۲۰ روز اینترنت خاموش؛ روایت کسبوکارهایی که سرمایه و امیدشان در حال فرسایش است
بیست روز از قطع یا اختلال گسترده اینترنت میگذرد و هنوز مسیر اصلی درآمد صدها هزار کسبوکار خرد و آنلاین بهطور کامل باز نشده است. این کسبوکارها که اغلب با سرمایههای اندک و پساندازهای شخصی شکل گرفتهاند، برخلاف بنگاههای بزرگ توان تابآوری بالایی ندارند و تداوم این وضعیت، آنها را بیش از هر زمان دیگری در معرض تعطیلی و شکست قرار داده است.
وزیر ارتباطات در تازهترین اظهارات خود، میزان خسارت ناشی از قطعی اینترنت را روزانه حدود ۵ همت اعلام کرده است. همزمان، مدیرعامل پلتفرم پادرو نیز میگوید تنها در بخش تجارت اجتماعی، قطعی اینترنت طی یک هفته دستکم ۲.۵ همت زیان به اقتصاد دیجیتال وارد کرده است؛ رقمی که ابعاد بحران را برای فعالان این حوزه ملموستر میکند.
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، با اشاره به گستردگی فعالان این حوزه میگوید حدود ۹ هزار کسبوکار از سراسر کشور، حتی از مناطق روستایی، در این اتحادیه عضویت دارند. به گفته او، کسبوکارهای آنلاین تنها به شهرهای بزرگ محدود نیستند و در نقاط مختلف کشور فعالاند؛ کسبوکارهایی که این روزها با مجموعهای از چالشهای پیچیده و غیرمنتظره دستوپنجه نرم میکنند.
الفتنسب تأکید میکند که دامنه اقتصاد دیجیتال بسیار فراتر از اعضای اتحادیه است و توضیح میدهد: «نزدیک به ۱۰۰ هزار کسبوکار صنفی وجود دارند که عضو اتحادیه نیستند اما با نماد اعتماد الکترونیکی فعالیت میکنند و چند صد هزار کسبوکار دیگر نیز در شبکههای اجتماعی مشغول به کار هستند.»
تعداد بالای کسبوکارهای کوچک و متوسط در اقتصاد دیجیتال باعث شده فشار اصلی بحران فعلی بر همین بخش وارد شود. اگرچه کسبوکارهای بزرگتر تا حدی میتوانند در مقاطع کوتاه شرایط را مدیریت کنند، اما فروش آنها نیز بهشدت کاهش یافته است. با این حال، وضعیت فعالان خرد و کسبوکارهای کوچک بهمراتب بحرانیتر و نگرانکنندهتر است.
با وجود گستردگی آسیبها، هنوز آمار دقیقی از میزان تعطیلی یا کاهش فعالیت کسبوکارهای کوچک و متوسط در دست نیست. رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی در اینباره میگوید: «آمار مشخصی از میزان کاهش یا توقف فعالیتها وجود ندارد، اما در روزهای ابتدایی قطعی، احتمالاً فعالیت بسیاری از این کسبوکارها بهطور کامل متوقف شده بود.»
او همچنین تأکید میکند که حتی در صورت بازگشت اینترنت به شرایط عادی، کسبوکارها نمیتوانند فعالیت خود را دقیقاً از نقطهای که متوقف شده بود ادامه دهند و ناچارند با چند پله عقبماندگی مسیر را از نو طی کنند. الفتنسب با اشاره به تکرار بحرانها میگوید:
«مسئله مهم این است که این بحرانها پشتسرهم و در بازههای زمانی کوتاه رخ میدهند. در همین سال، جنگ ۱۲روزه را تجربه کردیم، پس از آن قطعی برق را داشتیم و حالا هم قطعی اینترنت. در چنین شرایطی، کسبوکارها عملاً فرصتی برای بازیابی و ترمیم ندارند.»
به گفته او، نبود ثبات، اصلیترین مشکل فعالان اقتصاد دیجیتال است: «متأسفانه شرایطی وجود ندارد که بتوان به آن تکیه کرد؛ نه از بابت پایداری اینترنت، نه برق و نه حتی شرایط کلی کشور.» در چنین موقعیتهایی، نخستین بخشی که از دسترس خارج میشود، بسترهای آنلاین و دیجیتال است.
در کنار زیانهای مالی، واقعیت تلخ دیگری نیز خودنمایی میکند: از بین رفتن انگیزه. عضو اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی میگوید حتی اگر اینترنت بهطور کامل وصل شود، بسیاری از فعالان خرد دیگر حاضر به پذیرش ریسک بازگشت به این فضا نیستند، چرا که تحمل تکرار چنین شوکهایی را ندارند.
برآوردها نشان میدهد گردش مالی سالانه تجارت اجتماعی بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ همت است؛ رقمی معادل حدود ۱۰ همت در ماه. با این حساب، تنها یک هفته قطعی اینترنت در این بخش حداقل ۲.۵ همت خسارت به اقتصاد دیجیتال وارد کرده است؛ عددی که اگر در ۲۰ روز ضرب شود، ابعاد خسارت سنگین این روزهای تاریک دیجیتال را بهروشنی نشان میدهد.
