چرا شیوع میگرن در زنان بالاتر است؟

اختلال میگرن، که فراتر از یک سردرد معمولی است و به عنوان یک بیماری ناتوان‌کننده عصبی شناخته می‌شود، میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است.

با این حال، الگوهای شیوع این بیماری به طور قابل ملاحظه‌ای بین جنسیت‌ها متفاوت است؛ به طوری که مطالعات نشان می‌دهند میگرن در زنان به طور شایع‌تر و شدیدتر از مردان رخ می‌دهد. آمارها حاکی از آن است که زنان دو تا سه برابر بیشتر از مردان در معرض ابتلا به حملات میگرنی هستند و برای گروه سنی ۱۸ تا ۴۹ سال، میگرن  در زنان یکی از دلایل اصلی ناتوانی در سطح جهانی محسوب می‌شود.

دلیل اصلی این تفاوت، نقش کلیدی هورمون‌های جنسی زنانه، به ویژه استروژن، است. سطح این هورمون در طول زندگی زنان (از بلوغ و چرخه‌های ماهانه گرفته تا بارداری و یائسگی) دائماً در حال نوسان است.

این نوسانات هورمونی، به‌خصوص کاهش ناگهانی سطح استروژن قبل از قاعدگی، سیستم عصبی و رگ‌های خونی را تحریک کرده و باعث شروع یا تشدید حملات میگرنی می‌شود. علاوه بر عوامل هورمونی، محققان معتقدند تفاوت‌هایی در ژنتیک و نحوه پاسخ‌دهی مغز زنان به محرک‌های محیطی و استرس نیز در این شیوع بالاتر نقش دارند.

فهرست محتوا

• چکیده
• چرا شیوع میگرن در زنان بالاتر است؟
• میگرن چیست؟
• میگرن و هورمون‌ها: چرا زنان بیشتر درگیر می‌شوند؟
• میگرن همراه با اورا: هشدارهای مهم
• میگرن در دوران بارداری و یائسگی
• میگرن در مردان چگونه است؟
• کلام آخر
• سوالات متداول

میگرن چیست؟

میگرن  در زنان یک بیماری عصبی است که خیلی فراتر از یک سردرد ساده است. حملات میگرنی معمولاً با یک سردرد شدید و کوبنده (به‌صورت ضربان‌دار) خود را نشان می‌دهند که اغلب تنها یک طرف سر را درگیر می‌کند، هرچند ممکن است کل سر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

تفاوت اصلی میگرن در زنان  با سردردهای معمولی در این است که معمولاً با علائم آزاردهنده دیگری همراه است؛ از جمله حالت تهوع، گاهی استفراغ و حساسیت شدید به نور و صدا (به طوری که فرد مجبور می‌شود به جای تاریک و آرام پناه ببرد). این حملات می‌توانند ساعت‌ها و حتی روزها طول بکشند و آنقدر شدید باشند که فرد را از انجام فعالیت‌های روزمره و عادی خود باز بدارند.

میگرن و هورمون‌ها: چرا زنان بیشتر درگیر می‌شوند؟

دلایل متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد تجربه میگرن در زنان و مردان کاملاً متفاوت است. این تفاوت‌ها تنها به خود سردرد محدود نمی‌شود، بلکه به عواملی چون هورمون‌ها، ژنتیک، چگونگی فعال یا غیرفعال شدن ژن‌های خاص (که به آن اپی‌ژنتیک می‌گویند) و تأثیرات محیط اطراف بازمی‌گردد.در واقع، همه این عوامل با هم ترکیب می‌شوند تا ساختار، عملکرد و سازگاری مغز را در ارتباط با بیماری میگرن شکل دهند.

به‌ویژه، هورمون‌های زنانه یعنی استروژن و پروژسترون از طریق روش‌های مختلفی در تنظیم بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن نقش دارند. این هورمون‌ها بر مواد شیمیایی موجود در مغز اثر می‌گذارند و احتمالاً در ایجاد تفاوت‌هایی در عملکرد و ساختار بخش‌هایی از مغز که در شروع میگرن در زنان دخیل هستند، نقش اساسی دارند.

علاوه بر این، هورمون‌های جنسی می‌توانند سرعت تغییر اندازه رگ‌های خونی را افزایش دهند؛ این تغییرات ناگهانی خود عاملی است که می‌تواند فرد را مستعد حملات میگرنی کند.

در دوران کودکی، احتمال ابتلای دختران و پسران به میگرن تقریباً برابر است. اما با رسیدن دختران به سن بلوغ، این احتمال به شدت افزایش می‌یابد.

دلیل اصلی این افزایش، نوسان سطح هورمون‌ها و به‌ویژه استروژن است که با شروع بلوغ همراه است. گرچه ممکن است هورمون‌های دیگری مانند پروژسترون نیز در این میان نقش داشته باشند.

برخی از دختران اولین حمله میگرنی خود را درست در زمان اولین دوره قاعدگی تجربه می‌کنند. اما حملات میگرن در زنان معمولاً در سال‌های باروری و فرزندآوری زنان شدیدتر و شایع‌تر می‌شوند. تخمین زده می‌شود که حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از بانوانی که میگرن دارند، نوع خاصی به نام میگرن قاعدگی را تجربه می‌کنند.

اگر میگرن شما هر ماه درست در یک زمان مشخص (معمولاً در روزهای قبل از قاعدگی یا در طول آن) اتفاق می‌افتد، احتمالاً دچار میگرن قاعدگی هستید.

در این دوره، کاهش ناگهانی سطح استروژن می‌تواند محرک شروع میگرن در زنان باشد. نکته مهم این است که میگرن قاعدگی اغلب شدیدتر و طولانی‌تر از میگرن‌هایی است که در سایر اوقات ماه رخ می‌دهند.

برای درمان میگرن قاعدگی، داروهای خاصی وجود دارند. داروهایی مانند تریپتان‌ها که در دهه ۱۹۹۰ معرفی شدند، اغلب برای درمان میگرن به کار می‌روند و برخی از آن‌ها به طور ویژه برای میگرن قاعدگی استفاده می‌شوند.

همچنین، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) نیز در کاهش درد و کوتاه‌تر کردن مدت زمان این نوع میگرن مؤثر هستند.

جالب است بدانید که برخی از روش‌های پیشگیری از بارداری نیز با کمک به ثابت نگه‌داشتن سطح هورمون‌ها می‌توانند به تسکین میگرن در برخی از زنان کمک کنند.

میگرن همراه با اورا: هشدارهای مهم

میگرن همراه با اورا یک نوع متمایز از میگرن است که تقریباً بیست درصد افراد مبتلا به میگرن در زنان آن را تجربه می‌کنند. اورا (Aura) مجموعه‌ای از علائم حسی یا عصبی است که معمولاً قبل از شروع سردرد میگرنی رخ می‌دهد. رایج‌ترین نوع اورا، اختلالات بینایی است؛ به طوری که فرد ممکن است لکه‌های تیره، نورهای چشمک‌زن یا خطوط زیگزاگی ببیند.

در موارد کمتری (حدود ۱۰ درصد مواقع)، اورا می‌تواند شامل ناتوانی در صحبت کردن واضح، احساس گزگز یا حتی ضعف در یک طرف بدن باشد. این علائم معمولاً به آرامی در طول چند دقیقه شروع می‌شوند، کمتر از یک ساعت طول می‌کشند و سپس سردرد میگرنی به دنبال آن می‌آید.

نکته حیاتی برای زنان: احتیاط در مصرف داروهای ضدبارداری شامل موارد زیر است:

برای زنانی که مبتلا به میگرن همراه با اورا هستند، یک هشدار جدی وجود دارد:

• باید از مصرف داروهای ضدبارداری حاوی هورمون استروژن اجتناب کنند.

دلیل: ترکیب میگرن همراه با اورا و استروژن می‌تواند خطر سکته مغزی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد، زیرا استروژن پتانسیل افزایش خطر تشکیل لخته خون را دارد.

گزینه‌های جایگزین برای پیشگیری از بارداری برای این زنان، که ایمن‌تر هستند، شامل موارد زیر است:

• قرص‌های ضدبارداری که فقط حاوی پروژسترون هستند.
• آمپول دپوپروورا (Depo-Provera).
• دستگاه‌های درون رحمی (IUD).

تمایز اورا و سکته مغزی

اگرچه علائم اورا (به ویژه ضعف یا ناتوانی در تکلم) شبیه علائم سکته مغزی هستند، اما تفاوت کلیدی در سرعت شروع آن‌هاست:

• اورای میگرن: علائم به آرامی و در طول چند دقیقه بروز می‌کنند.
• سکته مغزی: علائم معمولاً به سرعت و ناگهانی اتفاق می‌افتند.

با این حال، تشخیص این تفاوت برای کسی که آموزش پزشکی ندیده است می‌تواند دشوار و خطرناک باشد. در صورتی که در مورد وضعیت خود یا فرد دیگری مشکوک هستید که علائم سکته یا اورای غیرعادی است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

برای درک عمیق‌تر اینکه چگونه این فرآیند حیاتی (پریودی) می‌تواند نشانگر کلیدی برای سلامت عمومی و هورمونی شما باشد و چرا تأخیر در آن اینقدر دردسرساز است، به این مقاله مراجعه کنید: (معجزه‌ای به نام پریودی و دردسرهای تاخیر آن)

میگرن در دوران بارداری و یائسگی

تجربه میگرن در زنان در طول بارداری اغلب با نوسانات هورمونی همراه است. میگرن ممکن است به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری شدید و ناتوان‌کننده باشد.

در این زمان، تهوع صبحگاهی شایع است و می‌تواند غذا خوردن، خواب کافی یا آبرسانی مناسب به بدن را دشوار کند، که همه این عوامل می‌توانند احتمال شروع حملات میگرنی را افزایش دهند.

خوشبختانه، با پیشرفت بارداری، شدت و دفعات میگرن در زنان معمولاً کاهش می‌یابد و حتی برای برخی از زنان کاملاً ناپدید می‌شود. با این حال، زنانی که در طول بارداری میگرن را تجربه می‌کنند، اغلب شاهد افزایش حملات پس از زایمان خواهند بود.

این پدیده به دلیل کاهش ناگهانی سطح هورمون‌ها (به ویژه استروژن) پس از تولد نوزاد، به علاوه عواملی چون کمبود خواب، استرس، کم‌آبی بدن و سایر چالش‌های مرتبط با مراقبت از نوزاد رخ می‌دهد.

از طرف دیگر، حملات میگرن در زنان اغلب در دوران پیش‌یائسگی (زمانی که بدن شروع به گذار به سمت یائسگی می‌کند) افزایش می‌یابند.

نوسانات شدید هورمونی، به ویژه استروژن، همراه با مشکلاتی مانند درد مزمن، افسردگی و اختلالات خواب که می‌تواند در این دوره رخ دهد، به عنوان محرک حملات عمل می‌کنند.

به‌ طورکلی، با پیشرفت یائسگی و تثبیت سطوح هورمونی در یک وضعیت پایین‌تر، شدت و دفعات میگرن در زنان کاهش می‌یابد و در بسیاری از موارد کاملاً از بین می‌رود. برای کمک به کاهش شدت و فراوانی میگرن در طول یائسگی، هورمون درمانی جایگزینی (HRT) یکی از روش‌های درمانی موجود است. این درمان شامل مصرف هورمون‌های زنانه‌ای است که تولید طبیعی آن‌ها پس از یائسگی در بدن کاهش یافته است.

میگرن در مردان چگونه است؟

میگرن در مردان الگوی متفاوتی را نسبت به زنان دنبال می‌کند. فراوانی و شدت حملات میگرنی در مردان معمولاً در اوایل دهه سوم زندگی (حدود ۲۰ تا ۳۰ سالگی) کمی افزایش می‌یابد. پس از این افزایش اولیه، شدت حملات رو به کاهش می‌گذارد و دوباره حدود ۵۰ سالگی به یک اوج دیگر می‌رسند؛ پس از آن، حملات میگرنی کاهش پیدا کرده یا کاملاً متوقف می‌شوند.

علت دقیق این روند دو اوجی در مردان به‌خوبی شناخته نشده است. با این حال، محققان معتقدند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، تأثیرات محیطی (مانند استرس و رژیم غذایی) و سبک زندگی (مانند مصرف الکل یا الگوی خواب) احتمالاً در این تغییرات سنی و اوج‌گیری‌های میگرن در مردان نقش دارند.

کلام آخر

تفاوت چشمگیر در شیوع و شدت میگرن بین زنان و مردان، تأکیدی بر این واقعیت است که میگرن یک بیماری واحد نیست و تحت تأثیر شدید عوامل جنسیتی و هورمونی قرار دارد.

درک نقش کلیدی نوسانات استروژن و پروژسترون در طول چرخه‌های حیاتی زنان (از بلوغ و قاعدگی تا بارداری و یائسگی)، نه‌تنها تفاوت‌های مشاهده‌شده در میگرن قاعدگی و میگرن همراه با اورا را توضیح می‌دهد، بلکه اهمیت دقت در انتخاب روش‌های درمانی و پیشگیری (مانانند پرهیز از استروژن در میگرن همراه اورا) را نیز دوچندان می‌سازد.

در نهایت، با توجه به الگوهای متفاوت میگرن در طول عمر زنان و مردان، رویکرد درمانی مؤثر نیازمند توجه به جنسیت فرد و تنظیم دقیق مداخلات پزشکی بر اساس وضعیت هورمونی، ژنتیکی و عوامل محیطی است تا کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری ناتوان‌کننده به بهترین شکل ممکن بهبود یابد.

سوالات متداول

۱. میگرن قاعدگی دقیقاً چیست و آیا همیشه با قاعدگی رخ می‌دهد؟

میگرن قاعدگی به حملات میگرنی گفته می‌شود که الگوی مشخصی دارند و معمولاً در روزهای منتهی به قاعدگی یا در طول دوره قاعدگی رخ می‌دهند. این نوع میگرن مستقیماً به کاهش ناگهانی سطح هورمون استروژن در این دوره مرتبط است. لازم به ذکر است که این میگرن همیشه با قاعدگی رخ نمی‌دهد؛ بسیاری از زنان مبتلا به میگرن قاعدگی، حملاتی را در سایر روزهای ماه نیز تجربه می‌کنند، اما حملات مرتبط با قاعدگی اغلب شدیدتر و طولانی‌تر هستند.

۲. چرا زنانی که میگرن همراه با اورا دارند، نباید از قرص‌های ضدبارداری استروژنی استفاده کنند؟

زنانی که به میگرن همراه با اورا مبتلا هستند، در مقایسه با سایر افراد، ریسک بالاتری برای سکته مغزی دارند. مصرف داروهای ضدبارداری حاوی استروژن می‌تواند این خطر را به طور قابل توجهی افزایش دهد، زیرا استروژن خطر تشکیل لخته خون را بالا می‌برد. به همین دلیل، پزشکان معمولاً برای این گروه از زنان، روش‌های ضدبارداری فاقد استروژن (مانند قرص‌ها یا تزریقات حاوی فقط پروژسترون) را توصیه می‌کنند.

۳. آیا میگرن پس از یائسگی متوقف می‌شود؟

به‌طور کلی، بله. نوسانات هورمونی شدید در دوران پیش‌یائسگی می‌تواند حملات میگرنی را افزایش دهد، اما با پیشرفت کامل یائسگی و تثبیت سطح هورمون‌ها در یک وضعیت پایین‌تر و ثابت، شدت و دفعات میگرن در زنان به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌یابد و یا حملات به طور کامل متوقف می‌شوند. با این حال، استفاده از هورمون درمانی جایگزینی (HRT) در دوران یائسگی ممکن است بر این الگو تأثیر بگذارد.