سوزش کف پا علائم کدام بیماری است؟

در افرادی که در کف پای خود احساس سوزش دارند، دلیل اصلی آسیب دیدگی عصب های این بخش از بدن است که رایج‌ترین علت سوزش کف پا، آسیب رسیدن به عصب است که معمولا با بیماری دیابت در ارتباط است. با این حال احساس سوزش در پا و کف پا ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشد که در این مقاله در مورد آن صحبت می کنیم.

سوزش کف پا علائم کدام بیماری است؟

سوزش کف پا معمولاً به دلیل آسیب یا اختلال در عملکرد اعصاب محیطی پاها رخ می‌دهد؛ وضعیتی که به عنوان «نوروپاتی محیطی» شناخته می‌شود. این اعصاب مسئول انتقال پیام‌های حسی و حرکتی بین پاها و نخاع و مغز هستند. زمانی که این اعصاب دچار آسیب می‌شوند، ممکن است که سیگنال‌های درد و سوزش را به طور نادرست مخابره کنند، حتی اگر محرک خارجی وجود نداشته باشد. این احساس سوزش می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و اغلب در شب تشدید می‌شود.

شایع‌ترین علت زمینه‌ای برای نوروپاتی محیطی و به تبع آن سوزش کف پا، بیماری دیابت کنترل نشده است. قند خون بالا به مرور زمان می‌تواند به فیبرهای عصبی آسیب بزند (نوروپاتی دیابتی) و منجر به علائمی مانند بی‌حسی، گزگز و سوزش شود. با این حال، سوزش کف پا می‌تواند ناشی از طیف گسترده‌ای از مشکلات سلامتی دیگر، از جمله کمبود ویتامین‌ها، اختلالات هورمونی، عفونت‌ها یا حتی فشار فیزیکی روی اعصاب پا نیز باشد.

دلایل شایع سوزش کف پا

سوزش کف پا می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ اما برخی از این علل شیوع بیشتری دارند و باید در درجه اول موردتوجه قرار گیرند. این دلایل معمولاً به مشکلاتی در سیستم عصبی، گردش خون یا کمبودهای ضروری بدن مربوط می‌شوند. در ادامه به برخی از شایع‌ترین علل سوزش کف پا می‌پردازیم که نیازمند توجه و اغلب پیگیری پزشکی هستند:

• نوروپاتی محیطی (به ویژه نوروپاتی دیابتی):
• نوروپاتی محیطی شایع‌ترین علت سوزش کف پا است و به آسیب دیدن اعصابی اطلاق می‌شود که از مغز و نخاع به سمت اندام‌ها حرکت می‌کنند. دیابت کنترل نشده دلیل اصلی این آسیب عصبی است؛ قند خون بالا به تدریج به رگ‌های خونی کوچک تغذیه‌کننده اعصاب آسیب می‌زند و باعث اختلال در عملکرد آن‌ها می‌شود. این عارضه در ابتدا در درازترین اعصاب بدن یعنی اعصاب پاها بروز کرده و علاوه بر سوزش، می‌تواند با علائمی مانند بی‌حسی، گزگز و درد تیرکشنده همراه باشد.
• کمبود ویتامین B12:
• ویتامین B12 نقشی حیاتی در حفظ سلامت غلاف میلین (پوشش محافظ اعصاب) دارد. کمبود این ویتامین که می‌تواند ناشی از سوءتغذیه، مصرف زیاد الکل یا اختلالات جذب (مانند کم‌خونی مگالوبلاستیک) باشد، به سلامت اعصاب آسیب رسانده و علائمی شبیه به نوروپاتی، از جمله سوزش و مورمور شدن پاها را ایجاد می‌کند.
• سندرم تونل تارسال:
• این وضعیت مشابه سندروم تونل کارپ در مچ دست است و زمانی رخ می‌دهد که عصب تیبیال (عصب بزرگ پشت مچ پا) در داخل تونل تارسال در ناحیه مچ پا تحت فشار قرار می‌گیرد. این فشردگی می‌تواند ناشی از آسیب، ورم یا صافی کف پا باشد و باعث درد، سوزش و گزگز در کف پا و گاهی اوقات ساق پا شود.
• عفونت‌های قارچی (مانند پای ورزشکاران):
• اگرچه نوروپاتی یک علت عصبی است، اما برخی عفونت‌های پوستی نیز می‌توانند باعث سوزش شوند. پای ورزشکاران یک عفونت قارچی شایع است که باعث خارش، قرمزی و سوزش پوست پا، به ویژه بین انگشتان، می‌شود. این وضعیت اگرچه جدی نیست، اما نیاز به درمان ضدقارچ موضعی یا خوراکی دارد.
• بیماری های کلیوی:
  هنگامی که کلیه های شما کارکرد صحیح و همیشگی خود را از دست می دهند، مواد سمی در خون شما شکل گرفته و این موضوع می تواند منجر به درد و سوزش کف پا شود. این شرایط همچنین موارد دیگری که در زیر اشاره شده اند را به همراه دارد:  کاهش خروجی ادرار، تنگی نفس بی دلیل و نامشخص، حالت تهوع، گیجی، خستگی، تشنج، کما
• بیماری شریانی محیطی (PAD):
  بیماری PAD یا همان شریان محیطی همراه با تنگ شدن شریان هایی است که خون را از قلب به سمت پا می آورند. علائم بیماری شریان محیطی مشابه با همان مواردی است که در نوروپاتی بود که در بالا به آن ها اشاره شد و از جمله آنها می توان به سوزش در ناحیه پا اشاره کرد. درد معمولا به دنبال پیاده روی و نرمش و تحرک ایجاد می شود.
• ارتیروملالژیا:
  ارتیروملالژیا یک بیماری بسیار نادر است که با قرمزی، داغی و درد در ناحیه پا همراه بوده و دلیل آن نیز در اکثر مواقع ناشناخته است. شدت این بیماری بسته به شرایط خاص فرد متغیر می باشد. اما درد ناشی از آن معمولا پس از موارد زیر تشدید می شود: تمرین و ورزش، پیاده روی، ایستادن، در معرض گرما قرار گرفتن
• کم کاری تیروئید: 
  تیروئید کم کار می تواند تعادل هورمون های در بدن را به کلی به هم بزند. این موضوع می تواند منجر به ورم شود که همین موضوع فشار روی اعصاب را خواهد کرد. علاوه بر سوزش در پا، علائم دیگر کم کاری تیروئید شامل خستگی، افزایش وزن و پوست خشک هستند.
• بیماری شارکو _ماری _ توث (CMT) و سوزش کف پا:
  بیماری شارکو ماری توث یکی متداول ترین بیماری های آسیبی عصبی وراثتی است. این بیماری عملکرد اعصاب مربوط به عضلات را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری معمولا پیشرونده است، بدین معنا که علائم آن در گذر زمان تشدید می شوند. یکی از اولین علائم CMT ایجاد سوزش کف پا است و معمولا بیماران حس دردناکی نظیر فرو شدن سوزن در پا و دست های خود دارند. از جمله دیگر علائم CMT می توان به آتروفی (تحلیل) عضلانی و عدم کنترل مناسب دست و پاها اشاره کرد.
• معمولا از هر ۲۵۰۰ نفر یک نفر با بیماری CMT دسته پنجه نرم می کند. نام این بیماری در واقع گرفته شده از سه پزشکی است که در سال ۱۸۸۶ آن را تشخیص داده اند. آتروفی عضلانی پرونئال و نوروپاتی حسی حرکتی ارثی از جمله دیگر اسم های مربوط به این وضعیت خاص هستند.
• نوروپاتی حسی فیبر کوچک (SFSN):
  SFSN نوعی نوروپاتی دردناک است که در نتیجه آن معمولا سوزش ناحیه پا به سراغ افراد می آید. از جمله دیگر علائم نوروپاتی حسی فیبر کوچک می توان به کم شدن حس در پا و درد های متناوب یا دائم اشاره کرد. دلیل بروز SFSN در افراد از دست دادن غلاف میلین است که کار آن محافظت از فیبر عصبی در بدن است. با اینکه در اکثر موارد دلیل بروز نوروپاتی حسی فیبر کوچک مشخص نیست، معمولا بیماری دیابت نقش اساسی در این موضوع دارد.

سوزش کف پای خطرناک:

در صورت دیدن هر کدام از این علايم که گفته می شود حتما سریعا به پزشک مربوطه مراجعه کنید. 

در برخی شرایط خاص، می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری جدی‌تر یا پیشرفت سریع عارضه باشد که مراجعه فوری به پزشک را ضروری می‌سازد. این شرایط هشداردهنده اغلب با تغییرات ناگهانی، شدت یافتن علائم همراه یا ناتوانی‌های حرکتی مشخص می‌شوند.

اگر سوزش کف پای شما به طور ناگهانی و با شدت زیاد شروع شود، به خصوص اگر با بی‌حسی، ضعف عضلانی یا فلج شدن پاها همراه باشد، باید بدون اتلاف وقت به دنبال مراقبت‌های پزشکی اورژانسی باشید. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده یک وضعیت حاد عصبی مانند سندروم گیلن باره (Guillain-Barré Syndrome) یا حتی اختلالات جدی گردش خون مانند بیماری شریان محیطی (PAD) باشند که در آن خون‌رسانی به پاها مختل شده و خطر نکروز (مرگ بافت) وجود دارد.

همچنین، وجود زخم‌ها یا عفونت‌های باز روی پا که در ناحیه سوزش ایجاد شده‌اند و به خصوص در افراد دیابتی، بسیار خطرناک تلقی می‌شوند. نوروپاتی می‌تواند حس درد را کاهش دهد و فرد متوجه آسیب‌های کوچک نشود. در نتیجه، این زخم‌ها می‌توانند بدون درمان به سرعت عفونی شده و در موارد شدید نیاز به قطع عضو داشته باشند. هرگونه قرمزی، تورم، چرک یا تب همراه با سوزش پا باید فوراً توسط پزشک معاینه شود.

در نهایت، اگر سوزش کف پا با علائم سیستمیک دیگر مانند تب بالا، کاهش وزن غیرقابل توضیح، افزایش تشنگی، یا تغییرات ناگهانی در بینایی همراه باشد، می‌تواند نشانه بیماری‌های جدی مانند دیابت پیشرفته، نارسایی کلیه یا عفونت‌های سیستمیک باشد. در این موارد، تشخیص به موقع برای کنترل بیماری زمینه‌ای و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت بسیار حیاتی است.

روش‌های درمان سوزش کف پا

درمان موفقیت‌آمیز سوزش کف پا به شناسایی و مدیریت علت زمینه‌ای بستگی دارد. هیچ راه حل واحدی برای همه وجود ندارد و ممکن است پزشک ترکیبی از درمان‌های دارویی، تغییر سبک زندگی و درمان‌های خانگی را توصیه کند. هدف اصلی، کاهش درد، بهبود کیفیت زندگی و کند کردن یا توقف پیشرفت آسیب‌های عصبی است. برای درمان، در ابتدا پزشک ممکن است تغییراتی در سبک زندگی را توصیه کند.

مهمترین گام، کنترل بیماری اصلی است. اگر دیابت علت سوزش باشد، تنظیم دقیق قند خون از طریق رژیم غذایی، ورزش و داروهای مناسب می‌تواند به بهبود علائم عصبی کمک کند. در صورت کمبود ویتامین، مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین B12 و دیگر ویتامین‌های گروه B حیاتی است. همچنین، درمان عفونت‌های قارچی با داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی نیز بخش مهمی از درمان است.

داروهای تجویزی

برای تسکین دردهای شدید عصبی (نوروپاتیک)، پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند که در اصل برای درمان تشنج یا افسردگی ساخته شده‌اند اما در مدیریت درد عصبی مؤثر هستند، از جمله گاباپنتین، پرگابالین و برخی داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای. این داروها با تأثیر بر نحوه ارسال پیام‌های درد توسط اعصاب کار می‌کنند.

• مکمل های غذایی را می توان برای افراد مبتلا به کمبود ویتامین تجویز کرد.
•  مسکن های مخدر خوراکی و موضعی یا مسکن های غیر مخدر برای تسکین درد تجویز می شوند. همچنین برچسب ها، اسپری ها، لوسیون ها و پماد های حاوی لیدوکائین نیز می توانند در کاهش درد مفید باشند.
• دارو های ضد افسردگی های سه حلقه ای یا دارو های دیگر می توانند به کاهش درد مزمن ناشی از آسیب عصبی (نوروپاتی) کمک کنند.
• دارو های ضد صرع یا ضد تشنج مثل دارو های گاباپنتین، کاربامازپین، پرگابالین و غیره را می توان برای درمان درد مزمن استفاده کرد.
• دارو های ضد قارچ، دارو های خوراکی می توانند برای درمان عفونت های مقاوم به محصولات موضعی به کار گرفته شوند.
• فیزیوتراپی و ورزش
• تغییرات در رژیم غذایی
• قطعات و کف های مخصوص کفش (ارتوتیک)
• جراحی، در برخی موارد که بیماری به دارو ها یا انواع غیر تهاجمی درمان پاسخ نمی دهد امکان دارد به انجام جراحی ارتوپدی نیاز باشد.

درمان‌ خانگی

استفاده از کرم‌ها و پمادهای موضعی حاوی کاپسایسین (ماده فعال فلفل تند) می‌تواند با بی‌حس کردن تدریجی گیرنده‌های درد در پوست، باعث تسکین موقت شود. همچنین، خیساندن پاها در آب سرد یا حمام نمک اپسوم می‌تواند به کاهش التهاب و احساس سوزش کمک کند. توجه داشته باشید که در افراد دیابتی، نباید از آب بسیار داغ یا یخ استفاده شود تا از آسیب بیشتر به پوست جلوگیری شود.

درمان این سندرم به علت و بیماری زمینه ای آن بستگی دارد:

• پای خود را به مدت حداقل ۱۵ دقیقه در آب خنک فرو برید. این کار می تواند سبب احساس رهایش موقت از درد و سوزش شود. استفاده از آب سرد توصیه نمی شود.
• از قرار دادن پای خود در برابر حرارت خودداری کنید.
• پای خود را بالا تر از سطح بدن نگه دارید.
• از دارو های مسکن بدون نسخه استفاده کنید. دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی همچون ایبوپروفن، کتوپروفن یا ناپروکسن می توانند به صورت موقت سبب تسکین درد شوند.
• روغن ها و پماد های موضعی اعمال کنید. روغن ها و پماد های موضعی حاوی کپسایسین را می توان با هدف تسکین درد به پای خود اعمال کرد. پودر ها، اسپری ها، لوسیون ها و پماد های ضد قارچ جهت درمان بیماری پای ورزشکاران استفاده می شوند.

پیشگیری از سوزش کف پا

پیشگیری از سوزش کف پا عمدتاً بر حفظ سلامت کلی اعصاب و گردش خون و همچنین اجتناب از عواملی که می‌توانند به پاها آسیب بزنند، متمرکز است. اتخاذ یک سبک زندگی سالم و توجه به نکات بهداشت فردی می‌تواند نقش بسزایی در کاهش خطر بروز این عارضه داشته باشد. برای جلوگیری از سوزش کف پا، ابتدا باید عوامل خطرساز را شناسایی کرده و آن‌ها را کنترل کنید.

• کنترل دقیق بیماری‌های مزمن: اگر مبتلا به دیابت، کم کاری تیروئید یا هر بیماری دیگری هستید که می‌تواند منجر به نوروپاتی شود، حیاتی است که بیماری خود را تحت کنترل داشته باشید. این شامل نظارت منظم بر سطح قند خون، مصرف منظم داروها و مراجعات دوره‌ای به پزشک متخصص است.
• تغذیه مناسب و کافی: اطمینان از دریافت کافی ویتامین‌های گروه B، به ویژه B12، B6 و فولات، و همچنین مواد معدنی مانند منیزیم، برای حفظ سلامت اعصاب ضروری است. در صورت نیاز و با مشورت پزشک، مکمل‌های غذایی مصرف کنید.
• انتخاب کفش و جوراب مناسب: همیشه کفش‌های راحت، اندازه و با کفی مناسب بپوشید تا فشار غیرضروری به اعصاب و مفاصل پا وارد نشود. از پوشیدن کفش‌های تنگ، نوک تیز یا پاشنه بلند به مدت طولانی خودداری کنید. همچنین، جوراب‌های نخی یا الیاف طبیعی بپوشید تا پاها خشک بمانند و خطر عفونت‌های قارچی کاهش یابد.
• رعایت بهداشت و معاینه منظم پا: هر روز پاهای خود را با آب و صابون ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید، به ویژه بین انگشتان. پاهای خود را به طور منظم برای بررسی هرگونه زخم، تاول یا قرمزی معاینه کنید و در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی، به پزشک مراجعه نمایید.
• ورزش منظم و حفظ وزن سالم: فعالیت بدنی منظم به بهبود گردش خون در پاها کمک می‌کند و حفظ وزن سالم نیز فشار وارده بر پاها و اعصاب را کاهش می‌دهد.

علت سوزش کف پا در شب:

هنگامی که در رختخواب خود استراحت می کنید، ممکن است احساس درد شدید در پاها و گاهی اوقات در کف پا نیز داشته باشید و نتوانید بخوابید مگر اینکه راه حلی برای تسکین درد پیدا کنید. در حالی که فشارهای وارده بر پا می تواند یکی از دلایل درد باشد، اما گاهی بدون اینکه فشاری بر پا وارد شده باشد، پا درد می کند. خانم هایی که کفش پاشنه بلند به پا دارند، اغلب از چنین دردی شکایت دارند.

هنگامی که شما درد شدید در پا را تجربه می کنید، ممکن است یک وضعیت جدی باشد و ممکن است نیاز بیشتری به توجه به آن داشته باشد. درک علت دلایل بروز این درد در پا و یافتن راه حل مناسب برای آن بسیار مهم است. این درد پس از مدتی نیز ممکن است باعث اختلال در کار و حرفه و سلامتی شما شود.

از جمله علل درد پا در هنگام خواب می توان به موارد زیر اشاره کرد:

•  نوروپاتی محیطی (یک اختلال اعصاب است و می تواند باعث درد و بی حسی در دست و پا شود)
•  مورتون نوروما (ضخیم شدن بافت اطراف اعصاب منتهی به انگشتان پا)
•  اعصاب تحریک شده (ممکن است به دلیل حرکات تکراری یا به دلیل نگه داشتن بدن در یک موقعیت برای مدت زمان طولانی ایجاد شود)
• سندروم پای بی قرار

کلام آخر:

اولین قدم درمانی در بیماریهای سوزش کف پا اصلاح سبک زندگی، ورزش کردن و اصلاح رژیم غذایی است. و در صورت تداوم و بدتر شدن بیماری حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.