عوارض بوتاکس و فیلر؛ از نابینایی تا تأثیر بر احساسات

در سال‌های اخیر، تزریق بوتاکس و فیلر به یکی از محبوب‌ترین روش‌های زیبایی و جوان‌سازی پوست در سراسر جهان تبدیل شده است. بسیاری از افراد برای از بین بردن چین‌وچروک یا افزایش حجم برخی بخش‌های صورت به سراغ این روش‌ها می‌روند، اما متخصصان هشدار می‌دهند که این درمان‌های غیر جراحی، در کنار مزایای ظاهری، می‌توانند عوارض و خطراتی نیز به همراه داشته باشند که کمتر درباره آن‌ها صحبت می‌شود.

بوتاکس در حقیقت نام تجاری یکی از فرآورده‌های حاوی سم بوتولینوم نوع A است؛ ماده‌ای که با کاهش فعالیت موقت عضلات، باعث صاف‌تر شدن پوست و کاهش خطوط صورت می‌شود.

در مقابل، فیلرها اغلب بر پایه اسید هیالورونیک ساخته می‌شوند و برای حجم‌دهی به نواحی مختلفی مانند لب، گونه، چانه، زیر چشم و بخش‌های دیگر صورت کاربرد دارند.

هرچند این دو روش بدون جراحی انجام می‌شوند، اما هر کدام عوارض و ریسک‌های خاص خود را دارند که بهتر است پیش از تصمیم‌گیری از آن‌ها آگاه باشید.

۱. کاهش توانایی در انتقال احساسات

یکی از عوارض کمتر شناخته‌شده بوتاکس، تأثیر احتمالی آن بر ارتباطات عاطفی و نحوه تعامل افراد با یکدیگر است. اگرچه هدف اصلی این تزریق، کاهش چین‌وچروک و جوان‌تر شدن چهره است، اما برخی تحقیقات نشان داده‌اند که محدود شدن حرکت عضلات صورت می‌تواند در انتقال و درک احساسات نیز نقش داشته باشد.

به گفته متخصصان، اگر نواحی مانند پیشانی یا خطوط اخم بیش از حد بوتاکس شوند، ممکن است چهره فرد از نگاه دیگران بی‌احساس، سرد یا حتی غیرصمیمی به نظر برسد. در نتیجه، افراد اطراف ممکن است کمتر به او اعتماد کنند یا احساس راحتی کمتری برای برقراری ارتباط داشته باشند.

این موضوع بیشتر زمانی دیده می‌شود که تزریق‌ها بیش از حد انجام شوند و حالت‌های طبیعی صورت تا حد زیادی از بین بروند.

مطالعات علمی نیز نشان داده‌اند انسان‌ها هنگام مشاهده چهره دیگران، به‌صورت ناخودآگاه بخشی از همان حالت صورت را تقلید می‌کنند. این واکنش ظریف به مغز کمک می‌کند احساساتی مانند شادی، ناراحتی، خشم یا اضطراب را بهتر تشخیص دهد.

به همین دلیل، محدود شدن حرکت عضلات صورت پس از تزریق بوتاکس ممکن است این فرآیند طبیعی را نیز تا حدی مختل کند.

برخی پژوهش‌های منتشرشده در مجلات علمی نیز نشان داده‌اند افرادی که بوتاکس دریافت کرده‌اند، در برخی آزمون‌های تشخیص احساسات صورت، نسبت به قبل عملکرد ضعیف‌تری داشته‌اند. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند این تغییرات معمولاً خفیف هستند و همه تحقیقات به نتایج یکسانی نرسیده‌اند.

۲. احتمال تأثیر بر روابط عاطفی و رضایت جنسی

شاید کمتر کسی تصور کند که بوتاکس بتواند بر کیفیت روابط عاطفی نیز اثر بگذارد، اما برخی مطالعات چنین احتمالی را مطرح کرده‌اند.

کارشناسان معتقدند حالات چهره، حتی کوچک‌ترین تغییرات آن، بخش مهمی از ارتباط غیرکلامی میان افراد را تشکیل می‌دهد. هنگام روابط عاطفی و جنسی نیز همین واکنش‌های ظریف، احساس رضایت، صمیمیت و اعتماد را منتقل می‌کنند.

اگر بوتاکس توانایی نمایش این واکنش‌های طبیعی را کاهش دهد، ممکن است در برخی افراد کیفیت این ارتباط غیرکلامی نیز کاهش پیدا کند.

در یکی از مطالعات منتشرشده در Journal of Sexual Medicine وضعیت ۳۶ زن بررسی شد که بخشی از آن‌ها بوتاکس انجام داده بودند. نتایج نشان داد گروه دریافت‌کننده بوتاکس به طور میانگین رضایت جنسی کمتری را گزارش کرده و برخی نیز رسیدن به ارگاسم را دشوارتر از گذشته توصیف کرده بودند.

با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند این نتایج به معنای اثبات رابطه مستقیم میان بوتاکس و کاهش عملکرد جنسی نیست؛ زیرا عواملی مانند استرس، شرایط روحی، کیفیت رابطه، مشکلات هورمونی و مصرف برخی داروها نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند.

۳. احتمال بهبود خلق‌وخو

در مقابل تمام نگرانی‌ها درباره بوتاکس، برخی تحقیقات نتایج جالبی نیز ارائه کرده‌اند و نشان داده‌اند این تزریق شاید بتواند در بعضی افراد به کاهش علائم افسردگی و بهبود خلق‌وخو کمک کند.

این نظریه بر پایه فرضیه‌ای به نام بازخورد چهره شکل گرفته است؛ نظریه‌ای که می‌گوید حالت‌های صورت فقط نتیجه احساسات نیستند، بلکه می‌توانند روی احساسات نیز تأثیر بگذارند.

بر اساس این دیدگاه، زمانی که عضلات مسئول اخم کردن برای مدتی غیرفعال می‌شوند، پیام‌های مرتبط با استرس و ناراحتی نیز کمتر به مغز ارسال می‌شود و همین موضوع ممکن است باعث بهبود وضعیت روحی برخی افراد شود.

چندین مطالعه بالینی نیز کاهش علائم افسردگی و اضطراب را در برخی بیماران پس از تزریق بوتاکس در ناحیه اخم گزارش کرده‌اند و حتی در بعضی موارد این اثر با تکرار جلسات درمانی نیز ادامه داشته است.

با این وجود، متخصصان تأکید دارند که بوتاکس هرگز جایگزین درمان‌های استاندارد افسردگی مانند روان‌درمانی یا دارودرمانی نیست و نباید به‌عنوان راهکار درمان بیماری‌های روانی در نظر گرفته شود.

۴. تشدید اختلال بدشکلی بدن

تزریق بوتاکس و فیلر برای بسیاری از افراد راهی برای افزایش اعتمادبه‌نفس و بهبود ظاهر محسوب می‌شود، اما روان‌پزشکان هشدار می‌دهند که این درمان‌ها برای همه مناسب نیستند.

افرادی که به اختلال بدشکلی بدن (BDD) مبتلا هستند، معمولاً به شکل وسواس‌گونه روی نقص‌هایی تمرکز می‌کنند که یا بسیار جزئی هستند یا اصلاً از دید دیگران قابل تشخیص نیستند.

این افراد ممکن است ساعت‌ها ظاهر خود را بررسی کنند، مدام خود را با دیگران مقایسه کنند یا بارها به سراغ انواع درمان‌های زیبایی بروند، اما همچنان از نتیجه راضی نباشند.

به گفته متخصصان، در چنین شرایطی مشکل اصلی ظاهر فرد نیست، بلکه ریشه روان‌شناختی دارد. به همین دلیل، حتی پس از انجام چندین تزریق یا عمل زیبایی نیز احساس نارضایتی از بین نمی‌رود و توجه فرد به بخش دیگری از چهره یا بدن معطوف می‌شود.

پژوهش‌ها نیز نشان داده‌اند میزان ابتلا به این اختلال در میان متقاضیان درمان‌های زیبایی، بیشتر از جمعیت عادی است.

به همین دلیل، بسیاری از پزشکان پیش از انجام تزریق، وضعیت روانی مراجعه‌کننده را نیز بررسی می‌کنند و توصیه می‌شود افرادی که افکار مربوط به ظاهرشان بخش زیادی از زندگی روزمره را اشغال کرده است، پیش از انجام هر اقدامی با روان‌شناس یا روان‌پزشک مشورت کنند.

۵. خطر از دست دادن بینایی

یکی از جدی‌ترین عوارض تزریق فیلر، انسداد رگ‌های خونی است؛ اتفاقی که زمانی رخ می‌دهد که ماده تزریق‌شده به‌طور ناخواسته وارد یک رگ شود یا مسیر جریان خون را مسدود کند.

این وضعیت می‌تواند باعث تغییر رنگ پوست، سفید شدن محل تزریق، ایجاد تاول یا درد شدید شود و نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارد.

اگر ژل وارد رگ‌هایی شود که با عروق چشم ارتباط دارند، احتمال انسداد خون‌رسانی به شبکیه وجود دارد؛ اتفاقی که یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و در بسیاری از موارد می‌تواند به نابینایی دائمی منجر شود.

به همین دلیل، پزشکان نواحی مانند بینی، پیشانی و فاصله بین دو ابرو را از حساس‌ترین نقاط برای تزریق فیلر می‌دانند و تأکید می‌کنند تزریق در این قسمت‌ها باید تنها توسط پزشکان باتجربه و آشنا با آناتومی عروق صورت انجام شود.

عوارض شایع‌تر بوتاکس و فیلر

علاوه بر عوارض نادر اما جدی، برخی مشکلات خفیف‌تر نیز ممکن است پس از تزریق ایجاد شوند که معمولاً ظرف چند روز برطرف خواهند شد. این عوارض عبارت‌اند از:

• کبودی و تورم محل تزریق
• درد یا حساسیت
• سردرد
• عدم تقارن موقتی صورت
• افتادگی پلک یا ابرو
• خشکی یا اشک‌ریزش چشم
• عفونت (در موارد نادر)
• چگونه احتمال بروز عوارض را کاهش دهیم؟

برای اینکه خطر بروز عوارض بوتاکس و فیلر تا حد امکان کاهش پیدا کند، متخصصان چند توصیه مهم را مطرح می‌کنند:

تزریق را فقط نزد پزشک دارای مجوز و تجربه کافی انجام دهید.
درباره سابقه کاری و تعداد تزریق‌های انجام‌شده توسط پزشک سؤال کنید.
از انجام تزریق در مراکز غیرمجاز، سالن‌های زیبایی یا آرایشگاه‌ها خودداری کنید.
تمام توصیه‌های پزشک را قبل و بعد از تزریق به‌دقت رعایت کنید.

در صورت مشاهده درد شدید، تغییر رنگ پوست، اختلال بینایی یا علائم غیرعادی، بدون اتلاف وقت به اورژانس مراجعه کنید.

جمع‌بندی

بوتاکس و فیلر در صورت انجام صحیح و توسط پزشک متخصص، از ایمن‌ترین روش‌های زیبایی غیرجراحی به شمار می‌روند و می‌توانند نتایج مطلوبی در جوان‌سازی چهره ایجاد کنند. با این حال، مانند هر اقدام پزشکی دیگری، این روش‌ها نیز بدون خطر نیستند. آشنایی با عوارض احتمالی، انتخاب پزشک باتجربه و رعایت توصیه‌های پزشکی، مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند احتمال بروز مشکلات را به حداقل برسانند و تجربه‌ای ایمن‌تر از این درمان‌های زیبایی رقم بزنند.