علت سکسکه نوزاد چیست؛ چرا اتفاق می‌افتد و چگونه می‌توان آن را کاهش داد؟
علت سکسکه نوزاد چیست؛ چرا اتفاق می‌افتد و چگونه می‌توان آن را کاهش داد؟
سکسکه در نوزادان یکی از اتفاق‌های رایجی است که تقریباً همه والدین در ماه‌های ابتدایی زندگی فرزندشان با آن مواجه می‌شوند. این حالت در اغلب مواقع کاملاً طبیعی است و نشانه وجود بیماری یا مشکل جدی در نوزاد محسوب نمی‌شود. با این حال، وقتی سکسکه برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند، ممکن است والدین تصور کنند که نوزادشان ناراحت یا اذیت شده است. نکته قابل توجه این است که نوزادان معمولاً برخلاف بزرگسالان، سکسکه را آزاردهنده نمی‌دانند و حتی ممکن است بدون اینکه از خواب بیدار شوند، به سکسکه ادامه دهند. در ادامه بررسی می‌کنیم که سکسکه نوزاد چرا ایجاد می‌شود، چه روش‌هایی می‌تواند به برطرف شدن آن کمک کند و چگونه می‌توان احتمال بروز آن را کاهش داد.
چرا نوزاد سکسکه می‌کند؟
بسیاری از مادران متوجه می‌شوند که فرزندشان حتی پیش از تولد و در دوران جنینی نیز حرکات منظم و تکراری شبیه سکسکه دارد. این وضعیت پس از تولد هم ممکن است ادامه پیدا کند و در بسیاری از نوزادان، به‌ویژه بعد از شیر خوردن، بیشتر دیده می‌شود. اگرچه علت دقیق سکسکه در نوزادان هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، سازوکار ایجاد آن برای پزشکان شناخته شده است.
سکسکه زمانی رخ می‌دهد که دیافراگم، یعنی عضله اصلی دخیل در تنفس، به‌صورت ناگهانی و غیرارادی منقبض شود. این انقباض باعث می‌شود هوا به شکل ناگهانی به سمت تارهای صوتی حرکت کند و بسته شدن آن‌ها صدای آشنای سکسکه را ایجاد کند. این واکنش گاهی بدون وجود عامل مشخص اتفاق می‌افتد، اما عواملی مانند شیر خوردن زیاد، تغذیه سریع یا بلعیدن مقدار قابل توجهی هوا می‌توانند دیافراگم نوزاد را تحریک کرده و احتمال سکسکه را افزایش دهند.
دلیل شیوع بیشتر سکسکه در نوزادان چیست؟
نوزادان نسبت به افراد بزرگسال بسیار بیشتر دچار سکسکه می‌شوند و یکی از دلایل اصلی این موضوع، کامل نبودن فرآیند رشد سیستم عصبی و عضلات تنفسی آن‌هاست. دیافراگم و سیستم عصبی نوزاد در ماه‌های ابتدایی زندگی هنوز در حال تکامل هستند و همین موضوع می‌تواند باعث شود انقباض‌های غیرارادی دیافراگم راحت‌تر رخ دهند.
نحوه تغذیه نیز عامل مهم دیگری است. نوزادان در طول روز چندین بار شیر می‌خورند و هنگام مکیدن ممکن است مقداری هوا نیز وارد معده‌شان شود. از طرف دیگر، معده آن‌ها کوچک است و می‌تواند در مدت کوتاهی پر شود. ترکیب این عوامل باعث می‌شود حتی یک نوزاد کاملاً سالم نیز چندین بار در روز، به‌خصوص پس از شیر خوردن، سکسکه کند. در بیشتر موارد، چنین وضعیتی بی‌خطر است و به درمان خاصی نیاز ندارد.
نقش تکامل دستگاه گوارش در ایجاد سکسکه
دستگاه گوارش نوزاد در ماه‌های نخست پس از تولد هنوز به بلوغ کامل نرسیده است. عملکرد معده، حرکات دستگاه گوارش، فرآیند هضم و تخلیه محتویات معده هنوز مانند یک فرد بزرگسال تنظیم نشده‌اند. به همین دلیل، معده نوزاد نسبت به پر شدن، نفخ و تجمع گاز حساس‌تر است.
وقتی معده بیش از اندازه پر یا متورم می‌شود، ممکن است از طریق فشار مستقیم روی دیافراگم یا تحریک عصب واگ، این عضله را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه دیافراگم دچار انقباض‌های ناگهانی شده و سکسکه ایجاد می‌شود. به همین دلیل است که اقداماتی مانند آروغ گرفتن نوزاد، کاهش سرعت شیر خوردن و جلوگیری از نفخ، می‌توانند در کاهش دفعات سکسکه مؤثر باشند؛ زیرا این اقدامات فشار و تحریک واردشده به ناحیه دیافراگم را کمتر می‌کنند.
چه عواملی بیشتر باعث سکسکه نوزاد می‌شوند؟
عوامل مختلفی می‌توانند زمینه ایجاد سکسکه را در نوزاد فراهم کنند. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
بلعیدن هوای زیاد هنگام تغذیه
اگر نوزاد هنگام شیر خوردن مقدار زیادی هوا ببلعد، هوای واردشده در معده باعث افزایش حجم شکم و فشار روی دیافراگم می‌شود. این وضعیت می‌تواند انقباض دیافراگم و در نتیجه سکسکه را به دنبال داشته باشد. در چنین شرایطی بهتر است برای مدتی شیر دادن را متوقف کنید و با آروغ گرفتن، هوای اضافی معده نوزاد را خارج کنید.
اگر نوزاد با شیشه شیر تغذیه می‌شود، معمولاً می‌توان پس از هر حدود ۶۰ تا ۹۰ میلی‌لیتر شیر، برای آروغ گرفتن او مکث کرد. هنگام شیردهی با سینه نیز می‌توان در زمان تعویض سینه، نوزاد را برای آروغ گرفتن در وضعیت مناسب قرار داد.
شیر خوردن با سرعت بالا یا مصرف بیش از اندازه
گاهی سکسکه در حین یا بلافاصله پس از شیر خوردن به دلیل پر شدن معده یا سرعت بالای تغذیه ایجاد می‌شود. اگر نوزاد در زمان شیر خوردن شروع به سکسکه کرد، می‌توانید برای چند دقیقه تغذیه را متوقف کنید تا کمی استراحت کند و سپس با سرعت کمتری شیر دادن را ادامه دهید.
تغییر ناگهانی دمای خوراکی
تغییر سریع دمای مواد غذایی یا نوشیدنی‌ها نیز می‌تواند در برخی افراد باعث تحریک دیافراگم شود. به‌عنوان مثال، مصرف مایعی با دمای پایین و سپس ماده غذایی گرم در فاصله کوتاه ممکن است احتمال سکسکه را افزایش دهد. البته این عامل در نوزادان معمولاً به اندازه نحوه تغذیه و بلع هوا اهمیت ندارد.
ارتباط احتمالی با رفلاکس معده
در بعضی از نوزادان، سکسکه‌های مکرر ممکن است با رفلاکس معده ارتباط داشته باشد. در این وضعیت، بخشی از محتویات معده به سمت مری بازمی‌گردد و تحریک ایجادشده در این ناحیه می‌تواند روی دیافراگم اثر بگذارد. با این حال، وجود سکسکه به‌تنهایی به معنی ابتلای نوزاد به رفلاکس نیست.
اگر سکسکه همراه با علائم دیگری مانند استفراغ، بی‌قراری یا مشکل در تغذیه باشد، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود.
راهکارهای ساده برای برطرف کردن سکسکه نوزاد در خانه
در بیشتر موارد، سکسکه نوزاد بدون نیاز به درمان خاص و پس از مدت کوتاهی خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال، برخی روش‌های ساده می‌توانند به کاهش سکسکه یا کوتاه‌تر شدن مدت آن کمک کنند.
وضعیت شیردهی را اصلاح کنید
هنگام شیردهی با سینه، بهتر است در زمان جابه‌جا کردن نوزاد از یک سینه به سینه دیگر، فرصت مناسبی برای آروغ گرفتن او در نظر بگیرید. همچنین اطمینان حاصل کنید که نوزاد سینه را به‌درستی در دهان گرفته باشد تا هوای کمتری همراه شیر وارد معده شود.
اگر از شیشه شیر استفاده می‌کنید، بهتر است در طول تغذیه وقفه‌های کوتاهی ایجاد کنید و اجازه دهید نوزاد با سرعت مناسب شیر بخورد. همچنین نوک شیشه باید به‌گونه‌ای قرار بگیرد که تا حد امکان پر از شیر باشد تا میزان ورود هوا کاهش پیدا کند. پس از پایان شیر خوردن نیز می‌توانید نوزاد را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در وضعیت نسبتاً صاف نگه دارید.
آروغ نوزاد را به‌درستی بگیرید
آروغ گرفتن به خروج هوای اضافی تجمع‌یافته در معده و بخش بالایی دستگاه گوارش کمک می‌کند و در نتیجه می‌تواند فشار روی دیافراگم را کاهش دهد. بهتر است این کار فقط به پایان شیر خوردن محدود نشود و در صورت نیاز، در طول تغذیه نیز انجام شود.
پستانک می‌تواند کمک‌کننده باشد
مکیدن پستانک در بعضی از نوزادان می‌تواند به آرام شدن انقباض‌های دیافراگم کمک کند و باعث شود سکسکه زودتر متوقف شود. این روش ممکن است برای همه نوزادان یکسان عمل نکند، اما در صورت استفاده صحیح می‌تواند یکی از راهکارهای ساده برای کاهش سکسکه باشد.
این روش‌های خانگی را برای قطع سکسکه امتحان نکنید!
با وجود توصیه‌های مختلفی که ممکن است از اطرافیان درباره درمان سکسکه نوزاد بشنوید، همه این روش‌ها ایمن یا علمی نیستند. ترساندن نوزاد، کشیدن زبان، بستن یا گرفتن بینی وادار کردن او به نوشیدن آب یا قرار دادن نوزاد در وضعیت‌های غیرطبیعی، نه‌تنها اثر اثبات‌شده‌ای برای درمان سکسکه ندارند، بلکه می‌توانند باعث ناراحتی یا حتی آسیب به نوزاد شوند.
بنابراین بهتر است به جای استفاده از روش‌های تجربی و خطرناک، اجازه دهید سکسکه در بیشتر موارد روند طبیعی خود را طی کند و در صورت نیاز از روش‌های ملایم مانند آروغ گرفتن و اصلاح نحوه تغذیه استفاده کنید.
چه زمانی سکسکه نوزاد باید توسط پزشک بررسی شود؟
سکسکه‌های گهگاهی معمولاً بخشی طبیعی از دوران نوزادی هستند. با این حال، اگر سکسکه به شکل مکرر اتفاق بیفتد، مدت زیادی ادامه داشته باشد یا همراه با نشانه‌های غیرعادی دیگری باشد، بهتر است برای بررسی وضعیت نوزاد با پزشک مشورت کنید.
برخی از علائمی که باید مورد توجه قرار بگیرند عبارت‌اند از:
- سکسکه همراه با استفراغ
- استفراغ شدید یا تکرارشونده
- بی‌قراری قابل توجه پس از شیر خوردن
- افزایش وزن ناکافی
- دشواری در تنفس
- وجود نشانه‌های غیرطبیعی گوارشی
- نشانه‌هایی که می‌توانند به مشکلات گوارشی مربوط باشند
در برخی موارد، سکسکه‌های مداوم ممکن است در کنار مشکلاتی مانند رفلاکس معده دیده شوند. اگر نوزاد هنگام شیر خوردن زیاد گریه می‌کند، بدن خود را بیش از حد خم می‌کند، به‌طور مکرر استفراغ دارد، در بلع شیر مشکل نشان می‌دهد یا تمایل کافی به شیر خوردن ندارد، بهتر است موضوع را جدی بگیرید و برای ارزیابی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنید.
اگر سکسکه برای مدت طولانی ادامه داشت، چه کنیم؟
سکسکه در بیشتر مواقع ظرف حدود ۵ تا ۱۵ دقیقه بدون دخالت خاصی برطرف می‌شود. اگر این وضعیت برای چند ساعت ادامه پیدا کرد یا به نظر می‌رسد باعث ناراحتی نوزاد شده است، بهتر است با پزشک تماس بگیرید تا علت احتمالی بررسی شود؛ به‌خصوص اگر سکسکه همراه با علائم دیگری باشد.
آیا تغذیه مادر می‌تواند روی سکسکه نوزاد تأثیر بگذارد؟
در برخی مادران شیرده، بعضی حساسیت‌های غذایی ممکن است در صورت وجود حساسیت در نوزاد، علائم گوارشی او را تشدید کنند. برای مثال، حساسیت به پروتئین شیر گاو در برخی نوزادان می‌تواند از طریق مصرف محصولات حاوی این پروتئین توسط مادر، با علائم گوارشی همراه شود.
با این حال، نباید هر بار سکسکه نوزاد را به رژیم غذایی مادر نسبت داد یا بدون نظر پزشک مواد غذایی مختلف را از رژیم حذف کرد. اگر سکسکه همراه با علائم گوارشی مداوم یا نشانه‌های حساسیت غذایی باشد، بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
سکسکه جنین در دوران بارداری طبیعی است؟
سکسکه فقط به دوران پس از تولد محدود نمی‌شود و ممکن است جنین نیز در رحم مادر دچار حرکاتی شبیه سکسکه شود. این حرکات معمولاً بخشی از فرآیند طبیعی رشد و تمرین حرکات تنفسی جنین هستند.
هنگامی که جنین مایع آمنیوتیک را وارد ریه‌های در حال رشد خود می‌کند، دیافراگم او منقبض می‌شود و این انقباض‌ها می‌توانند به شکل حرکات منظم و تکراری احساس شوند. مادر ممکن است در ابتدا این حرکت‌ها را مانند ضربه‌های آرامی در شکم احساس کند، اما با تکرار آن‌ها متوجه ریتم منظم و مشابه سکسکه می‌شود. در اغلب موارد، سکسکه جنین یک پدیده طبیعی است و به‌تنهایی نشانه وجود مشکل نیست.
جمع‌بندی
سکسکه در نوزادان یکی از واکنش‌های طبیعی بدن است که به دلیل انقباض ناگهانی دیافراگم ایجاد می‌شود و در بیشتر مواقع هیچ خطری برای نوزاد ندارد. کامل نبودن رشد سیستم عصبی و دستگاه گوارش، شیر خوردن سریع، بلعیدن هوا و پر شدن بیش از حد معده از عواملی هستند که می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. آروغ گرفتن، اصلاح وضعیت شیردهی، کاهش سرعت تغذیه و جلوگیری از ورود بیش از حد هوا می‌توانند به کاهش دفعات سکسکه کمک کنند.
در عین حال، نباید برای قطع سکسکه از روش‌های خطرناک و غیرعلمی مانند ترساندن نوزاد یا دادن آب استفاده کرد. اگر سکسکه برای مدت بسیار طولانی ادامه پیدا کند یا همراه با استفراغ، مشکل تنفسی، بی‌اشتهایی، افزایش وزن ناکافی یا سایر علائم غیرطبیعی باشد، بهتر است موضوع توسط پزشک بررسی شود. در نهایت، سکسکه جنین نیز در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از روند رشد و تمرین حرکات تنفسی پیش از تولد است.
