۱۳ فیلم صامت برتر تاریخ سینما؛ شاهکارهایی که بدون یک کلمه دیالوگ ماندگار شدند
۱۳ فیلم صامت برتر تاریخ سینما؛ شاهکارهایی که بدون یک کلمه دیالوگ ماندگار شدند
در روزهایی که سینما هنوز صدایی نداشت، فیلمسازان مجبور بودند تمام احساسات، داستانها و حتی پیچیدهترین مفاهیم را تنها با تصویر منتقل کنند. آنها به جای دیالوگهای شنیداری، از بازی چهره، حرکت، میزانسن، نور، تدوین و موسیقی برای ارتباط با مخاطب استفاده میکردند.
نتیجه، شکلگیری دورانی شد که امروز آن را عصر طلایی سینمای صامت میدانیم؛ دورانی که اگرچه بسیاری از آثارش در گذر زمان فراموش شدهاند، اما تعدادی از آنها هنوز هم در میان مهمترین فیلمهای تاریخ سینما قرار دارند.
تماشای فیلم صامت شاید در نگاه اول کمی سخت یا حتی خستهکننده به نظر برسد؛ مخصوصاً برای مخاطبی که به ریتم و امکانات سینمای مدرن عادت کرده است. اما کافی است یکی از شاهکارهای این دوره را تماشا کنید تا متوجه شوید یک فیلم برای انتقال احساس، لزوماً به دیالوگ نیاز ندارد. بعضی از این آثار بعد از گذشت نزدیک به یک قرن، همچنان میتوانند مخاطب را بخندانند، بترسانند و حتی به گریه بیندازند.
در مقاله از ویانامگ با ۱۳ فیلم صامت ماندگار تاریخ سینما همراه شوید؛ آثاری که هرکدام به شکلی مسیر هنر هفتم را تغییر دادهاند.
13- مطب دکتر کالیگاری (The Cabinet of Dr. Caligari)
سال انتشار: ۱۹۲۰
کارگردان: رابرت وینه
بازیگران: ورنر کراوس، کنراد وایت
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۶ از ۱۰۰
اگر قرار باشد فهرستی از مهمترین فیلمهای صامت تاریخ سینما تهیه کنیم، «مطب دکتر کالیگاری» یکی از نخستین نامهایی است که باید در آن قرار بگیرد. این فیلم محصول سال ۱۹۲۰، از نخستین آثاری بود که وحشت و روانشناسی را با زبانی کاملاً تصویری وارد سینما کرد.
داستان فیلم با دنیایی عجیب و کابوسوار همراه است؛ جهانی که در آن مرز میان واقعیت و توهم چندان مشخص نیست. طراحی صحنههای غیرواقعی، ساختمانهای کجومعوج، سایههای اغراقشده و نورپردازی متفاوت، فضای اثر را به چیزی شبیه یک کابوس تبدیل کردهاند.
رابرت وینه با استفاده از سبک اکسپرسیونیسم آلمان، تنها یک داستان ترسناک تعریف نمیکند؛ بلکه تصویری نگرانکننده از قدرت، کنترل و روان انسان ارائه میدهد. پایان فیلم نیز یکی از نمونههای اولیه پایانهای مبهم و دوپهلو در سینماست؛ پایانی که هنوز هم موضوع بحث و تحلیل علاقهمندان سینماست.
12- طلوع: آواز دو انسان (Sunrise: A Song of Two Humans)
سال انتشار: ۱۹۲۷
کارگردان: فریدریش ویلهلم مورنائو
بازیگران: جورج اوبرایان، جنت گینور
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۱ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۸ از ۱۰۰
«طلوع: آواز دو انسان» یکی از آن فیلمهایی است که نشان میدهد سینمای صامت تا چه اندازه میتواند شاعرانه و احساسی باشد. مورنائو در این اثر داستانی ساده درباره عشق، وسوسه، خیانت و رستگاری را به تجربهای بصری تبدیل میکند.
داستان درباره کشاورزی است که در زندگی مشترک خود احساس خستگی میکند و تحت تأثیر زنی از شهر قرار میگیرد. این زن او را متقاعد میکند که همسرش را از سر راه بردارد تا بتوانند زندگی تازهای را آغاز کنند. اما درست در لحظهای که مرد تصمیم خود را عملی میکند، دچار تردید میشود.
از اینجا داستان وارد مسیری متفاوت میشود و رابطه زوج دوباره فرصت بازسازی پیدا میکند. فیلم با استفاده از نور، حرکت دوربین، میزانسنهای خلاقانه و تدوین، احساساتی را منتقل میکند که شاید در بسیاری از فیلمهای امروزی به دیالوگهای فراوان نیاز داشته باشند.
«طلوع» نهتنها یکی از مهمترین فیلمهای صامت تاریخ، بلکه یکی از آثار تأثیرگذار بر زبان بصری سینماست.
11- ژنرال (The General)
سال انتشار: ۱۹۲۶
کارگردان: باستر کیتون، کلاید براکمن
بازیگران: باستر کیتون، ماریون مک
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۱ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۲ از ۱۰۰
باستر کیتون یکی از بزرگترین استادان کمدی صامت بود و «ژنرال» را میتوان یکی از کاملترین نمونههای نبوغ او دانست. فیلم در دوران جنگ داخلی آمریکا میگذرد و داستان مهندس راهآهنی به نام جانی گری را دنبال میکند.
جانی زمانی که قطار محبوبش و نامزدش به دست نیروهای دشمن میافتند، تصمیم میگیرد به تنهایی آنها را تعقیب کند. همین تصمیم، مجموعهای از تعقیبوگریزهای پرسرعت، بدلکاریها و موقعیتهای کمیک را رقم میزند.
ویژگی جالب فیلم این است که کیتون تقریباً بدون تغییر حالت چهره، در دل خطرناکترین موقعیتها قرار میگیرد و همین تضاد، بخش مهمی از جذابیت کمدی او را میسازد.
یکی از مشهورترین صحنههای فیلم، تخریب پل و سقوط قطار است؛ صحنهای بسیار پرهزینه و جاهطلبانه که حتی با استانداردهای امروز نیز چشمگیر به نظر میرسد.
10- متروپلیس (Metropolis)
سال انتشار: ۱۹۲۷
کارگردان: فریتز لانگ
بازیگران: بریگیته هلم، گوستاو فرولیش
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۳ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۷ از ۱۰۰
«متروپلیس» یکی از بلندپروازانهترین پروژههای تاریخ سینمای صامت است؛ فیلمی علمیتخیلی که تصویری شگفتانگیز از آینده و جامعهای طبقاتی ارائه میدهد.
داستان در شهری آیندهنگر اتفاق میافتد؛ جایی که جامعه به دو طبقه کاملاً متفاوت تقسیم شده است. ثروتمندان در ساختمانهای باشکوه و محیطی مجلل زندگی میکنند، در حالی که کارگران در اعماق شهر و در کارخانهها، مانند قطعات یک ماشین بزرگ به کار گرفته میشوند.
وقتی فردر، پسر حاکم شهر، با زندگی طاقتفرسای کارگران روبهرو میشود، نگاهش نسبت به جامعه تغییر میکند. این اتفاق او را وارد ماجرایی میکند که سرنوشت تمام شهر را تحت تأثیر قرار میدهد.
طراحی آیندهنگرانه شهر، معماری عظیم، جلوههای ویژه و تصویر مشهور «ماشین انساننما» باعث شدهاند «متروپلیس» حتی پس از گذشت نزدیک به یک قرن، همچنان الهامبخش فیلمسازان باشد.
9- مردی با دوربین فیلمبرداری (The Man with a Movie Camera)
سال انتشار: ۱۹۲۹
کارگردان: ژیگا ورتوف
بازیگران: میخائیل کافمن، یلیزاوتا سویلووا
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۳ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۸ از ۱۰۰
«مردی با دوربین فیلمبرداری» یکی از متفاوتترین تجربههای سینمای صامت است. این فیلم به جای دنبال کردن یک داستان کلاسیک، زندگی روزمره مردم یک شهر را به سوژه اصلی خود تبدیل میکند.
ژیگا ورتوف دوربین را مانند چشم انسان در نظر میگیرد و تلاش میکند جهان واقعی را از زاویهای تازه به مخاطب نشان دهد. خیابانها، کارخانهها، وسایل نقلیه، کارگران، خانوادهها و زندگی روزمره، همه در جریان فیلم به تصویر کشیده میشوند.
اهمیت واقعی فیلم در شیوه ساخت آن است. ورتوف از تکنیکهایی مانند جامپکات، نوردهی چندگانه، حرکت آهسته، فریزفریم و تدوین سریع استفاده میکند؛ تکنیکهایی که بعدها به بخش جداییناپذیر زبان سینما تبدیل شدند.
به همین دلیل، این اثر را میتوان یکی از مهمترین آزمایشهای تاریخ سینما در زمینه تدوین و زبان بصری دانست.
8- نوسفراتو: سمفونی وحشت (Nosferatu: A Symphony of Horror)
سال انتشار: ۱۹۲۲
کارگردان: فریدریش ویلهلم مورنائو
بازیگران: ماکس شرک، گرتا شرودر
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۷ از ۱۰۰
اگر امروز تصویر خاصی از یک خونآشام ترسناک در ذهن داریم، بخش مهمی از آن به «نوسفراتو» برمیگردد. این فیلم یکی از نخستین آثار بزرگ ژانر وحشت در تاریخ سینماست و با الهام از داستان «دراکولا» ساخته شد.
ماکس شرک در نقش کنت اورلاک، یکی از ماندگارترین هیولاهای تاریخ سینما را خلق میکند؛ شخصیتی با چهرهای استخوانی، انگشتانی بلند و سایهای که بهاندازه خود او ترسناک است.
مورنائو به جای تکیه بر خشونت مستقیم، وحشت را از طریق نور، سایه، معماری و حرکت ایجاد میکند. یکی از مشهورترین تصاویر فیلم، سایه اورلاک روی دیوار و پلههاست؛ تصویری که به یکی از نمادهای سینمای وحشت تبدیل شده است.
فیلم به دلیل مشکلات حقوقی مربوط به اقتباس از «دراکولا» با دردسرهای فراوانی روبهرو شد و حتی تلاشهایی برای نابودی نسخههای آن صورت گرفت. با این حال، «نوسفراتو» از بین نرفت و امروز یکی از مهمترین آثار تاریخ سینمای وحشت محسوب میشود.
7- روشناییهای شهر (City Lights)
سال انتشار: ۱۹۳۱
کارگردان: چارلی چاپلین
بازیگران: چارلی چاپلین، ویرجینیا چریل
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۵ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۵ از ۱۰۰
وقتی صحبت از سینمای صامت به میان میآید، تقریباً غیرممکن است نام چارلی چاپلین را نادیده بگیریم. «روشناییهای شهر» یکی از مشهورترین و احساسیترین آثار اوست؛ فیلمی که حتی در آغاز دوران سینمای ناطق، تصمیم گرفت بدون اتکا به دیالوگهای شنیداری داستان خود را روایت کند.
ولگرد مشهور چاپلین با دختر گلفروشی نابینا آشنا میشود. دختر تصور میکند او مردی ثروتمند است و همین سوءتفاهم، آغاز رابطهای عاطفی میان آنهاست.
ولگرد برای کمک به دختر تلاش میکند پول لازم برای درمان او را فراهم کند و در این مسیر وارد موقعیتهای خندهدار و گاهی دردناک میشود.
هنر اصلی چاپلین در این فیلم، ترکیب کمدی و تراژدی است. مخاطب ممکن است در یک صحنه از خنده به خود بپیچد و چند دقیقه بعد با همان شخصیت احساس همدردی عمیقی پیدا کند. پایان فیلم نیز یکی از ماندگارترین پایانهای تاریخ سینماست.
6- دفتر خاطرات یک دختر گمشده (Diary of a Lost Girl)
سال انتشار: ۱۹۲۹
کارگردان: گئورگ ویلهلم پابست
بازیگران: لوئیز بروکس، فریتس راسپ
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۱۰۰ از ۱۰۰
6
«دفتر خاطرات یک دختر گمشده» یکی از تلخترین و جسورانهترین آثار سینمای صامت آلمان است. فیلم داستان دختری جوان را دنبال میکند که در شرایطی دشوار و ناعادلانه گرفتار میشود و برای بازسازی زندگی خود مجبور است با مشکلات متعددی روبهرو شود.
روایت فیلم برخلاف بسیاری از آثار همدوره خود، تصویری ساده و رمانتیک از زندگی ارائه نمیدهد. سوءاستفاده، فشار اجتماعی و بیرحمی محیط اطراف، بخش مهمی از داستان را تشکیل میدهند.
لوئیز بروکس نیز در این فیلم یکی از اجراهای مهم دوران کاری خود را ارائه میدهد. شخصیت او در طول داستان از دختری آسیبپذیر به فردی تبدیل میشود که تلاش میکند کنترل زندگی خود را دوباره به دست بگیرد.
فضای تلخ و بیپرده فیلم باعث شده «دفتر خاطرات یک دختر گمشده» همچنان یکی از آثار قابل توجه سینمای صامت آلمان باقی بماند.
5- باجگیری (Blackmail)
سال انتشار: ۱۹۲۹
کارگردان: آلفرد هیچکاک
بازیگران: جان لانگدن، انی اوندرا
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۹ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۸۷ از ۱۰۰
پیش از آنکه آلفرد هیچکاک به استاد مسلم تعلیق در سینمای کلاسیک تبدیل شود، تجربه خود را در سینمای صامت آغاز کرده بود. «باجگیری» یکی از آثار مهم این دوره از فعالیت اوست.
داستان درباره زنی جوان در لندن است که پس از درگیری با مردی، او را به قتل میرساند. تصور میکند میتواند این راز را پنهان کند، اما خیلی زود فردی از ماجرا باخبر میشود و از او درخواست پول میکند.
از اینجا فیلم وارد فضای اضطرابآوری میشود که بعدها به امضای سینمای هیچکاک تبدیل شد. ترس از افشا شدن حقیقت، احساس گناه و فشار روانی شخصیت اصلی، داستان را جلو میبرند.
نکته جالب اینکه هیچکاک از «باجگیری» دو نسخه ساخت؛ یک نسخه صامت و نسخهای ناطق که تقریباً همزمان با آن تولید شد. همین موضوع جایگاه فیلم را در دوران گذار سینما از سکوت به صدا جذابتر میکند.
4- فیلمبردار (The Cameraman)
سال انتشار: ۱۹۲۸
کارگردان: باستر کیتون
بازیگران: باستر کیتون، مارسلین دی
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۱۰۰ از ۱۰۰
«فیلمبردار» یکی دیگر از آثار شاخص باستر کیتون است؛ فیلمی که در آن کمدی، بدشانسی و علاقه به سینما در کنار هم قرار میگیرند.
کیتون در اینجا نقش عکاسی را بازی میکند که میخواهد از طریق فیلمبرداری وارد دنیای حرفهای سینما شود. او برای رسیدن به این هدف حاضر است تقریباً هر کاری انجام دهد، اما مشکل اینجاست که تقریباً هر نقشهای که میکشد، به شکلی خندهدار شکست میخورد.
بدلکاریهای فیزیکی، موقعیتهای غیرمنتظره و همان چهره بیاحساس معروف کیتون، موتور اصلی کمدی فیلم هستند.
«فیلمبردار» علاوه بر شوخیهای فراوان، تصویری سرگرمکننده از پشت صحنه فیلمسازی و علاقه انسان به ثبت اتفاقات جهان ارائه میدهد و به همین دلیل هنوز هم یکی از آثار محبوب کیتون به شمار میرود.
3- سیر در عرش (7th Heaven)
سال انتشار: ۱۹۲۷
کارگردان: فرانک بورزیگی
بازیگران: چارلز فارل، جنت گینور
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۶ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۱۰۰ از ۱۰۰
«سیر در عرش» یکی از عاشقانههای مهم دوران سینمای صامت است؛ فیلمی که عشق را در برابر یکی از بزرگترین فجایع انسانی، یعنی جنگ جهانی اول، قرار میدهد.
داستان درباره چیکو، کارگری تنها در پاریس، و دایان است؛ دختری جوان که زندگی سختی را پشت سر گذاشته است. آشنایی این دو نفر به تدریج به رابطهای عاطفی تبدیل میشود و برای نخستین بار، هر دو احساس میکنند آیندهای مشترک در انتظارشان است.
اما جنگ جهانی اول همه چیز را تغییر میدهد و فاصلهای بزرگ میان این دو عاشق ایجاد میکند.
فیلم با تکیه بر بازیهای احساسی، قاببندیهای زیبا و روایت عاشقانه، توانسته داستانی ساده را به یک تراژدی تأثیرگذار تبدیل کند. «سیر در عرش» نمونهای مهم از قدرت سینمای صامت در انتقال احساسات عاشقانه است.
2- عصر جدید (Modern Times)
سال انتشار: ۱۹۳۶
کارگردان: چارلی چاپلین
بازیگران: چارلی چاپلین، پولت گادرد
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸.۵ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۹۸ از ۱۰۰
وقتی در سال ۱۹۲۷ «خواننده جاز» سینمای ناطق را وارد مرحلهای تازه کرد، تقریباً تمام صنعت سینما به سمت صدا حرکت کرد. فیلمهای صامت به سرعت جای خود را به آثار ناطق دادند و دوران کلاسیک سینمای بدون دیالوگ رو به پایان رفت.
اما چاپلین تصمیم گرفت برخلاف جریان غالب حرکت کند.
«عصر جدید» در سال ۱۹۳۶ ساخته شد و با وجود آنکه سینما دیگر بهطور کامل وارد دوران ناطق شده بود، چاپلین همچنان بخش عمده روایت خود را بدون دیالوگ پیش برد.
این بار شخصیت ولگرد معروف او در دنیایی گرفتار شده که ماشینها و کارخانهها بر زندگی انسانها سلطه پیدا کردهاند. او در یک کارخانه کار میکند و فشار کار تکراری و سرعت بالای تولید، او را تا مرز فروپاشی پیش میبرد.
چاپلین با زبان طنز، به موضوعاتی مانند صنعتیشدن، بیکاری، فقر و تبدیل شدن انسان به بخشی از سیستم تولید میپردازد.
«عصر جدید» شاید از نظر تاریخی یک فیلم صامت کلاسیک نباشد، اما یکی از مهمترین نمونههای سینمایی است که نشان میدهد حتی پس از ورود صدا، تصویر هنوز میتواند بهتنهایی حرفهای بزرگی برای گفتن داشته باشد.
1- رزمناو پوتمکین (Battleship Potemkin)
سال انتشار: ۱۹۲۵
کارگردان: سرگئی آیزنشتاین
بازیگران: گریگوری الکساندروف، میخائیل گورونوف
امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
امتیاز منتقدان راتن تومیتوز: ۱۰۰ از ۱۰۰
در جایگاه نخست این فهرست، فیلمی قرار دارد که تأثیر آن بر زبان سینما را نمیتوان نادیده گرفت. «رزمناو پوتمکین» ساخته سرگئی آیزنشتاین، یکی از مهمترین آثار تاریخ سینما در زمینه تدوین و روایت تصویری است.
داستان فیلم درباره شورش ملوانان یک رزمناو علیه افسران و فرماندهان خود است. آیزنشتاین داستان را در پنج بخش روایت میکند و با استفاده از تدوین، نماهای کوتاه و کنار هم قرار دادن تصاویر، احساسات مخاطب را به شکل بیسابقهای کنترل میکند.
اما مشهورترین بخش فیلم، بدون شک سکانس پلکان اودسا است. سربازان در حالی که به صورت منظم و ماشینی از پلهها پایین میآیند، مردم غیرنظامی را هدف قرار میدهند. تصاویر مربوط به ازدحام جمعیت، سربازان و کالسکه کودک به یکی از ماندگارترین سکانسهای تاریخ سینما تبدیل شدهاند.
اهمیت «رزمناو پوتمکین» تنها به داستان یا فضای سیاسی آن محدود نمیشود. آیزنشتاین نشان داد که تدوین میتواند خودش به یک زبان تبدیل شود؛ زبانی که بدون نیاز به دیالوگ، احساس، تنش و معنا را به مخاطب منتقل میکند.
به همین دلیل، حتی پس از گذشت بیش از یک قرن، این فیلم همچنان در کلاسهای فیلمسازی، تاریخ سینما و نظریه تدوین بررسی میشود و جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین فیلمهای صامت تاریخ حفظ کرده است.
حرف آخر؛ چرا هنوز باید فیلمهای صامت را ببینیم؟
سینمای صامت شاید متعلق به دورهای باشد که بیش از صد سال از آن فاصله گرفتهایم، اما بسیاری از ایدههایی که امروز در سینما میبینیم، ریشه در همان دوران دارند.
از تدوین آیزنشتاین گرفته تا تصاویر کابوسوار «مطب دکتر کالیگاری»، از کمدیهای فیزیکی باستر کیتون و چاپلین تا جهان آیندهنگر «متروپلیس»، این فیلمها نشان میدهند که سینما پیش از آنکه هنر صدا باشد، هنر تصویر و احساس بوده است.
شاید در ابتدا تماشای فیلمی بدون دیالوگ کمی عجیب به نظر برسد، اما اگر فرصت بدهید، متوجه میشوید این آثار هنوز هم حرفهای زیادی برای گفتن دارند؛ فقط باید یاد
