مراحل پیشرفت سرماخوردگی و بهترین زمان مصرف دارو

سرماخوردگی یک عفونت خفیف دستگاه تنفسی فوقانی (قسمت بینی، حلق و حنجره) است که معمولاً در مدت زمان کوتاهی بهبود پیدا می‌کند.

بیش از ۲۰۰ نوع ویروس به عنوان عامل سرماخوردگی شناسایی شده که در میان آن‌ها، راینوویروس‌ها از همه شایع‌تر هستند. گرچه این ویروس‌ها در تمام طول سال انتشار می‌یابند، اما زمستان اوج زمان ابتلا محسوب می‌شود.

ویروس‌هایی که منجر به سرماخوردگی می‌شوند بسیار مسری هستند و می‌توانند از طریق هوا، تماس مستقیم با فرد بیمار و لمس سطوح آلوده به ویروس انتقال پیدا کنند.

علت اصلی سرماخوردگی ویروس‌ها هستند و برخلاف تصور عموم، قرار گرفتن در معرض هوای سرد باعث سرماخوردگی نمی‌شود.

در ماه‌های سرد، افراد زمان بیشتری را در محیط‌های بسته می‌گذرانند و فاصله نزدیک‌تری با دیگران دارند. همچنین هوای سرد و خشک شرایط مناسب‌تری برای بقای ویروس‌ها فراهم می‌کند؛ زیرا پایداری و توان عفونت‌زایی آنها در مقایسه با هوای گرم‌تر و مرطوب بیشتر است.

از سوی دیگر، کاهش دریافت ویتامین D در زمستان، و تضعیف واکنش‌های ایمنی در دمای پایین، بدن را در برابر بیماری آسیب‌پذیرتر می‌کند. خشکی هوا نیز موجب ترک‌های ریز در پوشش داخلی بینی می‌شود و همین ترک‌ها مسیر ورود ویروس را آسان می‌کنند.

سرماخوردگی بر اساس علائم توسط پزشک تشخیص داده می‌شود، هر چند ممکن است علائم آن مشابه بعضی از بیماری‌های باکتریال و آلرژِی هم باشد. بنابراین بهتر است همیشه با پزشک مشورت کنیم .

همه انواع ویروس‌های سرماخوردگی، مسری و از چند روز قبل از بروز علائم تا زمانی که همه علائم از بین بروند، قابل‌سرایت به دیگران هستند، در مورد اکثر افراد تا 2 هفته امکان سرایت وجود دارد. همچنین در 2 تا 3 روز اول که علائم شدیدتر هستند، احتمال انتقال ویروس هم بیش‌تر است.

سرماخوردگی در بیش‌تر موارد از طریق تماس مستقیم با دست‌های آلوده به ترشحات‌بینی، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. اگر به سرماخوردگی مبتلا باشیم، ویروس آن را تا حداقل دو ساعت روی دست‌های خود حمل می‌کنیم و در صورتی که با دیگران دست بدهیم و آن‌ها چشم، بینی یا دهانشان را با دست‌هایشان لمس کنند، ویروس سرماخوردگی ما به آن‌ها منتقل می‌شود.

ویروس‌های عامل سرماخوردگی می‌توانند با لمس سطوح‌آلوده یا از طریق عطسه و سرفه هم منتقل شوند. بعضی از این ویروس‌ها می‌توانند برای چند ساعت روی سطوح زندگی کنند. همچنین قطره‌های تنفسی حاوی ذرات ویروسی می‌توانند با تنفس، سرفه یا عطسه فرد سرماخورده وارد هوا شوند و در نتیجه فردی که در آن نزدیکی باشد را از طریق تماس با چشم، بینی یا دهان آن شخص آلوده کنند، پوشاندن دهان هنگام سرفه یا عطسه این خطر را کاهش می‌دهد.

مراحل پیشرفت سرماخوردگی و بهترین زمان مصرف دارو و درمان آن:

چرخه پیشرفت سرماخوردگی معمولاً ظرف یک‌ تا دو روز پس از آلوده‌شدن آغاز می‌شود، هرچند علائم اولیه ممکن است خفیف باشند. با شناخت این چرخه می‌توان اقدامات درمانی مؤثرتری انجام داد.

مرحله اول؛ ۱ تا ۳ روز 

در روزهای اول فرد متوجه شروع بیماری نمی شود. سردرد خفیف، خارش یا تحریک گلو، یا احساس خستگی ممکن است با کم‌آبی، حساسیت یا کم‌خوابی اشتباه گرفته شود. اما در این زمان بدن مشغول آغاز واکنش ایمنی است.

در این مرحله التهاب اولیه گلو بروز می‌کند. افزایش تولید مخاط، ریزش آن از سینوس‌ها به پشت گلو و جریان یافتن آن در بینی، منجر به احساس سوزش، خارش یا گرفتگی می‌شود. بدن برای مقابله با ویروس، سیتوکین‌ها (Cytokines) را آزاد می‌کند؛ پیام‌رسان‌هایی که دستور فعال‌سازی سلول‌های ایمنی را صادر می‌کنند. این مولکول‌ها هم‌زمان باعث ایجاد التهاب طبیعی در ناحیه آلوده می‌شوند.
از آنجا که واکنش دفاعی هنوز اوج نگرفته است، علائم معمولاً ملایم‌اند. بهترین راهکارها در این مرحله بر کنترل ناراحتی و پیشگیری از تشدید بیماری تمرکز دارند.

استفاده از اسپری بینی در شروع علائم می‌تواند مدت و شدت بیماری را کاهش دهد. اگر درمان غیردارویی ترجیح داده شود، اسپری سالین (Saline) برای پاک‌سازی و مرطوب‌سازی مجاری بینی مؤثر است.

استراحت کافی، نوشیدن مایعات گرم مانند چای یا سوپ و استفاده از قرص‌های مکیدنی برای گلو نیز در کاهش درد مفید است. در این مقطع، هدف اصلی افزایش راحتی و مدیریت تب یا دردهای خفیف است.

مرحله دوم، ۳ تا ۵ روز

•  در این روزها سردرد، گرفتگی شدید بینی، سرفه مداوم و احساس بی‌حالی به اوج می‌رسند. ویروس در بالاترین سطح فعالیت خود قرار دارد و بدن با حداکثر توان واکنش نشان می‌دهد.
• در این مرحله افزایش التهاب و گشاد شدن رگ‌های خونی موجب قرمزی و تورم گلو و بینی می‌شود. سینوس‌ها اغلب ملتهب و مسدود هستند و سرفه به علت تحریک مداوم مجاری تنفسی شدت می‌یابد. بسیاری از افراد احساس «از پا افتادگی» کامل را گزارش می‌کنند.
• نوشیدن آب و مایعات کافی در این دوره ضروری است، زیرا کم‌آبی شدت خستگی و سردرد را افزایش می‌دهد. نوشیدنی‌های گرم بدون کافئین مانند چای نیز بخشی از تأمین آب بدن محسوب می‌شوند.
  انتخاب داروی مناسب بسته به علائم غالب انجام می‌شود. برای سرفه، ویکس به تسکین تحریک کمک می‌کند. در صورت بروز سردرد یا تب، پاراستامول یا استامینوفن گزینه مناسب است. برای افرادی که چند علامت هم‌زمان دارند، داروهای ترکیبی مخصوص سرماخوردگی توصیه می‌شود.
•  بسیاری از داروهای متداول حاوی ترکیبات مشترک‌اند و مصرف هم‌زمان آنها می‌تواند منجر به دریافت بیش از حد ماده مؤثره شود. همچنین برخی داروها مانند فرآورده‌های حاوی کافئین برای مصرف عصرگاهی مناسب نیستند، زیرا ممکن است خواب را مختل کنند. پمادهای حاوی منتول، کامفور و اوکالیپتوس برای کاهش سرفه و گرفتگی بینی مفید هستند. شربت‌های سرفه نیز بسته به نوع خشک یا خلط‌دار، گزینه‌های متفاوت دارند.

مرحله سوم، ۵ تا ۷ روز 

• در این مرحله بدن غالباً بر ویروس غلبه کرده است. التهاب کاهش می‌یابد، تب معمولاً فروکش می‌کند و گرفتگی بینی کمتر می‌شود. با وجود این، برخی علائم مانند سوزش گلو، وجود خلط در سینه و آبریزش بینی ممکن است همچنان باقی بمانند.
• از روز پنجم به بعد، شدت علائم معمولاً کاهش می‌یابد و بیشتر افراد احساس بهبود نسبی دارند. بهره‌گیری از درمان‌های خانگی مانند نوشیدنی‌های گرم، دمنوش‌های گیاهی، تنفس بخار و مصرف آب کافی برای تسریع بهبود توصیه می‌شود.
• اکثر افراد طی ۷ تا ۱۰ روز بهبودی کامل پیدا می‌کنند؛ با این حال بازگشت نیرو و رفع احساس ضعف ممکن است تا دو هفته ادامه یابد. اگر علائم طولانی‌تر شوند یا شدت یابند، لازم است با متخصص سلامت مشورت شود.
• افراد دارای مشکلات ایمنی یا بیماری‌های مزمن تنفسی ممکن است دوره طولانی‌تری از بیماری را تجربه کنند، زیرا توان بدن برای پاک‌سازی مخاط و ترمیم مجاری تنفسی کاهش یافته است.
  نکته مهم این است که شخص بیمار تا زمانی که علائم باقی است، همچنان می‌تواند ویروس را منتقل کند.

ویروس سرماخوردگی در تمام طول سال فعال است و می‌تواند شما را بیمار کند. حضور در مکان‌های شلوغ، رعایت‌نکردن بهداشت، نشستن دست‌ها و… می‌توانند ویروس‌ها را وارد بدن کنند و منجر به سرماخوردگی شوند. درصورتی‌که احساس می‌کنید علائم سرماخوردگی دارید.

سوالات متداول:

سرماخوردگی معمولاً چقدر طول می‌کشد؟

سرماخوردگی معمولاً بین ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشد.

چرا علائم سرماخوردگی در ابتدا شدیدتر است؟

در روزهای ابتدایی، بدن به ویروس‌ها حمله می‌کند و سیستم ایمنی فعال می‌شود که باعث بروز علائم شدیدتر می‌گردد.

ویروس سرماخوردگی خارج از بدن چند روز زنده می‌ماند؟

ممکن است ویروس سرماخوردگی تا ۷ روز هم بر روی سطوح خارج از بدن زنده بماند. این موضوع به نوع ویروس بستگی دارد.

آیا سرماخوردگی ممکن است بیشتر از ۱۰ روز طول بکشد؟

بله، در برخی افراد به ویژه کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، سرماخوردگی ممکن است طولانی‌تر باشد.

چه مواردی می‌تواند باعث طولانی‌تر شدن سرماخوردگی شود؟

عوامل مانند استرس، خواب ناکافی، و تغذیه نامناسب می‌توانند روند بهبودی را کند کنند.

آیا می‌توان به‌راحتی بهبود یافت؟

بله، استراحت کافی، مصرف مایعات و استفاده از داروهای تسکین‌دهنده می‌تواند به بهبود سریع‌تر کمک کند.

آیا سرماخوردگی می‌تواند به بیماری‌های دیگری تبدیل شود؟

در برخی موارد، سرماخوردگی ممکن است منجر به عفونت‌های ثانویه مانند سینوزیت یا عفونت گوش شود.

عوارض بیماری سرماخوردگی چیست؟

عفونت گوش میانی، آسم، سینوزیت، بیماری‌های ریوی مانند ذات‌الریه یا برونشیت و… از عوارض بیماری سرماخوردگی هستند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم شدیدتر شوند یا بهبودی پس از ۱۰ روز حاصل نشود، مراجعه به پزشک ضروری است.

چگونه می‌توان از سرماخوردگی پیشگیری کرد؟

شستن دست‌ها، استفاده از ضدعفونی کننده دست و سطوح، دست نزدن به بینی و دهان، پوشاندن دهان هنگام عطسه و سرفه، استفاده نکردن از وسایل شخصی دیگران مانند حوله و لیوان، دوری کردن از افراد بیمار، پیروی از یک رژیم غذایی سالم و ورزش کردن از روش‌های پیشگیری از سرماخوردگی هستند.

خوردن سوپ و مایعات چه تاثیری در سرماخوردگی دارد؟

خوردن سوپ حاوی مواد مغذی باعث تقویت سیستم ایمنی می‌شود. مایعات به افزایش ادرار و خروج سریع‌تر ویروس‌ها از بدن کمک می‌کنند. آبمیوه‌های طبیعی حاوی ویتامین C هم سیستم ایمنی را تقویت می‌کنند.