجه اصلی امسال اسکار بیش از هر چیز به فیلم «گناهکاران» (Sinners) ساخته‌ی رایان کوگلر جلب شده است؛ فیلمی که موفق شده در ۱۶ بخش از مجموع ۲۴ بخش مراسم اسکار نامزد دریافت جایزه شود و از این نظر، رکوردی کم‌سابقه و قابل‌توجه در تاریخ این رویداد سینمایی به ثبت برساند.

همین تعداد بالای نامزدی باعث شده «گناهکاران» در حال حاضر به‌عنوان یکی از پرافتخارترین و پرحاشیه‌ترین فیلم‌های تاریخ اسکار مطرح شود و توجه منتقدان و رسانه‌ها را به خود معطوف کند.

فیلم «گناهکاران» روایت‌گر داستان گروهی از سیاه‌پوستان است که در تلاش‌اند کلوب و بار اختصاصی خود را راه‌اندازی کنند و فضایی مستقل برای فعالیت و زیست فرهنگی‌شان بسازند.

با این حال، روند داستان به‌طور ناگهانی وارد فضایی فراواقعی می‌شود؛ جایی که گروهی خون‌آشام به آن‌ها حمله می‌کنند و مجموعه‌ای از اتفاقات عجیب، خشن و غیرمنتظره رقم می‌خورد.

این ترکیب ژانری، که عناصر اجتماعی، هویتی و وحشت را در کنار هم قرار می‌دهد، به یکی از مهم‌ترین نقاط تمایز فیلم تبدیل شده است.

«گناهکاران» نه‌تنها در بخش‌های داستانی، بلکه تقریباً در تمامی شاخه‌های مهم اسکار، از جمله بخش‌های فنی، بازیگری، کارگردانی و فیلم‌نامه، نامزد دریافت جایزه شده است.

همین گستردگی نامزدی‌ها نشان می‌دهد که فیلم کوگلر دست‌کم از منظر ساختار سینمایی، اجرا و تولید، توانسته نظر طیف وسیعی از اعضای آکادمی را جلب کند و خود را به‌عنوان یکی از مدعیان اصلی اسکار امسال تثبیت کند.

پیش از رکوردشکنی «گناهکاران»، فیلم کلاسیک «همه چیز درباره‌ی ایو» (All About Eve) در سال ۱۹۵۰ توانسته بود با نامزدی در ۱۴ بخش مختلف، به‌عنوان یکی از رکوردداران تاریخ اسکار شناخته شود.

این رکورد سال‌ها دست‌نخورده باقی ماند تا این‌که در سال ۱۹۹۷ فیلم «تایتانیک» ساخته جیمز کامرون نیز موفق شد در ۱۴ بخش نامزد دریافت جایزه اسکار شود و بار دیگر توجه‌ها را به ظرفیت بالای برخی آثار برای جلب نظر گسترده اعضای آکادمی معطوف کند.

امسال نیز فیلم «نبردی پس از دیگری» توانسته است همین مسیر را تکرار کند و با حضور در ۱۴ بخش مختلف اسکار، در کنار دو فیلم یادشده قرار بگیرد.

هرچند این تعداد نامزدی به‌تنهایی تضمینی برای موفقیت نهایی در شب اسکار نیست، اما بدون تردید نشان‌دهنده جایگاه ویژه این آثار در میان نامزدهای سال و میزان توجهی است که از سوی آکادمی به آن‌ها شده است.

با این حال، آنچه «گناهکاران» را از این فیلم‌ها متمایز می‌کند، عبور از این رکورد تاریخی و ثبت نام خود در سطحی فراتر از تمامی آن‌هاست؛ اتفاقی که جایگاه این فیلم را در تاریخ اسکار به‌طور جدی برجسته کرده است.