تورم چیست؟
تورم یکی از مفاهیم مهم اقتصادی است که در اخبار و زندگی روزمره زیاد به آن برمیخوریم. اما آیا واقعا میدانیم که تورم چیست و چطور محاسبه میشود؟ برای درک بهتر آن، یک مثال ساده میزنیم:
تصور کنید برای خرید یک بستنی قیفی، امروز باید یک یا دو دلار پرداخت کنید، در حالی که ۶۰ سال پیش قیمت آن تنها حدود سه سنت بود. این تفاوت در قیمت، نمونهای کلاسیک از تورم است. تورم به این معنی است که قیمتها در طول زمان افزایش مییابند و این افزایش قیمتها، باعث تورم در اقتصاد میشود.
اما برای ما که در ایران زندگی میکنیم، نیازی به گذشتن ۶۰ سال نیست تا تورم را احساس کنیم. ۶ ماه یا حتی ۶ هفته هم کافی است. مثلا، ۶ ماه پیش قیمت یک ماست چقدر بود و الان چقدر شده است؟
پس، تورم دقیقا چیست؟
تورم یعنی افزایش قیمتها در یک سبد از کالاها و خدماتی که روزانه مصرف میکنیم. این سبد شامل همه چیزهایی است که خریداری میکنیم: خوراکیها، لباسها، بنزین، قبض اینترنت و حتی هزینههایی مثل اسنپ و تاکسی.
اگر فقط قیمت یک کالا مثل ماست دو برابر شود، این به معنی تورم ۱۰۰ درصدی نیست، چون ما فقط ماست نمیخریم. برای محاسبه تورم باید قیمت تمام کالاهای سبد مصرفی را بررسی کنیم و میانگین تغییرات قیمتها را در نظر بگیریم.
محاسبات تورم چگونه انجام میشود؟
نهادهایی مانند مرکز آمار ایران یا بانک مرکزی برای محاسبه تورم، یک “سبد مصرفی” استاندارد طراحی میکنند. آنها قیمتهای این سبد را هر ماه محاسبه کرده و از تغییرات آن تورم را به دست میآورند.
برای این کار از “شاخص قیمت مصرفکننده” استفاده میشود که نمایانگر تغییرات قیمت کل سبد است. نکته مهم این است که سهم هر کالا در سبد مصرفی متفاوت است. مثلا، خوراکیها سهم بیشتری از لباسها دارند. اگر قیمت گوشت یا ماست تغییر کند، اثر آن بر تورم به اندازه سهم آن کالا در سبد مصرفی خواهد بود. مثلا در سبد مصرفی مرکز آمار، سهم خوراکیها ۲۷ درصد و سهم گوشت قرمز ۵.۶ درصد است.
بیشترین سهم در سبد مصرفی متعلق به اجاره مسکن است (حدود ۳۳ درصد). بنابراین، اگر قیمت اجاره مسکن افزایش یابد، تاثیر آن بر تورم از تاثیر افزایش قیمت سایر کالاها بیشتر خواهد بود.
چرا وقتی دلار گران میشود، تورم به طور چشمگیر تغییر نمیکند؟
اگر دلار گران شود، تورم در آمار رسمی شاید تغییر زیادی نکند، چون در سبد مصرفی، دلار به طور مستقیم گنجانده نشده است. به عبارت دیگر، کالاهایی مثل دلار یا سکه در سبد مصرفی خانوار محاسبه نمیشوند. اما این به معنی این نیست که این اقلام تاثیری ندارند. قیمت دلار میتواند به طور غیرمستقیم روی قیمت کالاهایی مثل خودرو یا لوازم خانگی تاثیر بگذارد.
انواع تورم
تورم به طور کلی در چند نوع مختلف دستهبندی میشود:
- تورم ماهانه: تغییرات قیمتها در یک ماه نسبت به ماه قبل.
- تورم نقطه به نقطه: مقایسه تغییرات قیمتها در یک ماه خاص نسبت به ماه مشابه در سال گذشته.
- تورم سالانه: محاسبه تغییرات قیمتها در دوازده ماه اخیر نسبت به دوازده ماه پیشین.
تورم سالانه یکی از ارقامی است که اغلب در اخبار و توسط سیاستمداران ذکر میشود. این نوع تورم، حافظه ۲۴ ماههای دارد و برای محاسبه آن، تغییرات قیمتها در ۱۲ ماه اخیر را با ۱۲ ماه گذشته مقایسه میکنند.
جمعبندی
تورم پدیدهای است که تأثیرات عمیقی بر زندگی روزمره ما دارد و فهم درست آن میتواند به ما کمک کند تا بهتر با تغییرات قیمتها در اقتصاد کنار بیاییم. از طریق محاسبات مختلف مثل تورم ماهانه، نقطه به نقطه و سالانه، میتوانیم تغییرات قیمتی در بازار را اندازهگیری کرده و بفهمیم که چطور قیمتها در طول زمان تغییر میکنند.
اگرچه افزایش قیمت برخی کالاها ممکن است در آمار تورم به طور مستقیم منعکس نشود، اما تغییرات غیرمستقیم (مثل تاثیر دلار بر قیمت خودرو یا لوازم خانگی) میتواند احساس تورم را در جامعه بیشتر کند. این نکته مهم است که تورم برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد، چرا که سبد مصرفی هر خانواده با دیگری تفاوت دارد و آنچه که یک نفر به عنوان تورم احساس میکند، ممکن است برای دیگری کاملاً متفاوت باشد.
با توجه به این مسائل، شناخت صحیح و به روز از تورم و نحوه محاسبه آن میتواند به سیاستگذاران و مردم کمک کند تا تصمیمات بهتری در زمینه مالی و اقتصادی بگیرند.
