چرا نباید عطسه را نگه داریم؟ از پارگی نای تا آسیب‌های جدی مغزی
چرا نباید عطسه را نگه داریم؟ از پارگی نای تا آسیب‌های جدی مغزی
عطسه کردن یکی از واکنش‌های طبیعی و دفاعی بدن است که به پاک‌سازی مجاری تنفسی از ذرات محرک کمک می‌کند. بااین‌حال، فشار زیادی که هنگام عطسه ایجاد می‌شود، در شرایط خاص می‌تواند به بخش‌هایی از بدن آسیب برساند. از پارگی بافت‌های ظریف ریه و آسیب به رگ‌های خونی گرفته تا صدمات نادر مغز، عوارض عطسه شدید گاهی فراتر از چیزی هستند که تصور می‌کنیم. نکته مهم‌تر اینکه تلاش برای جلوگیری از عطسه، به‌ویژه با بستن هم‌زمان دهان و بینی، ممکن است خطرناک‌تر از خود عطسه باشد.
عطسه چگونه می‌تواند به بدن آسیب برساند؟
شاید تصور اینکه یک عطسه معمولی بتواند باعث آسیب جدی به اندام‌های داخلی شود، عجیب به نظر برسد؛ اما گزارش‌های پزشکی نشان می‌دهند که چنین اتفاقاتی در شرایط خاص رخ می‌دهند. برای نمونه، مردی در فلوریدا پس از جراحی شکم و درحالی‌که زخم جراحی‌اش هنوز به‌طور کامل ترمیم نشده بود، هنگام صرف صبحانه ابتدا عطسه کرد و سپس به‌شدت سرفه کرد. او ناگهان درد و احساس خیسی در قسمت پایینی شکمش را تجربه کرد و متوجه شد چند حلقه از روده‌اش از محل بازشده زخم بیرون زده‌اند.
این مرد برای انجام جراحی اورژانسی به بیمارستان منتقل شد و پزشکان روده‌ها را به داخل شکم بازگرداندند. در چنین مواردی، عامل اصلی آسیب صرفاً عطسه نیست، بلکه شرایط زمینه‌ای مانند ترمیم‌نشدن کامل زخم جراحی نیز نقش مهمی دارد.
عطسه به‌طور طبیعی برای محافظت از بدن طراحی شده است. زمانی که گردوغبار، مواد حساسیت‌زا یا عوامل تحریک‌کننده وارد بینی و مجاری تنفسی می‌شوند، گیرنده‌های حسی پیام‌هایی به بخش‌هایی از دستگاه عصبی، از جمله مرکز عطسه در بصل‌النخاع، ارسال می‌کنند. این مرکز واکنش هماهنگ عضلات و دستگاه تنفسی را تنظیم می‌کند تا عامل محرک از بدن خارج شود.
در این فرایند، عضلات تنفسی منقبض می‌شوند و هوا با سرعت زیادی از مجاری تنفسی بیرون می‌رود. سرعت خروج هوا در برخی اندازه‌گیری‌ها می‌تواند به حدود ۱۵٫۹ متر بر ثانیه برسد. همین جریان سریع هوا به پاک‌سازی مجاری تنفسی کمک می‌کند، اما افزایش فشار داخلی در شرایط خاص ممکن است به بافت‌های آسیب‌پذیر بدن صدمه بزند.
آسیب‌های احتمالی عطسه شدید به ریه‌ها
یکی از اندام‌هایی که ممکن است در اثر افزایش ناگهانی فشار آسیب ببیند، ریه است. در موارد نادر، عطسه شدید می‌تواند به بیرون‌زدگی بافت ریه از میان عضلات بین‌دنده‌ای منجر شود. این اتفاق معمولاً زمانی محتمل‌تر است که دیواره قفسه سینه از قبل ضعیف شده باشد.
عواملی مانند چاقی شدید، بیماری مزمن انسدادی ریه، دیابت و سیگار کشیدن می‌توانند در برخی افراد با افزایش آسیب‌پذیری بافت‌ها یا ضعف ساختارهای نگهدارنده همراه باشند. در چنین شرایطی، افزایش ناگهانی فشار ناشی از عطسه ممکن است مشکل موجود را آشکار کند یا تشدید کند.
نوع دیگری از آسیب، پارگی بافت ریه یا ورود هوا به فضای اطراف آن است. در این وضعیت، هوا ممکن است از بخش‌های آسیب‌دیده ریه خارج شود و وارد فضای میان ریه و دیواره قفسه سینه شود. تجمع هوا در این فضا می‌تواند به ریه فشار وارد کند و باعث جمع‌شدن بخشی از آن شود؛ عارضه‌ای که در موارد شدید به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد.
البته باید توجه داشت که این آسیب‌ها در اثر عطسه معمولی شایع نیستند. بیشتر افراد بدون هیچ عارضه‌ای عطسه می‌کنند و خطر بروز صدمات جدی بیشتر به شرایط زمینه‌ای و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد.
آیا عطسه می‌تواند باعث سکته مغزی شود؟
عطسه فشار داخل قفسه سینه و فشار خون را برای مدت کوتاهی تغییر می‌دهد. این تغییرات معمولاً گذرا هستند، اما در شرایط خاص ممکن است برای افرادی که مشکلات زمینه‌ای عروقی دارند، اهمیت بیشتری پیدا کنند.
در گزارش‌های پزشکی، موارد نادری از آسیب عروق مغزی یا خونریزی مرتبط با افزایش فشار هنگام عطسه ثبت شده است. یکی از نگرانی‌ها، پارگی رگ‌های خونی یا آسیب به ساختارهای ظریف اطراف مغز است که در صورت وقوع می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
عطسه همچنین ممکن است در شرایط خاص با بروز علائمی مانند اختلال بینایی یا ضعف یک سمت بدن همراه شود. بااین‌حال، نمی‌توان هرگونه علامت عصبی پس از عطسه را مستقیماً به خود آن نسبت داد؛ بررسی پزشکی برای تشخیص علت ضروری است.
سردرد ناگهانی و بسیار شدید، ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، اختلال ناگهانی بینایی یا مشکل در صحبت‌کردن از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. در صورت بروز چنین نشانه‌هایی، به‌ویژه اگر ناگهانی باشند، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت؛ زیرا ممکن است نشانه سکته مغزی یا یک وضعیت اورژانسی دیگر باشند.
افزایش فشار خون و خطر آسیب به رگ‌های خونی
هنگام عطسه، فشار داخل قفسه سینه و وضعیت جریان خون برای مدتی کوتاه تغییر می‌کند. این فرایند می‌تواند با نوسان موقت فشار خون همراه باشد. در بیشتر افراد سالم، بدن این تغییرات را بدون مشکل جدی مدیریت می‌کند؛ اما در شرایط خاص، افزایش فشار می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
یکی از خطرهای بسیار نادر، آسیب به آئورت است؛ بزرگ‌ترین شریان بدن که خون را از قلب به بخش‌های مختلف منتقل می‌کند. پارگی دیواره آئورت می‌تواند باعث خونریزی داخلی شدید شود و یک وضعیت تهدیدکننده زندگی به شمار می‌رود.
احتمال بروز چنین آسیبی به عوامل مختلفی از جمله وضعیت دیواره رگ، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط فرد بستگی دارد. بنابراین، نمی‌توان گفت عطسه به‌طور معمول باعث پارگی آئورت می‌شود؛ بلکه در موارد نادر ممکن است افزایش ناگهانی فشار در فردی که از قبل مستعد آسیب عروقی است، با بروز این عارضه ارتباط پیدا کند.
عطسه شدید چه تأثیری بر استخوان‌ها و عضلات دارد؟
تأثیر عطسه به ریه‌ها و دستگاه گردش خون محدود نمی‌شود. انقباض ناگهانی عضلات و حرکت سریع قفسه سینه می‌تواند در برخی افراد باعث درد یا گرفتگی عضلات شود. یکی از مشکلاتی که بیشتر افراد تجربه می‌کنند، درد ناگهانی در ناحیه کمر یا تشدید دردهای قبلی ستون فقرات است.
این اتفاق به‌خصوص در افرادی که از قبل دچار مشکلات عضلانی، دیسک کمر یا آسیب‌های اسکلتی هستند، ممکن است شدیدتر باشد. در موارد نادر نیز شکستگی استخوان‌ها بر اثر عطسه گزارش شده است؛ به‌ویژه در افرادی که استخوان‌های ضعیف‌تری دارند یا از بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان رنج می‌برند.
برخی گزارش‌های پزشکی به آسیب استخوان‌های اطراف چشم و استخوان‌های گوش نیز اشاره کرده‌اند. در موارد خاص، فشار ناشی از عطسه ممکن است بر ساختارهای ظریف گوش میانی تأثیر بگذارد. همچنین، در برخی شرایط، فشار ناگهانی می‌تواند به ایمپلنت‌های دندانی یا ساختارهای اطراف آن‌ها فشار وارد کند؛ هرچند این موارد نادر هستند و نباید آن‌ها را پیامد معمول عطسه دانست.
در مجموع، احتمال بروز آسیب‌های اسکلتی به شدت عطسه، وضعیت استخوان‌ها و عضلات و وجود مشکلات قبلی بستگی دارد.
چرا بعضی افراد هنگام عطسه دچار بی‌اختیاری ادرار می‌شوند؟
عطسه علاوه بر اندام‌های داخلی، می‌تواند بر عضلات کف لگن نیز فشار وارد کند. در زمان عطسه، فشار داخل شکم به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد و این فشار به ساختارهای نگهدارنده مثانه نیز منتقل می‌شود.
اگر عضلات کف لگن نتوانند به‌اندازه کافی در برابر این فشار مقاومت کنند، ممکن است مقدار کمی ادرار به‌صورت غیرارادی خارج شود. این وضعیت با عنوان بی‌اختیاری ادرار استرسی شناخته می‌شود و می‌تواند هنگام سرفه، خنده، ورزش یا بلندکردن اجسام سنگین نیز اتفاق بیفتد.
بارداری و زایمان، افزایش سن، یائسگی، اضافه‌وزن و برخی آسیب‌های عصبی یا عضلانی از عواملی هستند که ممکن است احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند. بی‌اختیاری ادرار هنگام عطسه معمولاً به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیست، اما اگر تکرار شود یا زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است با پزشک مطرح شود؛ زیرا روش‌های درمانی مختلفی برای مدیریت آن وجود دارد.
چرا نباید عطسه را نگه داریم؟
با شنیدن درباره آسیب‌های احتمالی عطسه، شاید این سؤال مطرح شود که آیا جلوگیری از عطسه راه امن‌تری نیست؟ پاسخ این است که بستن هم‌زمان دهان و بینی برای متوقف‌کردن عطسه می‌تواند خطرناک باشد.
در حالت طبیعی، هوا هنگام عطسه از مسیرهای تنفسی خارج می‌شود. اما اگر فرد دهان و بینی خود را هم‌زمان مسدود کند، مسیر خروج هوا محدود می‌شود و فشار ایجادشده در دستگاه تنفسی راهی برای تخلیه طبیعی نخواهد داشت. در نتیجه، بخشی از این فشار به ساختارهای داخلی منتقل می‌شود.
در گزارش‌های پزشکی، موارد نادری از پارگی نای در اثر عطسه با دهان بسته و بینی مسدود ثبت شده است. برای نمونه، در سال ۲۰۲۳ مردی در اسکاتلند پس از آنکه تلاش کرد عطسه خود را با بستن دهان و بینی متوقف کند، دچار پارگی نای شد. این آسیب اگرچه نادر است، نشان می‌دهد جلوگیری اجباری از عطسه می‌تواند فشار غیرضروری و خطرناکی ایجاد کند.
در برخی توضیحات پزشکی، افزایش قابل‌توجه فشار داخل دستگاه تنفسی در چنین شرایطی مطرح شده است؛ بااین‌حال، میزان افزایش فشار به شرایط فرد و نحوه مسدودکردن راه‌های تنفسی بستگی دارد و نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه افراد در نظر گرفت.
بنابراین، بهتر است اجازه دهید عطسه به‌صورت طبیعی انجام شود. برای رعایت بهداشت، می‌توانید هنگام عطسه دهان و بینی را با دستمال بپوشانید یا از قسمت داخلی آرنج استفاده کنید. این کار به کاهش انتشار قطرات تنفسی کمک می‌کند، بدون آنکه مسیر خروج هوا را به‌طور کامل مسدود کند.
آیا باید از عطسه کردن ترسید؟
با وجود فهرست آسیب‌های احتمالی، لازم نیست از عطسه کردن بترسید. عطسه یک واکنش طبیعی و ضروری برای محافظت از دستگاه تنفسی است و بیشتر افراد بارها در طول زندگی خود بدون هیچ مشکل خاصی عطسه می‌کنند.
مواردی مانند پارگی روده، آسیب شدید ریه، پارگی نای یا صدمات عروقی مرتبط با عطسه، نادر هستند و معمولاً با شرایط خاص، آسیب‌پذیری قبلی یا روش نامناسب جلوگیری از عطسه ارتباط دارند.
برای درک بهتر شدت و تنوع عطسه، می‌توان به نمونه‌های غیرمعمول ثبت‌شده اشاره کرد. دونا گریفیتس، دختری از بریتانیا، به‌دلیل دوره بسیار طولانی عطسه‌های مکرر شناخته شده است؛ دوره‌ای که طبق گزارش‌های منتشرشده ۹۷۶ روز ادامه داشت. همچنین، یی یانگ به‌عنوان صاحب یکی از رکوردهای گزارش‌شده برای صدای بسیار بلند عطسه معرفی شده است. چنین نمونه‌هایی بیشتر نشان‌دهنده تفاوت‌های غیرمعمول در تجربه عطسه هستند و به معنای خطرناک بودن عطسه معمولی نیستند.
جمع‌بندی؛ عطسه طبیعی است، اما نباید جلوی آن را با فشار گرفت
عطسه یکی از سازوکارهای دفاعی بدن برای خارج‌کردن عوامل محرک از مجاری تنفسی است. بااین‌حال، افزایش ناگهانی فشار در زمان عطسه ممکن است در شرایط خاص به آسیب‌هایی مانند صدمه عضلانی، آسیب بافت ریه یا عوارض نادر عروقی منجر شود. احتمال بروز این مشکلات در افرادی که زخم جراحی ترمیم‌نشده، بیماری‌های زمینه‌ای یا بافت‌های آسیب‌پذیر دارند، می‌تواند بیشتر باشد.
مهم‌ترین نکته این است که برای جلوگیری از عطسه، دهان و بینی خود را هم‌زمان نبندید؛ زیرا این کار می‌تواند فشار داخل دستگاه تنفسی را افزایش دهد و خطر آسیب را بالا ببرد. در عوض، هنگام عطسه از دستمال یا قسمت داخلی آرنج برای پوشاندن دهان و بینی استفاده کنید و پس از آن دست‌های خود را بشویید.
در نهایت، عطسه معمولی جای نگرانی ندارد و نباید به‌دلیل گزارش موارد نادر از آن بترسید. اما اگر پس از عطسه با درد شدید و ناگهانی قفسه سینه یا شکم، تنگی نفس، سردرد بسیار شدید یا علائم عصبی روبه‌رو شدید، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد.
