انواع هواپیمای آب‌پاش؛ مقابله‌ی هوایی گسترده با آتش‌سوزی

در شرایطی که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین، آتش‌سوزی‌های جنگلی در نقاطی مانند کالیفرنیا، استرالیا، مناطق مدیترانه یا جنگل‌های هیرکانی و ارسباران را طولانی‌تر و زیان‌بارتر کرده است، دسترسی نیروهای زمینی به کانون آتش در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور عملاً ناممکن می‌شود. در اینجاست که اهمیت استراتژیک هواپیماها و هلیکوپترهای آب‌پاش برای دفاع از طبیعت و جوامع شهری روشن می‌گردد.

برخلاف تصور عمومی، عملیات «اطفا حریق هوایی» (Aerial Firefighting) تنها به معنای ریختن حجم زیادی آب روی آتش نیست بلکه این کار یک عملیات دقیق هوایی است که اغلب شامل ایجاد خطوط بازدارنده با مواد شیمیایی قرمز رنگ (Retardant)، خنک کردن نقاط داغ و نجات جان شهروندان می‌شود. در صنعت هوانوردی، این هواگردها به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. از هواپیماهای غول‌پیکر یا VLAT که می‌توانند حجم عظیمی از مواد را حمل کنند تا «اسکوپرها» (Scoopers) که می‌توانند حتی روی سطح دریاچه سر بخورند و مخازن خود را از آب پر کنند.

فهرست محتوا

• اسکوپرها؛ متخصصین آب‌گیری سریع
• تانکرهای هوایی بزرگ (LATs) و خیلی بزرگ (VLATs)
• بالگردها؛ چابکی و دقت عمودپروازها
• تفاوت آب و مواد کندسوز (Retardants)
• چالش‌های عملیاتی: پرواز در آشفته‌ترین آسمان‌ها
• جمع‌بندی و آینده‌ی هواگردهای آب‌پاش
• پرسش‌های متداول

عملیات «اطفای حریق هوایی» (Aerial Firefighting) بسیار فراتر از ریختن ساده آب است؛ این یک عملیات دقیق هوانوردی است که شامل خنک کردن نقاط داغ، نجات جان افراد و حیاتی‌تر از همه، ایجاد خطوط بازدارنده آتش با مواد شیمیایی می‌شود. در صنعت هوانوردی، این هواگردها بر اساس ظرفیت، سرعت و روش آب‌گیری به دسته‌های تخصصی تقسیم می‌شوند. با ما در مجله ویانامگ همراه باشید تا به طور کامل با انواع هواپیمای آبپاش و مقابله‌ی هوایی گسترده با آتش‌سوزی آشنا شوید.

اسکوپرها؛ متخصصین آب‌گیری سریع

این دسته، نمادین‌ترین چهره‌های ناوگان آتش‌نشان هستند؛ هواپیماهایی که نیازی به فرودگاه ندارند و می‌توانند مستقیماً از سطح آب سوخت‌گیری کنند.

کانادایر CL-415 و CL-215 (سوپر اسکوپر)

این مدل‌ها که منحصراً برای هدف آتش‌نشانی طراحی شده‌اند (و هواپیمای تغییر کاربری داده‌شده نیستند)، مشهورترین نام در کلاس خود به شمار می‌روند. CL-415 می‌تواند با سرعت بالا روی سطح منابع آبی مانند دریاچه یا دریا سر بخورد و با استفاده از دریچه‌های کوچک زیر بدنه، در عرض تنها ۱۲ ثانیه، بیش از ۶۰۰۰ لیتر آب را به داخل مخازن خود هدایت کند. بزرگ‌ترین مزیت این هواپیما، سرعت عمل و مداومت عملیاتی آن است؛ تا زمانی که یک منبع آب کافی در نزدیکی آتش وجود داشته باشد، این هواپیما برای پر کردن مجدد نیازی به بازگشت به پایگاه ندارد و می‌تواند ده‌ها تن آب در ساعت روی آتش بریزد.

ایر تراکتور AT-802F فایر باس

این هواگرد در کلاس تانکرهای هوایی تک‌موتوره (SEAT) طبقه‌بندی می‌شود و نسخه دوزیست و پیشرفته‌ی مدل مشهور AT-802 است. فایر باس با نصب شناورهای مخصوص مجهز به چرخ‌های جمع‌شونده، به یک اسکوپر چابک تبدیل شده و می‌تواند روی آب فرود آمده و مخزن ۳۰۰۰ لیتری خود را تنها در ۱۵ ثانیه پر کند. فایر باس به دلیل هزینه‌ی عملیاتی بسیار پایین‌تر، توانایی پرواز طولانی‌مدت تا ۳ ساعت، ارتفاع عملیاتی پایین‌تر و به‌کارگیری منابع آبی کوچک و کم‌عمقی که برای هواپیماهای بزرگ در دسترس نیست، یک ابزار تاکتیکی محبوب برای حمله‌ی اولیه به کانون‌های آتش است.

تانکرهای هوایی بزرگ (LATs) و خیلی بزرگ (VLATs)؛ غول‌های ایجاد خط آتش‌بُر

این هواگردها معمولاً هواپیماهای مسافربری یا باری تغییر کاربری داده‌شده هستند و بیشتر برای حمل مواد پیشگیرنده‌ی آتش (Retardant) و ایجاد خطوط بازدارنده در مسیر گسترده‌ی آتش استفاده می‌شوند.

ایلیوشین IL-76 ؛ تانکر استراتژیک

این هواپیمای ترابری نظامی سنگین، یکی از بزرگ‌ترین و مستحکم‌ترین تانکرهای آتش‌نشان فعال در سطح جهان به شمار می‌رود. ایلیوشین IL-76 با قابلیت نصب مخازن ماژولار داخلی و سیستم‌های تخلیه فشار بالا، می‌تواند بسته به پیکربندی تا ۴۲,۰۰۰ لیتر آب یا مواد کندسوز را حمل کند. مزیت اصلی این هواپیما، توانایی بالای آن در برخاست و فرود از باندهای کوتاه و ناهموار است که امکان دسترسی سریع به مناطق دورافتاده و جنگل‌های کوهستانی با زیرساخت ضعیف را فراهم می‌کند.

مک‌دانل داگلاس DC-10 ایر تانکر

باید در نظر داشت که همیشه بزرگ‌تر بودن به معنای بهتر بودن نیست. در دره‌ها و مناطق کوهستانی تنگ و صعب‌العبور، جت‌های غول‌پیکر قدرت مانور کافی ندارند. بنابراین در این شرایط، «تانکرهای هوایی تک‌موتوره» (Single Engine Air Tankers) یا SEAT وارد عمل می‌شوند.

لاکهید C-130 هرکولس و سیستم MAFFS

نیروی هوایی بسیاری از کشورها از هواپیمای ترابری نظامی C-130 هرکولس به عنوان هواپیمای آب‌پاش موقت استفاده می‌کنند. این امر با نصب سیستمی به نام سیستم ماژولار هوابرد اطفاء حریق (MAFFS) انجام می‌شود. این سیستم ماژولار اجازه می‌دهد که یک هواپیمای باری نظامی در کمتر از چند ساعت به یک تانکر آتش‌نشان موقت تبدیل شود.

بوئینگ ۷۴۷ سوپرتانکر

هرچند این مدل در سال‌های اخیر از خدمت کنار گذاشته شده است، اما با ظرفیت بیش از ۷۰ هزار لیتر آب یا مواد کندسوز، بزرگ‌ترین هواپیمای آتش‌نشان جهان در تاریخچه‌ی این صنعت بود.

بالگردها؛ چابکی و دقت عمودپروازها

هلیکوپترها به دلیل توانایی مانورهای ایستا (Hovering) و قابلیت پرواز عمودی، بخش حیاتی ناوگان آتش‌نشان‌های هوایی هستند و می‌توانند آب را با دقت بالا روی یک نقطه یا ساختمان خاص تخلیه کنند.

سیکورسکی S-64 (اسکای‌کرین)

این هلیکوپتر قدرتمند با طراحی منحصر به فرد خود، دارای یک لوله‌ی خرطومی است که می‌تواند آب را از هر منبعی مانند استخر، مخزن آب یا رودخانه‌ی کم‌عمق بمکد و در مخزن بزرگ خود ذخیره کند.

فایرهاوک (S-70i)

این مدل، نسخه تغییر یافته هلیکوپتر نظامی بلک هاوک است که سرعت نظامی را با قدرت حمل آب ترکیب کرده است. فایرهاوک به دلیل مداومت پروازی بالا و توانایی پرواز در شب، محبوبیت زیادی در میان آتش‌نشانان مناطق حساس پیدا کرده است.

تفاوت آب و مواد کندسوز (Retardants)

جمع‌بندی و آینده‌ی هواگردهای آب‌پاش

ناوگان هواپیماهای آب‌پاش در جهان، نمایانگر مجموعه‌ای متنوع و پیچیده از مهندسی بشر است که نقشی محوری در حفاظت از حیات و محیط زیست در شرایط بحرانی دارد. از سوپر اسکوپرهای چابک مانند CL-415 که بی‌وقفه از دریاچه به سمت آتش می‌روند، تا غول‌های ترابری تغییر کاربری داده شده مانند DC-10 و ایلیوشین IL-76 که آسمان را با مواد قرمز رنگ نقاشی می‌کنند، همه این هواگردها ابزارهایی حیاتی در برابر خشم طبیعت هستند. با توجه به روند گرم‌تر شدن کره زمین و طولانی‌تر شدن فصل آتش‌سوزی‌ها، نیاز به این ناوگان بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. آینده‌ی این صنعت نیز بر محور استفاده از هواپیماهای مسافربری مدرن‌تر (مانند بوئینگ ۷۳۷) و همچنین پهپادهای سنگین و خودکار است تا بتوان عملیات اطفاء حریق را در شرایط بسیار خطرناک یا در طول شب که پرواز برای خلبانان انسانی دشوار است، انجام داد.