بزرگترین کشورهای جهان بر اساس مساحت خشکی؛ رتبه ایران در میان ۵۰ کشور اول + اینفوگرافی
بزرگترین کشورهای جهان بر اساس مساحت خشکی؛ رتبه ایران در میان ۵۰ کشور اول + اینفوگرافی
مساحت کشورها روی نقشه جهان همیشه با تصویری که در نگاه اول به نظر میرسد یکسان نیست. تفاوت میان مساحت کل سرزمین، پهنههای آبی داخلی و مساحت واقعی خشکی میتواند جایگاه برخی کشورها را در رتبهبندی جهانی تغییر دهد. به همین دلیل، وقتی تنها مساحت خشکی کشورها را در نظر بگیریم، نتیجه در بعضی موارد با رتبهبندیهای معمول بر اساس مساحت کل تفاوت خواهد داشت.
در این میان، تعداد محدودی از کشورها بخش بسیار بزرگی از خشکیهای کره زمین را در اختیار دارند. روسیه بهتنهایی حدود ۱۲.۶ درصد از کل مساحت خشکی جهان را شامل میشود، در حالی که سهم چین و آمریکا از خشکیهای جهان هر کدام حدود ۷ درصد است.
برخی نتایج این رتبهبندی نیز ممکن است در نگاه نخست غیرمنتظره باشند. برای مثال، پس از حذف آبهای داخلی از محاسبات، آمریکا از کانادا مساحت خشکی بیشتری دارد؛ هرچند کانادا از نظر مساحت کل سرزمین، یعنی با احتساب دریاچهها و دیگر پهنههای آبی داخلی، کشور بزرگتری محسوب میشود. همچنین مساحت خشکی استرالیا بیش از دو برابر هند است.
این رتبهبندی با استفاده از دادههای بانک جهانی تهیه شده و ۵۰ کشور بزرگ جهان را بر اساس میزان مساحت خشکی آنها مقایسه میکند. در این محاسبات، آبهای داخلی کشورها از مساحت خشکی کنار گذاشته شدهاند تا مقایسه دقیقتری از وسعت واقعی سرزمینهای خشکی انجام شود.
بزرگترین کشورهای جهان فاصله زیادی با سایر کشورها دارند
یکی از نکات قابل توجه در این فهرست، فاصله بسیار زیاد میان کشورهای صدر جدول و بسیاری از کشورهای پس از آن است. برای نمونه، استرالیا که در جایگاه ششم قرار گرفته، تقریباً سه برابر هند در رتبه هفتم مساحت خشکی دارد. این اختلاف نشان میدهد که فاصله میان کشورهای بسیار وسیع جهان و دیگر کشورها به شکل محسوسی افزایش پیدا میکند.
حتی پنج کشور نخست این رتبهبندی در مجموع مساحتی از خشکیهای جهان را در اختیار دارند که از مجموع مساحت ۲۷ کشور بعدی موجود در این فهرست بیشتر است. چنین اختلافی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از خشکیهای سیاره زمین در اختیار تعداد نسبتاً محدودی از کشورها قرار گرفته است.
از نظر جغرافیایی، آسیا بیشترین سهم را از مساحت خشکی جهان در این مجموعه داده به خود اختصاص داده است. کشورهای این قاره در مجموع حدود ۳۱.۸ درصد از خشکیهای زمین را دربر میگیرند.
در این دستهبندی، روسیه نیز در گروه آسیا قرار گرفته است؛ زیرا حدود ۷۷ درصد از قلمرو این کشور در بخش آسیایی آن واقع شده است. با این حال، این موضوع نباید با پراکندگی جمعیت روسیه اشتباه گرفته شود. بخش عمده جمعیت این کشور در قسمت اروپایی آن زندگی میکنند و مهمترین شهرهای روسیه نیز در همین بخش قرار دارند.
جایگاه خاورمیانه و رتبه ایران در جهان
خاورمیانه نیز سهم قابل توجهی از خشکیهای جهان دارد. کشورهای این منطقه در مجموع حدود ۴.۸ درصد از مساحت خشکی کره زمین را تشکیل میدهند؛ رقمی که حتی اندکی بیشتر از سهم ۴.۴ درصدی اروپا در صورتی است که روسیه را از محاسبات اروپا کنار بگذاریم.
عربستان سعودی با توجه به وسعت سرزمین خود، بزرگترین کشور خاورمیانه در این رتبهبندی محسوب میشود و از نظر مساحت خشکی در جایگاه دوازدهم جهان قرار گرفته است.
ایران نیز با در اختیار داشتن حدود ۱.۳ درصد از مساحت خشکی جهان، رتبه هفدهم این فهرست را به خود اختصاص داده است. این جایگاه نشان میدهد ایران از نظر وسعت سرزمین در میان کشورهای بزرگ جهان قرار دارد و یکی از پهناورترین کشورهای منطقه خاورمیانه محسوب میشود.
البته رتبه کشورها در چنین فهرستی تا حد زیادی به روش محاسبه مساحت بستگی دارد. برای مثال، اگر آبهای داخلی نیز به مساحت کشورها اضافه شوند، جایگاه برخی کشورها تغییر خواهد کرد. این مسئله بهخصوص در مورد کشورهایی مانند کانادا و آمریکا اهمیت زیادی دارد.
چرا مساحت خشکی با مساحت کل کشور متفاوت است؟
یکی از نکات مهم در بررسی این آمار، تفاوت میان مساحت کل کشور و مساحت خشکی است. در برخی رتبهبندیهای جغرافیایی، مساحت کل یک کشور شامل خشکیها و آبهای داخلی مانند دریاچهها و رودخانهها میشود. اما در رتبهبندی حاضر، تمرکز تنها بر بخش خشکی کشورهاست.
این تفاوت میتواند باعث تغییر جایگاه برخی کشورها شود. برای نمونه، کانادا دارای تعداد بسیار زیادی دریاچه و پهنه آبی داخلی است. دریاچههای بزرگ این کشور و آمریکا در مجموع بیش از ۲۴۳٬۵۴۰ کیلومتر مربع وسعت دارند و بزرگترین مجموعه آب شیرین سطحی جهان را تشکیل میدهند.
بنابراین، وقتی این پهنههای آبی از محاسبات حذف شوند، نتیجه با رتبهبندی بر اساس مساحت کل متفاوت خواهد بود. همین موضوع یکی از دلایلی است که باعث میشود آمریکا از نظر مساحت خشکی بالاتر از کانادا قرار بگیرد.
آفریقا؛ قارهای با تعداد زیادی کشور بزرگ
وضعیت آفریقا در این رتبهبندی با برخی دیگر از مناطق جهان تفاوت دارد. در حالی که در بعضی قارهها یک یا دو کشور بسیار بزرگ بخش قابل توجهی از سرزمین را در اختیار دارند، مساحت آفریقا میان تعداد زیادی از کشورهای نسبتاً وسیع تقسیم شده است.
در مجموع، ۲۱ کشور آفریقایی در میان ۵۰ کشور بزرگ جهان از نظر مساحت خشکی قرار گرفتهاند؛ رقمی که از هر منطقه جغرافیایی دیگری بیشتر است.
با وجود حضور تعداد زیادی از کشورهای آفریقایی در این فهرست، بزرگترین کشور این قاره یعنی الجزایر در جایگاه دهم جهان قرار دارد. پس از آن نیز کشورهای دیگری از آفریقا با مساحت قابل توجه در رتبههای مختلف جدول دیده میشوند.
وسعت واقعی آفریقا همچنین در بسیاری از نقشههای رایج جهان بهدرستی قابل درک نیست. دلیل این مسئله به نوع تصویرسازی نقشهها بازمیگردد. برای نمونه، در نقشه مرکاتور، مناطقی که در نزدیکی قطبها قرار دارند بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود نمایش داده میشوند.
به همین دلیل، گرینلند در چنین نقشهای ممکن است تقریباً هماندازه آفریقا یا حتی بزرگتر از آن به نظر برسد، در حالی که مساحت خشکی آفریقا تقریباً ۱۴ برابر گرینلند است. این نمونه بهخوبی نشان میدهد که ظاهر کشورها و قارهها روی نقشه الزاماً بیانگر مقیاس واقعی آنها نیست.
آمریکا و کانادا در مقایسه با آمریکای جنوبی
آمریکای شمالی نیز نمونه جالب دیگری از اختلاف میان تصور بصری نقشه و اندازه واقعی سرزمینها ارائه میدهد.
اگر مساحت خشکی آمریکا و کانادا را در کنار یکدیگر قرار دهیم، مجموع آنها به بیش از ۱۷.۹ میلیون کیلومتر مربع میرسد. این مقدار از کل مساحت خشکی آمریکای جنوبی بیشتر است؛ موضوعی که شاید در نگاه اول از روی نقشههای معمول جهان بهسادگی قابل تشخیص نباشد.
در آمریکای جنوبی، برزیل بهتنهایی تقریباً نیمی از مساحت خشکی این قاره را در اختیار دارد و بزرگترین کشور آن محسوب میشود. پس از برزیل نیز کشورهایی مانند آرژانتین، پرو و کلمبیا بخش قابل توجهی از سرزمین آمریکای جنوبی را تشکیل میدهند.
یکی از جالبترین نتایج این رتبهبندی، قرار گرفتن آمریکا بالاتر از کانادا است. کانادا در رتبهبندیهای مبتنی بر مساحت کل معمولاً کشور بزرگتری از آمریکا محسوب میشود، اما دلیل اصلی این موضوع وجود پهنههای آبی گسترده در داخل کانادا است.
در واقع، کانادا از نظر مساحت کل سطح کشور بزرگتر است، اما وقتی دریاچهها و سایر آبهای داخلی از محاسبه کنار گذاشته شوند، جایگاه دو کشور تغییر میکند. بر اساس مساحت خشکی، آمریکا سومین کشور بزرگ جهان و کانادا چهارمین کشور بزرگ جهان محسوب میشود.
در مجموع، بررسی مساحت خشکی کشورها تصویر متفاوتی از وسعت جغرافیایی جهان ارائه میدهد. این روش نشان میدهد که رتبهبندی کشورها فقط به عددی که برای «مساحت کل» آنها اعلام میشود محدود نیست و عواملی مانند میزان آبهای داخلی، روش اندازهگیری و حتی نحوه نمایش نقشهها میتوانند برداشت ما از بزرگی کشورها را تغییر دهند. در این میان، قرار گرفتن ایران در رتبه ۱۷ جهان از نظر مساحت خشکی نیز نشان میدهد که کشورمان از نظر وسعت سرزمینی در میان کشورهای بزرگ جهان جایگاه قابل توجهی دارد.
