چگونه کودک نوپای خود را بدون اشک و دعوا از شیر بگیریم؟ (راهنمای گام به گام برای سرسختترین نوزادان!)
شروع سفر شیردهی معمولاً با انتظاراتی واقع بینانه همراه است؛ شاید در ابتدا، گذراندن موفقیتآمیز یک وعده، یک روز یا حتی یک هفته، هدف اصلی شما بوده است. طبق آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، در حالی که حدود ۸۴ درصد از والدین شیردهی را آغاز میکنند، تنها ۳۵ درصد این روند را پس از یک سال ادامه میدهند.
بسیاری از والدین ممکن است با رسیدن کودک به یک سالگی شگفتزده شوند که فرزندشان همچنان با لذت کامل شیر میخورد. با وجود تمام تلاشها و سختیهایی که در این مسیر کشیدهاید، فرا میرسد مقطعی که ممکن است دیگر از ادامه شیردهی خوشحال نباشید و احساس کنید صبرتان تمام شده است. ممکن است این سؤالات در ذهنتان شکل بگیرد که آیا بالاخره بدن خود را پس میگیرید، آیا شبی کامل را خواهید خوابید، یا کودک نوپایتان بالاخره دست از درخواست شیر میکشد.
هنگامی که کودک به یکسالگی، هجدهماهگی یا دوسالگی میرسد، معمولاً چالش اصلی این است: چگونه او را از شیر بگیریم؟ آیا یک روش خاص وجود دارد؟ و وقتی کودک در برابر این تغییر بسیار سرسخت است، چه باید کرد؟ در ادامه، بهترین و عملیترین توصیهها برای از شیر گرفتن آرام و بدون گریه کودک نوپا ارائه شده است.
چگونه کودک نوپای خود را بدون اشک و دعوا از شیر بگیریم؟
- با او گفتگو کنید و تغییر پیشِ رو را توضیح دهید: با توجه به سن فرزندتان، حتی اگر هنوز نتواند جملات کامل بسازد، درک بالایی از مسائل دارد. به او بگویید که دوره شیردهی رو به اتمام است.
- از رشد او تمجید کنید: تأکید کنید که چقدر از بزرگ شدن او، مهارتهایی که کسب کرده و کارهایی که اکنون از عهدهشان برمیآید، خرسند و مفتخر هستید.
- دلیل قطع شیر را شرح دهید: توضیح دهید که بچهها با بزرگ شدن، دیگر به شیر مادر نیاز ندارند. روی فعالیتهای جالب و جدیدی که او میتواند انجام دهد و هیجان بزرگ شدن تمرکز کنید.
- اگر صحبتها اضطرابآور بود، مکث کنید: البته، همه نوپاها آمادگی شنیدن این نوع گفتگوها را ندارند. اگر صحبت درباره آینده و قطع شیر باعث ناراحتی یا نگرانی او شد، فعلاً موضوع را کنار بگذارید.
- بر نکات مثبت تمرکز کرده و صبور باشید: در چنین شرایطی، روی ویژگیهای مثبت بزرگ شدن تمرکز کنید و صبر کنید تا کمی بزرگتر شود و زمان جدایی نزدیکتر گردد.
- به او مجال تطبیق دهید: در این مسیر عجله نکنید؛ به فرزندتان زمان دهید تا با این روند کنار بیاید و آن را بپذیرد.
- مزایای تدریجی بودن را بدانید: از شیر گرفتن به صورت تدریجی، هم برای حس و حال کودک و هم برای سلامت سینههای شما، بسیار بهتر است.
- از مشکلات پستان جلوگیری کنید: کاهش آرام تعداد وعدههای شیردهی، حتی اگر در حال حاضر کم شیر میدهید، از عوارضی مانند سنگینی بیش از حد پستانها، انسداد مجرا و التهاب پستان (ماستیت) جلوگیری خواهد کرد.
برای اطلاعات بیشتر درباره اهمیت تغذیه نوزاد با شیر مادر به این مطلب مراجعه کنید.
پیشنهاد ندهید، اما تقاضا را رد نکنید (Don’t Offer, Don’t Refuse)
- منتظر تقاضای او بمانید: چه برنامه زمانی مشخصی برای شیردهی داشته باشید و چه همچنان طبق درخواست او پیش بروید، این بار صبر کنید تا ببینید آیا فرزندتان خودش درخواست شیردهی را مطرح میکند یا خیر.
- اگر حواسش پرت شد، او را همراهی کنید: اگر در زمانی که معمولاً شیر میدادید، کودک مشغول بازی یا خوردن خوراکی جدیدی شد، به جای آغاز شیردهی، با او همراه شوید و حواسش را متمرکز نگه دارید.
- شغلهای جدید جایگزین شیردهی میشوند: اغلب اوقات، همین روش ساده (پیشنهاد ندادن) باعث میشود که تعداد دفعات شیردهی به سرعت کاهش یابد؛ زیرا فعالیتهای جدید و جذابتر، جایگزین عادت شیر خوردن خواهند شد.
زمان هر نوبت شیردهی را کاهش دهید
- وعدههای طولانی قبل از خواب را مدیریت کنید: کودکان نوپا اغلب تمایل دارند قبل از چرت روزانه یا خواب شبانه، یک نوبت شیردهی طولانی و آرامشبخش داشته باشند.
- با او گفتگو کرده و محدودیت زمانی تعیین کنید: بار دیگر با فرزندتان صحبت کنید و یک سقف زمانی مشخص برای شیردهی در نظر بگیرید.
- از زمانسنج استفاده کنید تا از مشاجره پرهیز شود: برای جلوگیری از بحث و اختلاف نظر، از یک تایمر یا ساعت استفاده نمایید.
- جایگزینها را معرفی کنید (مثال): برنامهای مشخص کنید؛ مثلاً: «۱۵ دقیقه شیر، سپس کتاب داستانی محبوب، و بعد خواب».
- کاهش تدریجی و معرفی اقدامات جایگزین: پس از گذشت یک یا دو هفته، زمان را به ۱۰ دقیقه کاهش دهید، سپس کتاب، به همراه یک لالایی، و آنگاه خواب.
- فعالیتهای مورد علاقهاش را جایگزین کنید: بهمرور زمان شیردهی را کمتر کنید و در عوض، فعالیتهای دیگری که او دوست دارد را جایگزین نمایید.
- اطمینان از توجه کامل، عامل رهاسازی است: هنگامی که کودک اطمینان حاصل کند که همچنان توجه کامل شما را به دست میآورد، راحتتر وعدههای شیردهی را رها خواهد کرد.
محدود کردن مکان و زمان اختصاص داده شده به شیردهی
- مکان شیردهی را محدود نمایید: احتمالاً تا این مرحله، مانند بسیاری از والدین، در مکانهای مختلفی به فرزندتان شیر دادهاید. اکنون که قصد قطع شیردهی را دارید، مکان را محدود کنید: ابتدا فقط در محیط خانه و سپس تنها در اتاق خواب.
- کاهش مدت شیردهی با محدودیت مکان: وقتی کودک مجبور شود بازی یا فعالیت خود را رها کرده و برای شیر خوردن به اتاق بیاید، معمولاً زمان شیردهی را کوتاهتر میکند و سریعتر آن را به پایان میرساند.
- بازه زمانی مشخصی تعیین کنید: زمان شیردهی را نیز محدود نمایید؛ برای مثال، بگویید «شیر خوردن فقط قبل از خاموش شدن چراغ».
- شبها، با کمک گرفتن، شیر را از دسترس خارج کنید: اگر فرزندتان در طول شب برای شیر خوردن بیدار میشود و مقاومت نشان میدهد، از همسرتان یا شخص دیگری بخواهید که برای رسیدگی به بیداریهای شبانه او اقدام کند تا شیر مادر در دسترس نباشد و تقاضا کم شود.
جایگزینهایی جذاب و دلپذیر معرفی کنید
- وقت شیردهی را با فعالیتهای ویژه پر کنید: زمان ارزشمندی که صرف شیردهی میشد، باید با فعالیت دیگری جایگزین گردد که برای کودک شما خاص و لذتبخش باشد.
- این جایگزینهای دلنشین میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- زمان قصه: خواندن یک قصه بیشتر یا جدید.
- آهنگ آرامشبخش: خواندن یک لالایی اضافی.
- روال خواب خاص: داشتن یک برنامه خواب ویژه و متفاوت از همیشه.
- بازی مشترک: انجام بازیهای تعاملی مانند پازل یا لگو.
- میانوعده ‘بزرگانه‘: دادن یک میانوعده که برای سن بزرگتر است، مثل یک لیوان شیر گاو یا کمی غلات.
- گردش کوتاه: قدم زدن مختصر در اطراف محله.
- ارتباط خانوادگی: برقراری تماس تصویری با پدربزرگ یا مادربزرگ.
در دورههای پر تغییر زندگی فرزندتان، فرآیند از شیر گرفتن را آغاز نکنید
تصمیم برای تغییر تختخواب نوزاد، انتظار برای تولد یک خواهر یا برادر جدید، یا درگیر بودن خودتان در دگرگونیهای بزرگ زندگی، نباید همزمان با شروع فرآیند از شیر گرفتن باشد. کودکان نوپا با وجود یک روال ثابت و روزمره به آرامش میرسند و تجمع بیش از حد تغییرات میتواند به ناآرامی شدید، گریه و بدخلقی آنها منجر شود.
بنابراین، اگر فرزندتان بیمار است یا محیط خانوادگی شما تحت فشار و تلاطم است، ضروری است که ابتدا آن مسائل را مدیریت و حل کنید و سپس با آرامش به سراغ اجرای برنامهریزی برای قطع تدریجی شیردهی بروید.
تصمیمگیری برای زمان مناسب از شیر گرفتن، کاملاً در اختیار شماست
هیچ زمان یا سن “اجباری و کاملاً درست” برای پایان شیردهی وجود ندارد. در حالی که آکادمی اطفال آمریکا (AAP) توصیه میکند «حداقل یک سال و بیشتر، تا هر زمان که مادر و کودک بخواهند» و سازمان بهداشت جهانی (WHO) نیز توصیه «تا دو سال یا بیشتر» را مطرح میکند، اینها صرفاً راهنما هستند.
در واقع، هر مادر و کودکی مسیر منحصر به فرد خود را طی میکند، زیرا شیردهی اساساً یک رابطه دوطرفه و شراکت نزدیک است. شما و فرزندتان با هم رشد کردهاید؛ از چالشهای اولیه یادگیری گرفتن پستان تا شبهای بیخوابی و صدها لحظه آرام یا پرهیاهوی شیر خوردن.
گاهی اوقات، این رابطه به طور طبیعی و تدریجی به پایان میرسد: کودک بیشتر جذب دنیای بیرون میشود و دفعات و مدت وعدهها خودبهخود کم و کوتاهتر میشوند؛ در این حالت، مراحل تدریجی که شرح دادیم میتواند این جدایی را برای هر دوی شما آرامتر سازد. اما گاهی این پایان به صورت خودبهخودی فرا نمیرسد.
ممکن است شما و کودک هر دو راضی باشید، اما اطرافیان (همسر، والدین، دوستان) مدام تکرار کنند که «دیگر کافی است». به خاطر داشته باشید که شیردهی طولانیمدت کاملاً طبیعی است و تصمیم نهایی با شماست.
در برخی مواقع دیگر، شیردهی از یک ارتباط شیرین به بار سنگین روزانه تبدیل میشود، به طوری که احساس میکنید همیشه در شیفت هستید و باید آماده باشید. اگر دلتان میخواهد یک شب با دوستان به بیرون بروید، یک شب کامل بخوابید یا دوباره مالک کامل بدن خود باشید، این خواسته کاملاً به جا است و شما را به یک مادر بد تبدیل نمیکند.
کلام آخر
اما به طور کلی برای پاسخ به این سوال که چگونه کودک نوپای خود را بدون اشک و دعوا از شیر بگیریم؟ می توان گفت؛هنگامی که کودکان دورههای دشواری را سپری میکنند، اغلب بزرگترها به ما یادآوری میکنند که «این نیز فقط یک مرحله زودگذر است». این نکته کاملاً درست است؛ بیشتر شادیها و سختیهای بزرگ در دوران والد بودن همینگونه هستند: در حالی که در میانه آن قرار دارید، به نظر میرسد ابدیاند، اما در گذر زمان، تنها یک لحظه کوتاه به شمار میآیند.
کاملاً طبیعی و سالم است که هرگاه خودتان احساس کردید زمان آن فرا رسیده، تصمیم به پایان دادن به این دوره بگیرید. ممکن است این جدایی کمی دشوار باشد و شاید با اندکی اشک همراه شود، اما مطمئن باشید که شما و فرزندتان با هم تجربهای شگفتانگیز را پشت سر گذاشتهاید و حتی این سختی پایانی نیز بخشی از همان زیبایی است. درست است که وقتی چیزهای قشنگ به پایان میرسند، دل آدم میگیرد؛ اما زیباییها و فصلهای تازهای در انتظار هر دوی شما خواهد بود.
سوالات متداول
۱. اگر کودکم بسیار مقاومت کند و در هنگام از شیر گرفتن گریه شدید داشته باشد، چه کاری باید انجام دهم؟
مقاومت و گریه در کودکان نوپا واکنشی طبیعی است، زیرا شیردهی علاوه بر تغذیه، منبع اصلی آرامش و احساس امنیت آنها نیز هست. مهمترین اقدام در این شرایط، عدم قطع ناگهانی و حفظ ثبات است.
به جای حذف کامل یک وعده، مدت زمان آن را خیلی کوتاه کنید و بلافاصله آن را با در آغوش گرفتن، قصه خواندن یا یک فعالیت لذتبخش دیگر جایگزین نمایید. اگر در مقابل گریه، شیردهی را از سر بگیرید، کودک ناخواسته میآموزد که گریه شدید میتواند محدودیت را برطرف کند.
در طول روز، توجه، ارتباط چشمی و محبت خود را در زمانهایی که شیر نمیخورید تقویت کنید تا به او اطمینان دهید که پیوند عاطفی شما بدون شیردهی ادامه دارد؛ اگر مقاومت کودک شبها شدید است، برای آرام کردن او در نیمهشب از همسرتان یا شخص دیگری کمک بگیرید تا بوی شیر مادر، کودک را بیشتر تحریک نکند.
۲. آیا از شیر گرفتن تدریجی برای جلوگیری از پرشدگی و درد سینهها ضروری است؟
بله، از شیر گرفتن به صورت تدریجی برای سلامت فیزیکی مادر کاملاً ضروری است. کاهش آرام تعداد دفعات شیردهی، به بدن شما فرصت کافی میدهد تا تولید شیر را به آرامی کاهش دهد.
این روند به طور مؤثری از بروز پرشدگی شدید پستانها، گرفتگی مجاری شیر و التهاب پستان (ماستیت) جلوگیری میکند. اگر در طول فرآیند، احساس پری یا درد داشتید، میتوانید مقدار کمی شیر را با دست بدوشید تا فشار کم شود، اما مراقب باشید که آنقدر ندوشید که بدن شما برای تولید شیر بیشتر تحریک شود. همچنین استفاده از کمپرس سرد میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
۳. آیا از شیر گرفتن در سن بالا (مثلاً دو سالگی یا بیشتر) تأثیری بر رشد عاطفی یا پیوند با کودک دارد؟
خیر، هیچ مدرک علمی مبنی بر تأثیر منفی از شیر گرفتن در سنین بالا بر پیوند عاطفی یا رشد کودک وجود ندارد، به ویژه آنکه سازمانهای بهداشتی بینالمللی مانند سازمان بهداشت جهانی (WHO) شیردهی را تا دو سالگی و بیشتر توصیه میکنند.
از شیر گرفتن به معنای پایان پیوند عاطفی شما نیست؛ این پیوند قوی از طریق نوازش، در آغوش گرفتن، بازی، صحبت کردن و گذراندن وقت با کیفیت حفظ میشود و نیازی به شیردهی ندارد. در واقع، از شیر گرفتن میتواند یک گام مهم در جهت تقویت استقلال عاطفی کودک باشد، زیرا او میآموزد که بدون تکیه بر شیردهی، به شیوههای دیگری آرامش پیدا کند و احساس امنیت خود را تأمین کند.
