بیماری کبدی و راههای پیشگیری و علت آن؛ علامت خاموش بیماری کبدی که نباید نادیده گرفت و راه‌های پیشگیری از آن

کبد یک عضو مهم و همچنین بزرگترین عضو داخلی بدن در سیستم گوارش انسان است این عضو در قسمت راست بالای شکم و زیر غشاء همیفرنیا قرار دارد. درد کبد معمولاً در سمت راست بالای شکم احساس می‌شود. این درد می‌تواند مبهم و گیج کننده باشد یا به صورت تیز و ناگهانی احساس شود. درد کبد معمولاً پس از خوردن غذا یا نوشیدن الکل تشدید می‌شود.

کبد یکی از مهم‌ترین اندام‌های بدن است که وظایف متعددی از جمله تصفیه خون، تولید مواد مورد نیاز برای هضم غذا، ذخیره‌سازی انرژی و حذف سموم از بدن را بر عهده دارد.

فهرست محتوا:

• انواع بیماریهای کبد
• نشانه های مهم بیماری کبدی
• نقش عوامل مادرزادی و نیاز به پیوند
• عوامل خطر بیماری کبدی
• راهکارهای پیشگیری بیماری کبدی
• روش های درمان مشکلات کبد

انواع بیماریهای کبد:

• عفونت‌های کبدی
  هپاتیت A, B, C, D, و E: این بیماری‌های عفونی هستند که توسط ویروس‌های مختلف ایجاد می‌شوند و به کبد آسیب می‌رسانند. هپاتیت B و C می‌توانند منجر به بیماری مزمن کبدی، سیروز و حتی سرطان کبد شوند.
• بیماری‌های التهابی
  استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH): تجمع چربی در کبد که می‌تواند منجر به التهاب و آسیب دائمی کبد شود.
  هپاتیت خودایمنی: یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی بدن به بافت‌های کبد حمله می‌کند.
• اختلالات متابولیکی
  بیماری کبد چرب: ایجاد چربی‌های اضافی در کبد که می‌تواند به التهاب و آسیب دائمی منجر شود.
  بیماری ویلسون: اختلال ژنتیکی که در آن مس در کبد جمع می‌شود و می‌تواند به آسیب کبدی منجر شود.
  هموکروماتوز: جمع شدن بیش از حد آهن در بدن که می‌تواند باعث آسیب به کبد و سایر اندام‌ها شود.
• سیروز و آسیب کبدی مزمن
  سیروز: تخریب تدریجی کبد که منجر به جایگزینی بافت طبیعی کبد با بافت اسکار و کاهش عملکرد کبد می‌شود.
  سرطان کبد: از جمله کارسینومای هپاتوسلولار، که می‌تواند نتیجه مستقیم سیروز یا هپاتیت مزمن باشد.
• اختلالات صفراوی
  کولانژیت اسکلروزان اولیه (PSC): یک بیماری خودایمنی که موجب التهاب مجاری صفراوی داخلی و خارجی کبد می‌ شود و می‌تواند به آسیب کبدی منجر شود.
• سنگ‌های صفراوی: تجمع سنگهای صفراوی و انسداد مجاری صفراوی می تواند موجب آسیب کبدی شود.برخی از مشکلات رایج کبد آشنا شدیم، مهم است که توجه داشته باشیم عوامل متعددی می‌توانند در بروز این بیماری‌ها نقش داشته باشند، از جمله سبک زندگی، تغذیه، مصرف الکل و مواد دارویی، و وجود شرایط پزشکی خاص.

نشانه های مهم بیماری کبدی:

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

•  احساس ناخوشی یا ضعف عمومی
  در مراحل اولیه بیماری کبدی، بدن ممکن است بدون دلیل مشخص دچار بی‌حالی، بی‌حوصلگی یا احساس ناخوشی شود. از آنجایی که بخشی از انرژی بدن در فرآیند پاک‌سازی و سم‌زدایی کبد مصرف می‌شود، آسیب کبد سبب کاهش توان عمومی می‌شود.
• خستگی مداوم حتی پس از استراحت
  یکی از رایج‌ترین علائم، احساس خستگی مداوم است. وقتی کبد به‌درستی کار نکند، بدن نمی‌تواند مواد لازم را به انرژی تبدیل کند و فرد دچار ضعف می‌شود.
•  رگ‌های ریز و عنکبوتی روی پوست
  به‌علت اختلال در جریان خون و هورمون‌ها، رگ‌های سطحی پوست ممکن است برجسته و شبیه تار عنکبوت شوند. این نشانه بیشتر در بالاتنه دیده می‌شود.
•  حالت تهوع یا استفراغ
  اختلال در عملکرد کبد ممکن است موجب تجمع سموم در بدن شود. این وضعیت سیستم گوارشی را تحت تأثیر قرار داده و باعث تهوع یا حتی استفراغ می‌شود.
• درد یا احساس فشار در ناحیه راست شکم
  محل قرارگیری کبد در سمت راست زیر دنده‌ها است. التهاب یا تورم کبد می‌تواند باعث احساس درد، فشار یا ناراحتی در این ناحیه شود.
•  قرمزی و گرمی کف دست‌ها
  تغییرات گردش خون و تولید هورمون در کبد آسیب‌دیده ممکن است باعث قرمزی کف دست‌ها شود. نشانه‌ای که معمولاً بدون درد است اما نشانه هشدار به شمار می‌رود.
• اختلال خواب و بی‌قراری شبانه
  افزایش سموم در خون می‌تواند بر سیستم عصبی اثر بگذارد و موجب بی‌خوابی، کابوس یا خواب بی‌کیفیت شود.
• سیروز؛ بیماری‌های مزمن کبدی مانند هپاتیت و اعتیاد به الکل، می‌تواند منجر به سیروز شود که با جایگزینی بافت سالم کبد با بافت اسکار مشخص می‌شود. این بافت اسکار عملکرد طبیعی کبد را مختل می‌کند و باعث ایجاد علائمی مانند زردی، خستگی و تورم در شکم و پاها می‌شود.
• نارسایی کبد؛ آسیب پیشرونده کبد، می‌تواند به نارسایی کبدی منجر شود؛ جایی که کبد توانایی خود را برای انجام وظایف حیاتی خود از دست می‌دهد. این امر منجر به تجمع سموم در بدن، انعقاد (اختلال لخته شدن خون)، انسفالوپاتی (اختلال عملکرد مغز) و نارسایی چند عضوی می‌شود که بدون مداخله فوری پزشکی می‌تواند تهدید کننده زندگی باشد.
• پرفشاری خون پورتال؛ بیماری‌های کبدی، اغلب منجر به افزایش فشار خون در ورید پورتال می‌شود، رگی که خون را از اندام‌های گوارشی به کبد می‌رساند. فشار خون پورتال، می‌تواند عوارض شدیدی مانند خونریزی واریس، آسیت و اسپلنومگالی (بزرگ شدن طحال) ایجاد کند که همگی به مدیریت پزشکی پیچیده نیاز دارند.
• آنسفالوپاتی کبدی؛ اختلال عملکرد کبد، می‌تواند سم‌زدایی آمونیاک و سایر نوروتوکسین‌ها را مختل کند و منجر به انسفالوپاتی کبدی شود. این وضعیت از اختلال شناختی خفیف تا اختلال عملکرد عصبی شدید، ازجمله سردرگمی، تغییرات شخصیتی و کما متغیر است.
• کواگولوپاتی؛ کبد بیشتر پروتئین‌های مورد نیاز برای لخته شدن خون را تولید می‌کند. بیماری کبدی می‌تواند این فرآیند را مختل کند و منجر به حالت انعقاد شود، که در آن بیماران در معرض خطر خونریزی بیش از حد یا تشکیل لخته هستند که فرآیندهای جراحی و بهبود آسیب را پیچیده می‌کند.
• کارسینوم کبدی؛ التهاب مزمن کبد و سیروز، به‌طور قابل توجهی خطر ابتلا به سرطان کبد؛ به‌ویژه کارسینوم سلول‌های کبدی را افزایش می‌دهد. این نوع سرطان اغلب دیر تشخیص داده می‌شود و علت آن علائم ظریف، پیچیده شدن درمان و کاهش میزان بقا است.
• خارش پوست، یکی از علائم کبد چرب و سیروز کبدی است، افزایش چربی در کبد میزان نمک در زیر پوست را افزایش می دهد و می تواند باعث خارش پوست شود. بیماری کلستاز نیز باعث خارش دست و صورت نیز می شود ولی با مراجعه به پزشک و انجام آزمایش های مربوطه می توان به تشخیص دقیق بیماری دست یافت.
• پوست رنگ پریده، با افزایش چربی در کبد و ایجاد اختلال در کارکرد کبد باعث افزایش سطح آمونیاک در خون می شود. افزایش سطح آمونیک باعث کاهش جذب آهن در خون می شود، که بدنبال آن کم خونی در فرد ایجاد می کند. رنگ‌پریدگی و کبودی پوست نیز از علائم بیماری های کبدی و کبد چرب می باشد.
• ریزش مو، یکی از علائم بیماری کبد چرب ریزش مو بصورت غیر طبیعی می باشد.
• آکنه، کنترل هورمون‌ها در بدن به عهده کبد است و در صورتی که عملکرد کبد بدلایل مختلف مختل شود، سطح ترشح هورمون‌ها تغییر می‌کند اختلال در ترشح چربی پوست می‌تواند باعث بروز آکنه شود. این تغییر در سطح هورمون‌ها می‌تواند باعث افزایش تولید چربی در پوست شود که در نتیجه باعث بروز آکنه می‌شود.

این عوارض، نیاز حیاتی به تشخیص و مدیریت زودهنگام بیماری‌های کبدی را، برای جلوگیری از بیماری های کبد و پیامدهای شدید و بهبود کیفیت زندگی بیمار برجسته می‌سازد.

نقش عوامل مادرزادی و نیاز به پیوند:

بیماری‌های کبدی طیف وسیعی از اختلالات را شامل می‌شوند. برخی از این بیماری‌ها مانند فیبروز مادرزادی کبد از همان دوران جنینی شکل می‌گیرند و ممکن است تا بزرگسالی تشخیص داده نشوند. سم وندرپامپ سال‌ها بدون علامت زندگی کرد تا اینکه پس از ابتلا به آنفلوآنزا و تشدید آسم، عملکرد کبد و کلیه‌های او مختل شد و بیماری پنهان آشکار شد.

اگر بیماری به‌موقع تشخیص داده نشود، بافت کبد به‌تدریج دچار زخم و سفتی می‌شود. این وضعیت سیروز کبدی نام دارد و در مراحل پیشرفته به نارسایی کامل کبد و نیاز به پیوند منجر می‌شود.

عوامل خطر بیماری کبدی:

•  مصرف الکل بیش از اندازه
  وقتی الکل وارد بدن می‌شود، کبد وظیفه تجزیه آن را بر عهده دارد. در این فرآیند، مواد شیمیایی مضر تولید می‌شوند که می‌توانند به سلول‌های کبدی آسیب برسانند. اگر مصرف الکل به‌طور مداوم و بیش از حد ادامه پیدا کند، کبد توانایی ترمیم آسیب‌ها را از دست می‌دهد و بافت آسیب‌دیده جایگزین سلول‌های سالم می‌شود. این روند در نهایت به ایجاد زخم‌های گسترده و بروز سیروز منجر می‌گردد.
•  اضافه‌وزن و چربی کبد
  افرادی که وزن بالاتر از حد استاندارد دارند، بیشتر در معرض تجمع چربی در سلول‌های کبدی هستند. این وضعیت که در اصطلاح کبد چرب نام دارد، در ابتدا ممکن است بدون علامت باشد، اما در صورت تداوم می‌تواند موجب التهاب و آسیب بافت کبد شود. اگر این روند کنترل نشود، احتمال پیشرفت به سیروز افزایش می‌یابد.
•  ابتلا به هپاتیت
  برخی ویروس‌ها مانند هپاتیت نوع B و C می‌توانند به‌طور مستقیم به سلول‌های کبد آسیب وارد کنند. این ویروس‌ها ممکن است سال‌ها در بدن باقی بمانند و باعث التهاب مداوم شوند. التهاب طولانی‌مدت می‌تواند به تخریب بافت و بروز سیروز منتهی شود.
• وراثت و بیماری‌های خودایمنی
  برخی از انواع بیماری کبدی ریشه ژنتیکی دارند و از والدین به فرزندان منتقل می‌شوند. در این موارد ساختار یا عملکرد کبد از ابتدا با اختلال مواجه است. همچنین در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه سلول‌های کبد را هدف قرار می‌دهد و موجب التهاب و آسیب می‌شود. تشخیص این گروه از بیماری‌ها معمولاً با آزمایش خون و بررسی سوابق خانوادگی صورت می‌گیرد.

راهکارهای پیشگیری بیماری کبدی:

•  کنترل وزن و تغذیه
  رژیم غذایی متعادل، کاهش مصرف غذاهای چرب و شیرین، و افزایش فعالیت بدنی می‌تواند به پیشگیری از تجمع چربی در کبد کمک کند. حفظ وزن مناسب یکی از مؤثرترین راه‌ها برای جلوگیری از پیشرفت بیماری‌های کبدی است.
• پرهیز از مصرف الکل یا محدود کردن آن
  کاهش مصرف الکل یا حذف کامل آن باعث کاهش فشار بر کبد می‌شود. اگر فرد در معرض خطر بالاتر است، مانند سابقه خانوادگی یا وجود چربی کبد، بهتر است مصرف الکل را به‌طور کامل کنار بگذارد.
•  انجام آزمایش‌های دوره‌ای
  برخی علائم آسیب کبدی دیر ظاهر می‌شوند، بنابراین انجام آزمایش خون و سونوگرافی در فواصل مشخص می‌تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. این اقدام به پیشگیری از رسیدن بیماری به مراحل غیرقابل بازگشت کمک می‌کند.
•  واکسیناسیون هپاتیت در صورت نیاز
  واکسیناسیون علیه هپاتیت B می‌تواند از ابتلا و آسیب جدی به کبد جلوگیری کند. در افرادی که در معرض خطر هستند، بررسی وضعیت هپاتیت و واکسیناسیون اهمیت زیادی دارد.
• رژیم غذایی سالم داشته باشید؛ خوردن یک رژیم غذایی متعادل و غنی از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون چربی، از سلامت کبد حمایت می‌کند. اجتناب از غذاهای چرب بیش از حد و قندهای تصفیه شده، به پیشگیری از بیماری کبد چرب کمک می‌کند.
• هیدراته بمانید؛ نوشیدن مقدار کافی آب، به دفع سموم از کبد کمک می‌کند و از عملکرد آن پشتیبانی می‌سازد. دمنوش‌های گیاهی مانند چای سبز نیز می‌توانند اثرات مفیدی بر سلامت کبد داشته باشند.
• مصرف الکل را محدود کنید؛ مصرف زیاد الکل، می‌تواند به‌مرور زمان منجر به آسیب کبدی شود. اعتدال، کلیدی برای پیشگیری از بیماری کبد الکلی است.
• به‌طور منظم ورزش کنید؛ انجام فعالیت بدنی منظم، به حفظ وزن سالم کمک می‌کند و خطر ابتلا به بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) را کاهش می‌دهد.
• اجتناب از سموم؛ قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و سموم حاصل از پاک کننده‌ها، آفت‌کش‌ها و سایر منابعی که می‌توانند عملکرد کبد را تحت فشار قرار دهند، به حداقل برسانید.
• رعایت بهداشت؛ از عفونت‌هایی مانند هپاتیت A و B با رعایت نکات بهداشتی، ازجمله شستن کامل دست‌ها و پرهیز از رفتارهای پرخطر مانند استفاده از سوزن، پیشگیری کنید.
• درمان های گیاهی را در نظر بگیرید؛ برخی از گیاهان مانند خاکشیر و زردچوبه، ممکن است از سلامت کبد حمایت کنند، اما قبل از استفاده منظم از آن‌ها، با یک متخصص کبد مشورت کنید.

روش های درمان مشکلات کبد

درمان مشکلات کبد بسته به نوع و شدت بیماری متفاوت است. در ادامه به برخی از شایع‌ترین مشکلات کبد و روش‌های درمانی آن‌ها اشاره می‌کنم:

•  بیماری کبد چرب
  تغییر سبک زندگی: کاهش وزن، افزایش فعالیت بدنی و خوردن رژیم غذایی سالم مهم‌ترین اقدامات برای مقابله با بیماری کبد چرب هستند.
  داروها: در موارد خاص، پزشک ممکن است داروهایی برای کمک به کاهش التهاب یا بهبود عملکرد کبد تجویز کند.
•  هپاتیت
  هپاتیت ویروسی (A, B, C):
  هپاتیت A و B: معمولاً خود به خود بهبود می‌یابند. در مورد هپاتیت B مزمن، داروهای ضد ویروسی ممکن است تجویز شوند.
  هپاتیت C: درمان اصلی شامل داروهای ضد ویروسی است که می‌توانند ویروس را در بیشتر موارد از بین ببرند.
  هپاتیت غیر ویروسی: درمان بستگی به علت زمینه‌ای دارد، مثل کنترل مصرف الکل یا مدیریت داروهای خاص.
•  سیروز کبدی
  مدیریت عوامل خطر: کنترل مصرف الکل، مدیریت وزن و کنترل دیابت.
  داروها: برای کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری، داروهایی مانند دیورتیک‌ها (برای کاهش تجمع مایع) و بتا بلاکر‌ها (برای کاهش فشار خون در ورید‌های کبدی) ممکن است تجویز شوند.
  پیوند کبد: در موارد شدید، پیوند کبد ممکن است تنها گزینه باشد.
•  سرطان کبد
  جراحی: برداشتن قسمت آسیب‌دیده کبد.
  پیوند کبد: در صورت مناسب بودن شرایط بیمار.
  درمان‌های محلی: مانند کرایوابلیشن (یخ زدایی سلول‌های سرطانی) یا رادیوفرکوئنسی ابلیشن.
  شیمی درمانی و پرتودرمانی: برای کاهش تومور‌ها یا کنترل رشد سرطان.
• عفونت‌ها و التهاب
  آنتی بیوتیک‌ها و داروهای ضد التهاب: برای مقابله با عفونت‌ها و کاهش التهاب.

کلام آخر:

در هر حال انجام آزمایش های دوره ای و مراجعه به موقع به پزشک متخصص و در صورت ابتلا به هر یک از بیماری‌های کبدی، حفظ یک سبک زندگی سالم از اهمیت بالایی برخوردار است. تغذیه متعادل، ورزش منظم و اجتناب از مصرف الکل و مواد مخدر از راه‌های موثر پیشگیری هستند. همچنین، حفظ وزن مناسب و کنترل بیماری‌هایی مثل دیابت و فشار خون بالا می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های کبدی کمک کند. واکسن‌هایی مانند واکسن هپاتیت A و B هم می‌توانند از ابتلا به برخی عفونت‌های کبدی جلوگیری کنند. در حالی که بیماری‌هایی مانند بیماری‌های پوستی کبد چرب ممکن است به دلیل عوامل مختلف از جمله رژیم غذایی نادرست یا چاقی ایجاد شوند، برخی از بیماری‌های کبدی مانند سرطان کبد و برخی از اختلالات ژنتیکی، قابل پیشگیری نیستند.