مصرف متعادل قهوه میتواند روند پیری زیستی را کندتر کند
نتایج یک پژوهش جدید در نشریه علمی BMJ Mental Health نشان میدهد نوشیدن قهوه روزانه حداکثر ۳ تا ۴ فنجان ممکن است به کاهش سرعت پیری زیستی، بهویژه در افراد مبتلا به اختلالات شدید روانپزشکی، کمک کند. براساس یافتههای این مطالعه، مصرف متعادل قهوه با طول بیشتر تلومرها همراه است؛ شاخصی مهم از پیری سلولی که میتواند معادل حدود پنج سال جوانتر بودن سن زیستی نسبت به افرادی باشد که قهوه مصرف نمیکنند.
در عین حال، پژوهش تأکید میکند که افزایش مصرف قهوه فراتر از این میزان، با مزایای مشابهی همراه نیست. محدودهی ۳ تا ۴ فنجان در روز با توصیههای نهادهای معتبر سلامت از جمله خدمات ملی سلامت بریتانیا (NHS) و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) همخوانی دارد.
تلومرها و نقش آنها در پیری زیستی
تلومرها ساختارهایی در انتهای کروموزومها هستند که عملکردی مشابه سر پلاستیکی بند کفش دارند و از آسیبدیدگی و فرسایش DNA جلوگیری میکنند. این ساختارها بهطور طبیعی با افزایش سن کوتاهتر میشوند، اما تحقیقات نشان میدهد این روند در افراد مبتلا به اختلالات شدید روانی مانند اسکیزوفرنی، روانپریشی و اختلال دوقطبی با سرعت بیشتری رخ میدهد.
با توجه به حساسیت تلومرها به عوامل محیطی از جمله رژیم غذایی، پژوهشگران بررسی کردند که آیا مصرف متعادل قهوه میتواند بر روند کوتاهشدن تلومرها در این گروه از بیماران اثرگذار باشد. قهوه پیشتر نیز در صورت مصرف کنترلشده، با فواید مختلفی برای سلامت عمومی مرتبط دانسته شده است.
جزئیات پژوهش و جامعه آماری
این مطالعه ۴۳۶ فرد بزرگسال را که بین سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸ در پروژهای تحقیقاتی در نروژ با عنوان «روانپریشی با ساختار موضوعمحور» (TOP) شرکت کرده بودند، مورد بررسی قرار داد. از این تعداد، ۲۵۹ نفر به اسکیزوفرنی مبتلا بودند و ۱۷۷ نفر با اختلالات عاطفی از جمله اختلال دوقطبی و افسردگی اساسی همراه با روانپریشی زندگی میکردند.
شرکتکنندگان میزان مصرف روزانه قهوه خود را گزارش دادند و در چهار گروه دستهبندی شدند: بدون مصرف، مصرف ۱ تا ۲ فنجان، ۳ تا ۴ فنجان (۱۱۰ نفر) و ۵ فنجان یا بیشتر. همچنین اطلاعاتی درباره عادات سیگارکشیدن و مدت مصرف دخانیات جمعآوری شد.
نتایج نشان داد افرادی که روزانه ۵ فنجان یا بیشتر قهوه مصرف میکردند، بهطور میانگین سن بالاتری داشتند. همچنین افراد مبتلا به اسکیزوفرنی معمولاً قهوه بیشتری نسبت به افراد دارای اختلالات عاطفی مصرف میکردند.
تأثیر سیگار و نتایج اندازهگیری تلومرها
سیگارکشیدن میتواند بر متابولیسم کافئین در بدن اثر بگذارد. در این پژوهش، حدود ۷۷ درصد شرکتکنندگان سیگاری بودند و میانگین سابقه مصرف دخانیات آنها ۹ سال گزارش شد. افرادی که مصرف قهوه بالاتری داشتند، معمولاً سابقه طولانیتری از سیگارکشیدن نیز نشان میدادند.
طول تلومرها با استفاده از نمونههای خونی و بررسی گلبولهای سفید اندازهگیری شد. تحلیل دادهها تفاوتهای معناداری میان گروههای مختلف مصرف قهوه نشان داد و الگویی را شکل داد که پژوهشگران از آن بهعنوان «منحنی J شکل» یاد میکنند.
در مقایسه با افرادی که قهوه نمینوشیدند، مصرف روزانه ۳ تا ۴ فنجان قهوه با تلومرهای بلندتر همراه بود؛ در حالی که این ارتباط در گروه مصرفکننده ۵ فنجان یا بیشتر مشاهده نشد. بهطور مشخص، افرادی که روزانه چهار فنجان قهوه مصرف میکردند، از نظر طول تلومرها معادل افرادی با سن زیستی حدود پنج سال کمتر بودند. این نتیجه حتی پس از درنظرگرفتن عواملی مانند سن، جنسیت، قومیت، مصرف دخانیات، نوع اختلال روانی و درمانهای دارویی بهدست آمد.
محدودیتها و تفسیر زیستی نتایج
پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مشاهدهای است و نمیتوان بر اساس آن رابطه علتومعلولی قطعی میان مصرف قهوه و کاهش سرعت پیری زیستی تعیین کرد. همچنین اطلاعاتی درباره نوع قهوه، زمان مصرف، میزان دقیق کافئین و استفاده از سایر نوشیدنیهای کافئیندار در دسترس نبوده است.
بااینحال، محققان معتقدند ترکیبات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی موجود در قهوه میتوانند نقش محافظتی در برابر استرس اکسیداتیو و التهاب ایفا کنند؛ عواملی که تلومرها بهشدت به آنها حساس هستند. به گفته آنها، این ویژگی میتواند توضیحی برای اثر مثبت مصرف متعادل قهوه در جمعیتی باشد که بهطور طبیعی در معرض پیری زیستی سریعتر قرار دارند.
قهوه همچنان یکی از پرمصرفترین نوشیدنیهای جهان به شمار میرود و آمارها نشان میدهد در سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ بیش از ۱۰٫۵ میلیارد کیلوگرم قهوه در سطح جهان مصرف شده است. با وجود مزایای بالقوه، پژوهشگران هشدار میدهند مصرف بیش از حد توصیهشده کافئین میتواند با افزایش استرس اکسیداتیو، به آسیب سلولی و کوتاهشدن تلومرها منجر شود. به همین دلیل، نهادهای سلامت بینالمللی مصرف روزانه کافئین را حداکثر ۴۰۰ میلیگرم، معادل حدود چهار فنجان قهوه، توصیه میکنند.
